Ang malaking larawan
Naibigay na ng Dios ang pangunahing mga utos sa Israel, ang bayang pinalaya mula sa pagkaalipin sa Egipto. Tumatanggap ngayon si Moises, ang kanilang pinuno, ng mas detalyadong mga hatol na ihaharap sa kanila. Para ang mga batas sa lipunang nagpapahintulot ng pagkaalipin at gumagamit ng hayop sa paggawa. Itinatakda nito ang paglaya, karapatan sa pamilya, pagpatay, pinsala, at pananagutan sa mapanganib na ari-arian. Pinoprotektahan ng ilang tuntunin ang tao mula sa pinsala. Itinuturing naman ng iba na mas mababa ang halaga ng alipin kaysa malayang tao dahil pag-aari ito ng panginoon.
Sa kabanatang ito
- Mga Pagpili sa Paglaya ng Aliping Hebreo Exodo 21:1-6
Anim na taong maglilingkod ang biniling lalaking Hebreo.
- Proteksiyon Para sa Ipinagbiling Anak na Babae Exodo 21:7-11
Iba ang tuntunin para sa anak na babaeng ipinagbili upang mapangasawa kaysa sa lalaking alipin.
- Kamatayan ang Parusa sa Sadyang Pagpatay Exodo 21:12-17
Kamatayan ang parusa sa pagpatay ng tao.
- Bayad o Paglaya Dahil sa Pinsala Exodo 21:18-27
Dapat bayaran ng nanakit ang nawalang oras at pagpapagaling kapag gumaling ang biktima.
- Pananagutan sa Panganib na Alam Na Exodo 21:28-32
Dapat batuhin hanggang mamatay ang bakang nakapatay ng tao.
- Pagpapalit ng Hayop Dahil sa Pabayaang Pinsala Exodo 21:33-36
Dapat magbayad ang nag-iwan ng hukay na walang takip kapag nahulog at namatay ang baka o asno ng iba.
Pangunahing katotohanan
Nagbibigay ang Dios ng mga batas na nagpapapanagot sa pinsala. Ngunit pinapayagan pa rin ng mga ito ang pagkaalipin at hindi pantay na pagtrato sa mga kasangkot.
Kasulatan sa tabi ng buod
Exodo · Ang Dating Biblia 1905 · 36Exodo 21:1-6
Mga Pagpili sa Paglaya ng Aliping Hebreo
Anim na taong maglilingkod ang biniling lalaking Hebreo. Sa ikapito, aalis siya nang walang bayad para sa kalayaan. Aalis kasama niya ang asawang kasama niyang dumating. Ngunit kung ibinigay ng panginoon ang asawa, mananatiling pag-aari nito ang babae at mga anak. Kung pipiliin ng lalaki na manatili kasama ang panginoon at pamilya, hayagan niyang sasabihin iyon sa takdang pagharap. Bubutasan ang kanyang tainga sa pintuan bilang tanda ng habang-buhay na paglilingkod. Nagbibigay ng paglaya ang batas ngunit pinapayagan din ang masakit na paghahati ng pamilya. Pag-aari pa rin ng panginoon ang minamahal niyang asawa at mga anak. Mabigat at mapait ang halaga ng pagpili.
Sa araw-araw na buhay
Pinapanood ng dumadalaw sa bilangguan ang kapatid niyang nagtutupi ng papeles ng paglaya matapos marinig na mananatiling bilanggo ang asawa nito. Hindi ilalabas ng bukas na tarangkahan ang buong pamilya. Tinitimbang niya ang bagong kalayaan laban sa mga taong kailangang iwan. Pag-aari ang asawa at mga anak ng alipin, di-tulad ng mga kamag-anak na may magkahiwalay na hatol ng hukuman.
Pansinin
Exodo 21:4 Hindi awtomatikong lumalaya kasama ng lalaki ang asawang ibinigay ng panginoon. Ipinapaliwanag ng tuntuning ito kung bakit hindi simpleng kagustuhan ang pagpiling manatili.
Exodo 21:1-6
Ang Dating Biblia 19051Ito nga ang mga hatol na igagawad mo sa harap nila.
