Exodo: Kabanata 22 | Mga Gabay para sa Guro | Mga Sinematikong Awit ng Bibliya

Ang malaking larawan

Nagsisimula ang Exodo 22 sa pagbabayad-pinsala para sa pagnanakaw at pagkasira, at saka lumalawak tungo sa mga usapin ng pag-iingat, panghihiram, tungkulin sa pag-aasawa, pagsamba, pagpapautang, at proteksiyon ng mga taong may mas kaunting kapangyarihan. Nagbubunga ng magkakaibang bayad ang magkakaibang pagkawala, at hindi itinuturing na patunay ng pagnanakaw ang basta pagkakahawak kapag nawala ang ari-arian. Mahalaga ang panunumpa, hukom, katibayan, at ang mga tuntuning naglipat ng pag-aari. Pagkatapos ay naglalagay ang kabanata ng mabibigat na hangganan sa paligid ng pangkukulam, pakikipagtalik sa hayop, at paghahandog sa ibang diyos bago bumaling sa mga dayuhan, balo, ulila, at mahihirap na nangungutang. Dito ay nagiging alaala ng pagkatao ang Egipto: alam ng Israel ang kahulugan ng pagiging dayuhan, at nangangako ang Panginoong pakikinggan ang daing ng mga naaapi. Maging ang naaayon sa batas na sanla ay dapat ibalik bago lumubog ang araw kapag ito rin ang tanging panakip ng isang tao. Nagsasara ang kabanata sa unang pag-angkin sa ani at sa mga panganay, paggalang sa may kapangyarihan, at pagbabawal sa pagkaing umaabot maging sa karneng nilapa sa parang.

Pangunahing katotohanan

Pinagsasama ng Exodo 22 ang pagbabayad-pinsala at may-pananagutang pag-iingat sa ari-arian, tanging pagsamba sa Diyos, at pagprotekta sa mahihinang kapwa, at ipinapahayag na pinakikinggan ng Panginoon ang maaaring pagsamantalahan o hindi pansinin ng Israel.

Exodo 22: Ano ang dapat bayaran, ano ang iniingatan, at kaninong daing ang naririnig

Kasulatan sa mismong pahina

Exodo · Ang Dating Biblia 1905 · 31

Hindi ang magnanakaw ang nagtatakda ng halaga ng pagkawala

Exodo 22:1-6

Tagpo sa kabanataExodo 22

1Kung ang isang lalake ay magnakaw ng isang baka, o ng isang tupa at patayin, o ipagbili: ay kaniyang pagbabayaran ng limang baka ang isang baka, at ng apat na tupa ang isang tupa.

2Kung ang isang magnanakaw ay masumpungan, na naninira, at masaktan na ano pa't namatay ay hindi aariing mamamataytao ang pumatay.

3Kung sikatan siya ng araw, ay aariin siyang mamamataytao; siya'y dapat magsauli ng kabayaran: kung siya'y wala ay ipagbibili siya dahil sa kaniyang ninakaw.

4Kung ang ninakaw ay masumpungang buhay sa kaniyang kamay, maging baka, o asno, o tupa, ay magbabayad siya ng ibayo.

5Kung ang sinoman ay magpastol sa isang bukid, o sa isang ubasan, at pawalan ang kaniyang hayop at pastulin sa bukid ng iba; sa pinakamainam sa kaniyang sariling parang, at sa pinakamainam sa kaniyang sariling ubasan, ay sasaulian niya.

6Kung may magningas na apoy, at magtangay ng mga tinik, na ano pa't ang mga mandala, o ang mga uhay, o ang bukid ay masunog, ay tunay na magbabayad yaong nagpaningas ng apoy.

Hindi pa patunay ng pagnanakaw ang nawawalang hayop

Exodo 22:7-15

Tagpo sa kabanataExodo 22

7Kung ang sinoman ay magpatago sa kaniyang kapuwa ng salapi o pag-aari, at nakawin sa bahay ng taong yaon; kung masumpungan ang magnanakaw, ay magbabayad ng ibayo.

8Kung hindi masumpungan ang magnanakaw, ay lalapit ang may-ari ng bahay sa Dios, upang maalaman kung hindi niya pinakialaman ang pag-aari ng kaniyang kapuwa.

9Sapagka't lahat ng bagay na pagsalangsang, maging sa baka, sa asno, sa tupa, sa damit, o sa anomang bagay na nawala, na may magsabi, Ito nga ay akin; ay dadalhin sa harap ng Dios ang usap ng dalawa; yaong parurusahan ng Dios ay magbabayad ng ibayo sa kaniyang kapuwa.

10Kung ang sinoman ay maghabilin sa kaniyang kapuwa ng isang asno, o ng isang baka, o ng isang tupa, o ng anomang hayop; at mamatay, o masasaktan, o maagaw, na walang nakakakitang sinoman:

11Ay pamamagitanan silang dalawa ng pagsumpa sa Panginoon kung hindi niya pinakialaman ang pag-aari ng kaniyang kapuwa; at tatanggapin ng may-ari, at siya'y hindi magsasauli.

