Umaabot ang pananagutan mula sa saserdote hanggang sa bayan

Nagsisimula rito ang panibagong pahayag ng Panginoon kay Moises. Ang Levitico 1–3 ay tumalakay sa mga handog na maaaring kusang dalhin ng sumasamba. Mula sa kabanatang ito, ang mga handog ay iniuutos bilang tugon sa isang nagawang kasalanan. Ang pormulang pambungad na ginamit sa pagsisimula ng mga tagubilin ng aklat ay muling lumilitaw upang buksan ang unang serye ng mga obligadong handog.

Ang bishgagah ay mula sa pandiwang may diwang maligaw o lumihis. Kaugnay nito ang larawang ginagamit sa Ezekiel 34:6 tungkol sa mga tupang nangalat at naligaw. Kaya ang kasalanang tinatalakay rito ay hindi sinasadyang paglabag, hindi kusang paghihimagsik. Nililimitahan din ng parirala ang kautusan sa paggawa ng mga bagay na ipinagbawal ng Panginoon, at gayon ito naunawaan sa tradisyong rabiniko.

Ang pariralang ha-kohen ha-mashiach ay nangangahulugang “ang saserdoteng pinahiran”. Ito ang unang paglitaw sa Biblia ng pang-uring mashiach, “pinahiran”, na pinagmulan din ng katawagang Mesiyas. Sa kontekstong ito, hindi pa ito isang titulo tungkol sa darating na Mesiyas kundi tumutukoy sa mataas na saserdote, ang saserdoteng ibinuhos sa ulo ang langis ng pagpapahid.

Ang Hebreong chatta’t ay maaaring tumukoy kapuwa sa kasalanan at sa handog dahil sa kasalanan. Dahil ginagamit ang dugo nito sa paglilinis ng santuario, iminungkahi ng iskolar na si Jacob Milgrom ang katawagang handog para sa paglilinis. Ang pamamaraan sa pintuan ng tabernakulo ay kahawig ng handog na susunugin: inilalagay ang kamay sa ulo ng toro at saka ito pinapatay sa harap ng Panginoon.

Ang pinahirang saserdote mismo ang kumukuha ng dugo ng handog na para sa sarili niyang kasalanan. Walang ibang saserdoteng kumikilos bilang kahalili niya sa bahaging ito. Siya na nagkasala ang siyang nagdadala ng dugo papasok sa tabernakulo ng kapisanan. Naiiba ito sa mga handog ng Levitico 1–3, na ang dugo ay hindi dinadala sa loob ng tolda.

Isinasawsaw ng saserdote ang kaniyang daliri sa dugo at pitong ulit itong ipinipitik sa harap ng Panginoon, patungo sa tabing ng santuario. Pinagtalunan kung talagang tumatama ang dugo sa tabing. Sa Talmud, Yoma 57a, may pananaw na patungo lamang sa tabing ang mga patak ngunit hindi kinakailangang dumikit dito. Ang tabing na ito ang naghihiwalay sa kabanalbanalang dako.

Dalawang dambana ang nauugnay sa dugo. Kaunting dugo na nasa daliri ang inilalagay sa mga sungay ng gintong dambana ng kamangyan sa loob, samantalang ang lahat ng natitirang dugo ay ibinubuhos sa paanan ng tansong dambana sa labas. Ang shafakh, “ibubuhos”, ay pandiwa ring ginagamit sa Genesis 9:6 tungkol sa pagbububo ng dugo. Kaya ang malaking bahagi ng dugo ay hindi dinadala sa loob ng tabernakulo.

Inaalis at sinusunog ang taba ng handog dahil sa kasalanan sa paraang kapareho ng taba ng handog tungkol sa kapayapaan. Gayunman, ang ibang bahagi ng toro ay hindi inilalagay sa dambana at hindi rin kinakain sa kasong ito. Ipinakikita ng pagkakapareho ng tuntunin sa taba na ang bahaging itinakdang para sa Panginoon ay nananatiling Kaniyang bahagi anuman ang uri ng handog.