2Kung ikaw ay bumili ng isang aliping Hebreo, ay anim na taong maglilingkod siya; at sa ikapito ay aalis siyang laya na walang sauling bayad.
3Kung siya'y pumasok na magisa, ay aalis na mag-isa: kung may asawa ay aalis nga ang kaniyang asawa na kasama niya.
4Kung siya'y bigyan ng kaniyang panginoon ng asawa, at magkaanak sa kaniya ng mga lalake, o mga babae; ang asawa at ang kaniyang mga anak ay magiging sa kaniyang panginoon, at siya'y aalis na magisa.
5Datapuwa't kung maliwanag na sabihin ng alipin, Aking iniibig ang aking panginoon, ang aking asawa, at ang aking mga anak; ako'y hindi aalis na laya:
6Kung magkagayo'y dadalhin siya ng kaniyang panginoon sa Dios, at dadalhin siya sa pinto, o sa haligi ng pinto; at bubutasan ng kaniyang panginoon ang kaniyang tainga ng isang pangbutas; at paglilingkuran niya siya magpakailan man.
Exodo 21:7-11
Proteksiyon Para sa Ipinagbiling Anak na Babae
Iba ang tuntunin para sa anak na babaeng ipinagbili upang mapangasawa kaysa sa lalaking alipin. Kung tanggihan siya ng bumili bilang ipinangakong asawa, dapat nitong pahintulutang tubusin siya. Hindi siya maaaring ipagbili sa dayuhan. Kung sa anak na lalaki ng bumili siya ikakasal, may karapatan siya bilang anak na babae sa tahanan. Hindi dapat bawasan ng bagong asawa ang kanyang pagkain, damit, o karapatan sa pag-aasawa. Kapag hindi ibinigay ang mga ito, aalis siyang walang bayad. Sa kabila ng mga limitasyong ito, pinapayagan pa rin ang amang ipagbili ang kanyang anak.
Sa araw-araw na buhay
Binabasa ng tagapagtanggol ang kasunduan sa sustento ng asawang umaasa sa iba, katabi ang tatlong di-bayad na singil. Dahil sa bagong pag-aasawa sa sambahayan, nawalan siya ng ipinangakong pagkain at damit. Itinuturo ng tagapagtanggol ang obligasyong hindi nawawala kapag may dumating na iba. Kailangan ng proteksiyon ang naipatutupad na mga tuntunin. Pinapayagan ng sinaunang batas ang pagbebenta ng anak na babae, isang kalagayang wala sa alitang ito tungkol sa sustento.
Pansinin
Exodo 21:10 Hindi kinakansela ng sumunod na asawa ang sustento at karapatan sa pag-aasawa ng naunang babae. Pinapangalanan ng batas ang mga pangangailangang hindi maaaring bawasan ng lalaki.
Exodo 21:7-11
Ang Dating Biblia 19057At kung ipagbili ng isang lalake ang kaniyang anak na babae na maging alipin, ay hindi siya aalis na gaya ng pagalis ng mga aliping lalake.
8Kung siya'y hindi makapagpalugod sa kaniyang panginoon, na umayaw magasawa sa kaniya, ay ipatutubos nga niya siya: walang kapangyarihang ipagbili siya sa isang taga ibang lupa, yamang siya'y nadaya.
9At kung pinapag-asawa ng bumili sa kaniyang anak na lalake, ay kaniyang ipalalagay siya ng ayon sa kaugalian sa mga anak na babae.
10Kung siya'y magasawa sa iba, ang kaniyang pagkain, ang kaniyang damit at ang kaniyang kapangyarihang pagkaasawa ay hindi niya babawasan.
11At kung hindi niya gawin ang tatlong bagay na ito sa kaniya ay aalis nga siya na walang bayad, na walang tubos na salapi.