12Datapuwa't kung kaniyang ninakaw sa kaniya ay sasaulian niya ang may-ari niyaon.

13Kung nalapa ay dadalhing pinakapatotoo, at hindi sasaulian ang nalapa.

14At kung ang sinoman ay humiram ng anoman sa kaniyang kapuwa, at masaktan, o mamatay, na hindi kaharap ang may-ari, ay walang pagsala na siya'y magsasauli.

15Kung ang may-ari niyaon ay kaharap, ay hindi niya sasaulian; kung isang bagay na pinauupahan ay ihuhulog sa kaniyang kaupahan.

Mga pananagutang hindi matatakasan sa pag-alis

Exodo 22:16-20

Ruta sa Sinai

16At kung dayain ng isang lalake ang isang dalaga, na hindi pa niya nagiging asawa at kaniyang sipingan, ay tunay na kaniyang ipagbabayad ng bigay-kaya upang maging asawa niya.

17Kung itangging mainam ng kaniyang ama na ibigay sa kaniya, ay magbabayad siya ng salapi, ayon sa bigay-kaya sa mga dalaga.

18Huwag mong babatahing mabuhay ang isang babaing manggagaway.

19Sinomang makiapid sa isang hayop ay papataying walang pagsala.

20Yaong maghain sa anomang dios, maliban sa Panginoon lamang, ay lubos na papatayin.

Kailangang makauwi ang sangla bago dumilim

Exodo 22:21-27

21At ang taga ibang lupa ay huwag mong aapihin, o pipighatiin man; sapagka't kayo'y naging taga ibang lupa sa lupain ng Egipto.

22Huwag mong papagdadalamhatiin ang sinomang babaing bao, o ulila.

23Kung iyong dalamhatiin sila sa anomang paraan, at sila'y dumaing sa akin, ay walang pagsala, na aking didinggin ang kanilang daing;

24At ang aking pagiinit ay magaalab, at aking papatayin kayo ng tabak; at ang inyong mga asawa ay magiging mga bao, at ang inyong mga anak ay mga ulila.

25Kung magpautang ka ng salapi sa kanino man sa aking bayan na kasama mo na dukha, huwag kang magpapakamanunubo sa kaniya ni hihingan mo man siya ng tubo.

26Kung iyong tanggapin sa anoman ang damit ng iyong kapuwa na pinakasangla, ay iyong isasauli sa kaniya bago lumubog ang araw;

27Sapagka't iyan ang kaniya lamang pangbihis, siyang kaniyang pangdamit sa kaniyang balat: ano ngang kaniyang ipangtutulog? at mangyayari, na pagka siya'y dumaing sa akin, ay aking didinggin; sapagka't ako'y mapagbiyaya.

Mga unang pag-angkin at huling subo

Exodo 22:28-31

Tagpo sa kabanataExodo 22

28Huwag mong lalapastanganin ang Dios, ni susumpain man ang pinuno sa iyong bayan.

29Huwag kang magmamakupad ng paghahandog ng iyong mga ani, at ng tulo ng iyong mga pigaan. Ang panganay sa iyong mga anak na lalake ay ibibigay mo sa akin.

30Gayon din ang gagawin mo sa iyong mga baka, at sa iyong mga tupa: pitong araw na mapapa sa kaniyang ina; sa ikawalong araw ay ibibigay mo sa akin.

31At kayo'y magpapakabanal na tao sa akin: na ano pa't huwag kayong kakain ng anomang laman, na nalapa ng ganid sa parang; inyong ihahagis sa mga asno.

May sariling pahina ang mga tala sa pag-aaral

Ang masusing pagtingin sa bawat bahagi, ang mga salitang susundan, ang mga tala sa bawat talata, at kung saan nagkakaiba ang mga mambabasa ay isinulat para sa nag-aaral nang mag-isa. Nasa pahinang Malalim na Personal na Pagninilay ang mga ito para sa kabanatang ito. Ang pahinang ito ang aralin.

Buksan ang Malalim na Personal na Pagninilay →Ang pangkalahatang tanaw ng kabanata para sa baguhan

Gabay sa pagtuturo para sa mismong kabanata

Mula mismo sa kabanata ang mga panandang ito. Pinagdurugtong nila ang mapa ng kasaysayan sa Antas 1, ang masusing pagtingin sa Antas 2, at ang teksto ng Kasulatan sa iisang aralin.