Ang kesalim ay tumutukoy sa mga tagiliran o balakang. Kaugnay na ugat nito ang kesel, isang salitang maaaring mangahulugang pagtitiwala, gaya sa Mga Awit 78:7, ngunit maaari ring magkaroon ng diwang kamangmangan gaya sa Mangangaral 7:25. Maaaring nagmula ang dalawang larawang iyon sa ideya ng taba sa balakang bilang tanda ng kapanatagan o kabagalan. Dito, gayunman, lokasyon lamang ito ng taba sa paligid ng mga bato.

Ang talatang ito ay halimbawa ng batas na gumagamit ng naunang tuntunin bilang sanggunian. Sa halip na ulitin ang bawat detalye ng pag-aalis ng taba, itinuturo nito ang pamamaraan ng toro sa handog tungkol sa kapayapaan. Kaya nagsisilbing huwaran ang kabanata 3 para sa kabanata 4. Makatuwiran ang pinaikling paglalarawan dahil nauna nang ganap na inilatag ang pamamaraan.

Kasama ang balat sa lahat ng bahaging ilalabas. Naiiba ito sa handog na susunugin, kung saan ang balat ay napupunta sa saserdote ayon sa Levitico 7:8. Sa torong ito, walang bahagi ng katawan ang itinitira, at tahasang binabanggit maging ang dumi sa mga laman-loob. Ang buong hayop ay isinasaalang-alang bago ito dalhin sa labas ng kampamento.

Ang lugar ng pagtatapunan ng abo ay nasa labas ng kampamento ngunit tahasang tinatawag na malinis na lugar. Kaya ang pagiging nasa labas ng kampamento ay hindi awtomatikong nangangahulugang marumi. Ang pandiwang ginamit dito sa pagsunog ay saraf, ang karaniwang salita para sa pagsunog hanggang maubos. Naiiba ito sa hiqtir, na ginagamit kapag ang handog ay pinauusok sa ibabaw ng dambana.

Dalawang magkaibang salita ang ginagamit para sa sambayanan: edah, kapisanan, at qahal, kapulungan. Sa tradisyong rabiniko, ang qahal sa talatang ito ay iniuugnay sa mataas na hukuman na naglabas ng maling pasiya na sinunod ng buong bansa, gaya ng talakayan sa Horayot. Sa payak na pagbasa, maaari namang tumukoy ang mga salita sa buong bayan bilang isang kolektibong katawan.

Ang buong kapisanan ay naghahandog ng parehong uri ng batang toro na hinihingi sa pinahirang saserdote sa Levitico 4:3. Ito ang pinakamalaking handog na itinakda sa kabanata. Sa gayon, ang pagkakamali ng mataas na saserdote at ang pagkakamali ng buong bansa ay tinutumbasan ng magkaparehong hayop. Ang pagkakilala sa kasalanan ay ipinahayag sa paraang balintiyak, kaya hindi sinasabi kung sino ang nakatuklas nito.

Ito lamang ang kaso sa kabanata kung saan maraming tao ang sabay na nagpapatong ng mga kamay sa ulo ng hayop. Sa Mishnah, Sanhedrin 1:3, tatlong matatanda ang kinakailangan para sa gawaing ito. Kinakatawan ng mga matanda ang buong kapulungan, sapagkat hindi maaaring lumapit ang libu-libong tao upang lahat ay magpatong ng kamay sa ulo ng iisang toro.

Ang pinahirang saserdote na kailangang magdala ng sariling toro sa Levitico 4:3 ang siya ring nagdadala ng dugo ng toro para sa buong kapisanan. Pareho ang taong kumikilos at pareho rin ang pangunahing pamamaraan. Sa unang kaso ay sarili niyang pagkakamali ang tinutugunan, at sa ikalawa ay ang pagkakamali ng sambayanan na kinakatawan niya bilang mataas na saserdote.

Ang pitong pagwiwisik ay isang paulit-ulit na bilang sa mga rituwal ng Levitico. Sa Levitico 8:11, pitong ulit na winisikan ng langis ang dambana; sa Levitico 14:7, pitong ulit ang pagwiwisik kaugnay ng taong nilinis; at sa Levitico 16:14, pitong ulit ang dugo sa Araw ng Pagtubos. Ang bilang dito ay kapareho ng ginawa para sa pinahirang saserdote sa Levitico 4:6.