Exodo 21:12-17
Kamatayan ang Parusa sa Sadyang Pagpatay
Kamatayan ang parusa sa pagpatay ng tao. Ngunit iba ang di-sinasadyang pagkamatay kaysa sa planadong pananambang. Maglalaan ang Dios ng matatakasan para sa una. Hindi maaaring gamitin ng sadyang pumatay ang dambana ng Dios bilang silungan mula sa parusa. Kamatayan din ang parusa sa pananakit o paghamak sa magulang. Ganoon din sa pagdukot ng tao upang ipagbili o gawing alipin. Mabibigat ang mga parusang ito. Magkaiba ang planadong pagpatay at aksidente. Hindi poprotektahan ng banal na lugar ng Dios ang taong piniling pumatay.
Sa araw-araw na buhay
Ibinubukod ng kawani ng hukuman ang tala ng aksidente sa patunay ng planadong pag-atake. Hindi nagiging magkatulad ang mga pangyayari dahil pareho ang pagkamatay na resulta. Itinatala rin niyang hindi inaalis ng iginagalang na tungkulin ng akusado ang pagharap sa kaso. Dapat marinig ang patunay. Nagtatakda ang mga sinaunang batas na ito ng parusang naiiba sa tuntunin ng makabagong hukuman.
Pansinin
Exodo 21:14 Hindi kayang protektahan maging ng dambana ang sadyang pumatay mula sa paghatol. Hindi pahintulot ang banal na lugar upang takasan ang pananagutan sa planadong karahasan.
Exodo 21:12-17
Ang Dating Biblia 190512Ang sumakit sa isang tao, na ano pa't mamatay ay papataying walang pagsala.
13At kung hindi sinasadya ng isang tao, kundi Dios ang naghulog sa kaniyang kamay; ay lalaanan kita ng isang dako na kaniyang tatakasan.
14At kung magtangka ang sinoman sa kaniyang kapuwa, na pumatay na may daya, ay alisin mo siya sa aking dambana, upang patayin.
15At ang sumakit sa kaniyang ama o sa kaniyang ina, ay papataying walang pagsala.
16At ang magnakaw ng isang tao, at ipagbili, o masumpungan sa kaniyang kamay, ay papataying walang pagsala.
17At ang lumait sa kaniyang ama, o sa kaniyang ina, ay papataying walang pagsala.
Exodo 21:18-27
Bayad o Paglaya Dahil sa Pinsala
Dapat bayaran ng nanakit ang nawalang oras at pagpapagaling kapag gumaling ang biktima. Pinaparusahan ang panginoon kapag agad namatay ang pinalong alipin. Kung mabuhay pa ito nang isa o dalawang araw, walang parusa dahil pag-aari niya ang alipin. May bayad na itinatakda ng hukuman para sa buntis na nasaktan sa away. Kung may kasunod pang pinsala, dapat katumbas nito ang parusa. Magkakaiba ang mga mambabasa sa pag-unawa sa detalye ng batas tungkol sa pagbubuntis. Dapat palayain ang aliping napinsala ang mata o natanggalan ng ngipin. May mga pinsalang humahantong sa kalayaan. Ngunit malinaw na mas kaunti ang karapatan ng alipin kaysa sa may-ari ayon sa ibang tuntunin.
Sa araw-araw na buhay
Pinag-aaralan ng tagataya ng kabayaran ang singil ng ospital, nawalang sahod, at ulat ng pangmatagalang pinsala. Ayaw niyang ituring na pare-parehong maliit na abala ang lahat ng kaso. May bunga sa trabaho at buhay pagkatapos ang nangyari sa katawan. Dapat tumugon sa tunay na pinsala ang bayad. Itinuturing din ng sinaunang mga tuntunin na ari-arian ang mga alipin, di-tulad ng makabagong prosesong ito ng paghahabol ng bayad.
Pansinin
Exodo 21:27 Kailangang palayain ang alipin kapag natanggalan ng ngipin dahil sa karahasan ng panginoon. Tiyak ang proteksiyong ito kahit pinananatili ng nakapaligid na mga batas ang di-pantay na katayuan.
Exodo 21:18-27
Ang Dating Biblia 190518At kung may magbabag, at saktan ng isa ang isa, ng bato, o ng kaniyang suntok, at hindi mamatay, kundi mahiga lamang sa banig:
19Kung makabangon uli, at makalakad sa tulong ng kaniyang tungkod, ay ligtas nga yaong sumakit sa kaniya; pagbabayaran lamang niya ang panahong nasayang, at kaniyang pagagalinging maigi.
20At kung saktan ng sinoman ang kaniyang aliping lalake o babae, ng tungkod at mamatay sa kaniyang kamay; ay parurusahan siyang walang pagsala.
21Gayon ma'y kung tumagal ng isang araw o dalawa, ay hindi siya parurusahan: sapagka't siya'y kaniyang salapi.
22At kung may magbabag, at makasakit ng isang babaing buntis, na ano pa't makunan, at gayon ma'y walang karamdamang sumunod: ay tunay na papagbabayarin siya, ayon sa iatang sa kaniya ng asawa ng babae; at siya'y magbabayad ng ayon sa ipasiya ng mga hukom.
23Datapuwa't kung may anomang karamdamang sumunod, magbabayad ka nga ng buhay kung buhay,
24Mata kung mata, ngipin kung ngipin, kamay kung kamay, paa kung paa,
25Paso kung paso, sugat kung sugat, bugbog kung bugbog.
26At kung saktan ng sinoman ang mata ng kaniyang aliping lalake, o ang mata ng kaniyang aliping babae at mabulag, ay kaniyang palalayain dahil sa kaniyang mata.
27At kung kaniyang bungalan ang kaniyang aliping lalake, o babae, ay kaniyang palalayain dahil sa kaniyang ngipin.
Exodo 21:28-32
Pananagutan sa Panganib na Alam Na
Dapat batuhin hanggang mamatay ang bakang nakapatay ng tao. Hindi maaaring kainin ang karne nito. Kung walang naunang babala sa may-ari tungkol sa pananakit nito, hindi siya parurusahan. Ngunit kung alam na niyang nanunuwag ang baka at hindi niya pinigil, kamatayan din ang kaharap niya. Maaaring magtakda ng pantubos kapalit nito. Kasama sa tuntunin ang mga anak na lalaki at babae. Kung alipin ang biktima, magbabayad ang may-ari ng tatlumpung siklo sa panginoon nito, at mamamatay ang baka. Mas mabigat ang kasalanan ng may-aring alam ang panganib. Nagbabago rin ang bayad kung alipin ang namatay.
Sa araw-araw na buhay
Binasa ng may-ari ng aso ang nakasulat na babala tungkol sa sirang tarangkahan at ibinalik sa kahon. Nang makawala muli ang aso at makasakit ng dumaraan, naging bahagi ng pagtatanong ang dating babala. Alam ang panganib bago mangyari ang pinsala. Mahalaga ang hindi pagpigil dito. Nagtatakda ang Exodo ng kamatayan at pantubos sa ilalim ng mga batas na naiiba sa kasalukuyang pananagutan sa hayop.
Pansinin
Exodo 21:29 Mahalaga ang naunang babala sa may-ari. Ibinubukod ng batas ang di-inaasahang pag-atake sa kamatayang dulot ng hindi pagpigil sa kilalang panganib.
Exodo 21:28-32
Ang Dating Biblia 190528At kung ang isang baka ay manuwag ng isang lalake o ng isang babae, na ano pa't mamatay, ay babatuhing walang pagsala ang baka at ang kaniyang lama'y hindi kakanin; datapuwa't ang may-ari ng baka ay maliligtas.
29Datapuwa't kung ang baka ay dating manunuwag sa panahong nakaraan, at naisumbong na sa may-ari at hindi niya kinulong, na ano pa't makamatay ng isang lalake, o isang babae: ay babatuhin ang baka at ang may-ari naman ay papatayin.
30Kung siya'y atangan ng katubusan ay magbibigay nga siya ng katubusan sa kaniyang buhay anomang iatang sa kaniya.
31Maging manuwag sa isang anak na lalake o babae man, ay gagawin sa kaniya ayon sa kahatulang ito.
32Kung ang baka ay manuwag sa isang aliping lalake o babae, ay magbabayad ang may-ari ng tatlong pung siklong pilak sa kanilang panginoon, at ang baka ay babatuhin.