Ang dambanang tinutukoy sa loob ng tabernakulo ay nakikilala sa lokasyon nito, “sa harap ng Panginoon”, at ito ang dambana ng kamangyan. Sa Exodo 30:10, binanggit na ang dugong pantubos ay inilalagay sa mga sungay nito minsan sa isang taon. Idinadagdag ng kautusang ito ang ibang pagkakataon, kapag ang pinahirang saserdote o ang buong sambayanan ay nagkasala nang hindi sinasadya.

Ang detalyadong talaan ng taba sa Levitico 4:8–10 ay pinaikli rito sa iisang pangungusap. Hindi ibig sabihin na nagbago ang mga bahaging aalisin. Sa halip, matapos mailahad nang buo ang pamamaraan sa naunang kaso, umaasa na ngayon ang teksto na mauunawaan ng mambabasa ang mga detalye mula sa naunang tuntunin.

Ang pandiwang Hebreo na salach sa pahayag na “patatawarin sila” ay ginagamit sa Biblia na ang Dios lamang ang gumagawa ng pagpapatawad na ipinahahayag ng salitang ito. Hindi ginagamit ang salach para sa karaniwang pagpapatawad ng isang tao sa kapuwa tao. Bagaman balintiyak ang pangungusap at hindi tahasang pinapangalanan kung sino ang nagpapatawad, malinaw sa gamit ng pandiwa kung kanino nagmumula ang kapatawaran.

Ang pananalitang “gaya ng pagkasunog sa unang toro” ay tumutukoy pabalik sa Levitico 4:12. Ang unang dalawang kaso, para sa pinahirang saserdote at para sa kapisanan, ay nagtatapos sa pagsunog ng hayop sa labas ng kampamento. Naiiba ang susunod na mga kaso sapagkat ang laman ng mga handog na iyon ay kinakain ng mga saserdote ayon sa Levitico 6:26. Lumilitaw na hindi kinakain ng mga saserdote ang handog na ginawa para sa kanilang sariling kalagayan.

Ang pinuno ay tinatawag na nasi, isang katawagan para sa pinuno ng lipi o pamayanan. Kakaiba ang kasong ito sapagkat nagsisimula ito sa Hebreong asher, “kapag”, samantalang ang ibang kaso ay gumagamit ng anyong “kung”. Sa Sifra, na sinipi ni Rashi, iniugnay ang asher sa ashrei, “mapalad”, at ipinaliwanag na mapalad ang salinlahing may pinunong umaamin sa kaniyang pagkakamali at naghahandog dahil dito.

Ang se’ir izzim ay isang lalaking kambing, at ang se’ir ay kaugnay ng salitang nangangahulugang mabalahibo. Ginamit din ang ganitong salita tungkol kay Esau sa Genesis 27:11. Ang parehong katawagan sa kambing ay makikita sa mga kambing ng Araw ng Pagtubos sa Levitico 16. Para sa pinuno, ang hayop na hinihingi rito ay tahasang lalaki at kailangang walang kapintasan.

Ang handog dahil sa kasalanan ay pinapatay sa parehong lugar na ginagamit para sa handog na susunugin. Sa Talmud, Sotah 32b, nakita rito ang isang maingat na pag-iingat sa dangal ng naghahandog: hindi malalaman ng isang nakatingin mula sa lugar ng pagkatay kung kusang handog ang dinadala ng isang tao o kung siya ay naghahandog dahil sa nagawang kasalanan.

Ang dugo ng handog dahil sa kasalanan ay inilalagay sa mga sungay ng panlabas na dambana gamit ang daliri. Maliit at tiyak ang kilos na ito. Naiiba ito sa dugo ng handog na susunugin at ng handog tungkol sa kapayapaan, na inihahampas o inihahagis sa mga tagiliran ng dambana mula sa sisidlan. Ang pagdampi gamit ang daliri ang isa sa mga tandang nagpapakilala sa rituwal ng handog dahil sa kasalanan.

Ang Hebreong mechatta’to, na tumutukoy sa pakikipagkasundo “tungkol sa kaniyang kasalanan”, ay literal na may pang-ukol na naghahayag ng paglayo o paghihiwalay mula sa kasalanan. Kaya may diwa ang pahayag na ang pakikipagkasundo ay nag-aalis sa tao mula sa kalagayang kaugnay ng kaniyang paglabag. Ang kaso ng pinuno ay nagtatapos sa parehong pangakong “siya'y patatawarin” na ginamit para sa kapisanan.