Exodo 21:33-36
Pagpapalit ng Hayop Dahil sa Pabayaang Pinsala
Dapat magbayad ang nag-iwan ng hukay na walang takip kapag nahulog at namatay ang baka o asno ng iba. Sa kanya na ang patay na hayop matapos magbayad. Kung nakapatay ng ibang baka ang isang bakang walang naunang babala, ipagbibili ng dalawang may-ari ang buhay na baka. Paghahatian nila ang halaga at patay na hayop. Nagbabago ito kung kilalang nanunuwag ang baka. Dapat magbigay ng kapalit ang may-aring hindi kumulong dito. Ibinubukod ng mga tuntunin ang sama-samang pagkalugi sa kapabayaan. May pananagutan sa pinsala sa kapwa ang kontrol ng tao sa lupa o mga hayop.
Sa araw-araw na buhay
Iniwan ng may-bahay ang malalim na kanal na bukas sa tabi ng daang pinagsasaluhan. Nahulog at nasira ang karitong panghatid ng kapitbahay. Hindi sapat na sabihing sa iba ang kariton. Pananagutan niya ang hukay na walang takip. Binabayaran niya ang pinsalang dulot ng kapabayaan. Pera ang nagpapaayos ng kariton, ngunit itinatakda ng batas na ito ang pagpapasa ng buhay at patay na mga hayop.
Pansinin
Exodo 21:36 Inaalis ng kilalang panunuwag ang pantay na paghahating ginamit sa naunang kaso. Dahil sa dating kaalaman, pasan ng pabayang may-ari ang halaga ng kapalit.
Exodo 21:33-36
Ang Dating Biblia 190533At kung ang sinoman ay magbubukas ng isang balon, o huhukay ng isang balon at hindi tatakpan, at ang isang baka, o ang isang asno ay mahulog sa loob,
34Ay sasaulian ng may-ari ng balon; magbabayad siya ng salapi sa may-ari ng mga yaon, at ang patay na hayop ay magiging kaniya.
35At kung ang baka ng sinoman ay sumakit sa baka ng iba, na ano pa't mamatay; ay kanila ngang ipagbibili ang bakang buhay, at kanilang paghahatiin ang halaga niyaon; at ang patay ay paghahatiin din nila.
36O kung kilala, na ang baka ay dating manunuwag sa panahong nakaraan, at hindi kinulong ng may-ari; ay tunay ngang magbabayad siya, ng baka kung baka, at ang patay na hayop ay magiging kaniyang sarili.
Mga detalyeng dapat mapansin
Ang pambungad na larawan
Nagsisimula ang Exodo 21:1 sa “Ito nga ang mga hatol na igagawad mo sa harap nila.”
Kung saan nagbabago ang kabanata
Nagiging likas na pagbabago ang Exodo 21:18: “At kung may magbabag, at saktan ng isa ang isa, ng bato, o ng kaniyang suntok, at hindi mamatay, kundi mahiga lamang sa banig:”
Ang huling himig
Iniiwan ng Exodo 21:36 sa mambabasa ang “O kung kilala, na ang baka ay dating manunuwag sa panahong nakaraan, at hindi kinulong ng may-ari; ay tunay ngang magbabayad siya, ng baka kung baka, at…”
Landas ng mga salita sa kabanata
Tinutulungan ng mga salitang kaniyang, kung, isang, siya, baka, hindi na makita ang paulit-ulit na alalahanin ng kabanata.
Malinaw na kahulugan ng mga salita sa Kasulatan
- tubos
- Bayad o kapalit upang mapalaya ang taong may obligasyon o nasa pag-aari ng iba.
- dambana
- Banal na lugar na ginagamit sa paghahandog sa Dios.
- bungalan
- Tanggalan ng ngipin sa pamamagitan ng pananakit o malakas na palo.
- siklong pilak
- Mga yunit ng timbang ng pilak na ginagamit bilang bayad.
Makinig at manood kasabay ng sipi
Lumalabas lamang ang kaugnay na media kapag nagtutugma ang sanggunian nito at ang yunit. Gamitin ang awit at video bilang kasama, pagkatapos ay bumalik sa teksto ng Bibliya.