Ang pariralang am ha’arets ay literal na “mga tao ng lupain”. Sa mas huling paggamit ng mga rabiniko, maaari itong maging mapanuring tawag sa taong hindi aral sa kautusan. Dito ay wala pa ang gayong kahulugan. Tumutukoy lamang ito sa karaniwang Israelita, isang taong hindi kabilang sa mga saserdote at hindi rin isang pinuno.

Babaing kambing ang hinihingi sa karaniwang tao, samantalang lalaking kambing ang iniuutos para sa pinuno. Karaniwang ipinapalagay na mas mababa ang halaga ng babaing kambing, kaya ipinakikita ng pagkakaibang ito na nag-iiba ang hayop ayon sa katayuan ng naghahandog. Gayunman, ang rituwal na kasunod nito, kabilang ang pagkatay at paglalagay ng dugo, ay nananatiling kapareho.

Tinatawag na agad na “handog dahil sa kasalanan” ang hayop bago pa ito mapatay. Sa Hebreo, pinapangalanan na ang hayop ayon sa layunin ng handog mula sa sandaling ito ay iniharap at pinatungan ng kamay. Tulad ng pinuno, ang karaniwang Israelita mismo ang pumapatay sa kaniyang hayop. Hindi iniaatas sa saserdote ang mismong pagkatay.

Dinadampi ng saserdote ang dugo sa mga sungay ng dambana gamit ang kaniyang daliri. Sa Mishnah, Zevachim 5:3, inilalarawan ang pagkakasunod-sunod ng paglalagay ng dugo habang umiikot sa dambana mula sa timog-silangang sulok. Ang natitirang dugo ay ibinubuhos sa paanan ng dambana, gaya rin ng ginawa sa mga naunang kaso ng handog dahil sa kasalanan.

Sa lahat ng handog dahil sa kasalanan na inilalarawan sa kabanatang ito, ang handog na babaing kambing ng karaniwang tao lamang ang tahasang tinatawag na “pinakamasarap na amoy sa Panginoon”. Hindi ginagamit ang pariralang iyon sa handog ng pinahirang saserdote, sa handog ng buong kapisanan, o sa handog ng pinuno. Ang natatanging pananalitang ito ay kapansin-pansin sa loob ng kabanata.

Ang karaniwang tao lamang ang binibigyan ng pagpipilian sa uri ng hayop para sa handog dahil sa kasalanan. Maaari siyang magdala ng babaing kambing o babaing kordero. Ang pinahirang saserdote, ang buong kapisanan, at ang pinuno ay may tig-iisang tiyak na uri ng hayop na itinakda para sa kanila. Kung kordero ang pipiliin ng karaniwang tao, kailangan din itong walang kapintasan at babae.

Ang pariralang nagsasabing papatayin ang hayop bilang handog dahil sa kasalanan ay tahasang nagtatakda ng layunin ng pagkatay. Sa mas huling Mishnah, Zevachim 1:1, itinuring na walang bisa ang handog dahil sa kasalanan kung ito ay kinatay na itinuturing na ibang uri ng handog. Ang ganitong tuntunin ay nakasalig sa kahalagahan ng mga pahayag na tahasang nag-uugnay sa kilos sa layunin nitong handog.

Hindi ipinaliliwanag sa kabanatang ito kung ano ang gagawin sa laman ng handog ng pinuno o ng karaniwang tao. Ang paglalarawan rito ay nakatuon lamang sa dugo at sa mga bahaging sinusunog sa dambana. Sa Levitico 6:26 ibinibigay ang nawawalang detalye: ang saserdoteng naghahandog ng handog dahil sa kasalanan ang kakain ng laman nito sa banal na dako.

Ang paghahambing sa taba ng korderong handog tungkol sa kapayapaan ay tumutukoy sa Levitico 3:9, kung saan kasama ang buong matabang buntot ng tupa. Kaya sa handog na ito dahil sa kasalanan, kasama rin ang buntot sa mga bahaging sinusunog sa dambana. Nagtatapos ang kabanata sa pangakong “siya'y patatawarin”, ang ikaapat na tahasang pahayag ng kapatawaran sa mga kasong inilatag sa kabanata.