Magsimula sa unang larawan ng kabanata

Exodo 22:1: “Kung ang isang lalake ay magnakaw ng isang baka, o ng isang tupa at patayin, o ipagbili: ay kaniyang pagbabayaran ng limang baka ang isang baka, at ng apat…”

Maglaan ng oras sa punto ng pagbabago

Exodo 22:27: “Sapagka't iyan ang kaniya lamang pangbihis, siyang kaniyang pangdamit sa kaniyang balat: ano ngang kaniyang ipangtutulog? at mangyayari, na pagka siya'y…”

Panatilihing nakikita ang landas ng mga salita

Kung, kaniyang, isang, iyong, hindi, baka

Ano ang ipapaliwanag, at sa anong pagkakasunod

Ituro ang sipi sa ganitong pagkakasunod. Binabanggit ng bawat hakbang ang mga talatang pinagbabatayan nito, upang maipakita muna sa teksto ang bawat punto bago ito isabuhay.

Exodo 22:1-6
Pagnanakaw, panloloob, at pinsala
Magsimula sa ari-arian, sapagkat doon nagsisimula ang kabanata. Basahin ang 22:1-4 at isulat sa pisara ang mga halaga: limang baka, apat na tupa, o ibayo kung masumpungang buhay ang hayop. Ipaliwanag kung bakit pinabibigat ng pagpatay o pagbebenta ang parusa: ginawa ng magnanakaw na hindi na maibabalik ang nawala. Saka basahin ang 22:2-3 at ipaliwanag ang “naninira” bilang panloloob sa gabi; walang sala ang may-ari ng bahay na nakapatay sa dilim, ngunit pagsikat ng araw ay mayroon na. Huwag itong ihain bilang makabagong payong legal. Magtapos sa 22:5-6 tungkol sa pagpapastol at sa apoy. Ituro muna ang mga ito upang makita ng klase na umaabot ang tipan hanggang sa kamalig, bukid, at araw-araw na pakikipagkapuwa.
Exodo 22:7-15
Mga bagay na iningatan para sa iba
Basahin ang 22:7-15 bilang pangkat ng mga kaso tungkol sa pagtitiwala. Ipaliwanag ang “magpatago” bilang pagpapaingat ng ari-arian sa iba at ang “Ito nga ay akin” bilang pag-angkin. Ipakita ang mga hakbang: magbabayad ng ibayo ang magnanakaw na masumpungan, dinadala “sa harap ng Dios” ang usaping hindi nalutas, nilulutas ng pagsumpa sa Panginoon ang pagkawalang walang saksi, pinatutunayan ng labi ang hayop na nalapa, at may pananagutan ang humiram maliban kung kaharap ang may-ari. Banggitin na nauunawaan ng ilang mambabasa ang “sa Dios” sa 22:8-9 bilang paglapit sa mga hukom na humahatol sa harap ng Diyos. Ituro ito rito sapagkat ipinakikita nito kung paano binabantayan ng batas ang may-ari at ang nag-iingat. Walang ipinagpapalagay na may sala, at tinatawag ang Diyos mismo kapag naubos na ang katibayan ng tao, kaya seryoso ang sumpa.
Exodo 22:16-20
Isang dalagang dinaya at tatlong krimeng may parusang kamatayan
Basahin nang mahinahon ang 22:16-17. Ang lalaking dumaya sa dalagang hindi pa naipangangako ay kailangang magbayad ng bigay-kaya at pakasalan siya, maliban kung tumanggi ang ama, at sa gayong kaso ay magbabayad pa rin siya. Ipaliwanag na pinapapasan ng batas sa kaniya ang pananagutan at pinoprotektahan ang pamilya ng babae. Saka basahin nang seryoso ang 22:18-20: sa tipan ng Israel, krimeng may parusang kamatayan ang panggagaway, ang pakikiapid sa hayop, at ang paghahain sa ibang mga diyos. Ipaliwanag ang “manggagaway” bilang babaing gumagamit ng salamangka. Linawin na hindi nagbibigay ang mga talatang ito ng kapamahalaan sa sinumang tao o pangkat na magparusa ngayon, at may kakila-kilabot na pang-aabuso sa 22:18 sa kasaysayan. Panatilihing maikli at pang-matanda ang himig ng hakbang na ito.
Exodo 22:21-24
Dinirinig ng Diyos ang mahihina
Ituro ito bilang puso ng kabanata. Basahin ang 22:21 at ipaliwanag ang “pipighatiin” bilang pagmamaltrato. Alaala ang ibinigay na dahilan: minsan ay naging taga ibang lupa ang Israel sa Egipto. Saka basahin nang dahan-dahan ang 22:22-24. Hindi sinasabi ng Diyos na baka siya makinig; sinasabi niyang “walang pagsala, na aking didinggin ang kanilang daing”. Ipakita ang pagbaligtad sa 22:24: ang mga lumilikha ng bao at ulila ay mag-iiwan ng mga bao at ulila. Iugnay ito sa 2:23-25, kung saan narinig ng Diyos ang daing ng Israel sa Egipto. Ituro ito rito upang makita ng klase na ang Diyos ding sumagip sa mga alipin ay nagtatanggol ngayon sa mga walang tagapagtanggol sa loob ng Israel.
Exodo 22:25-27
Pautang at isang damit sa paglubog ng araw
Basahin ang 22:25-27 at ipaliwanag ang “tubo” bilang interes na sinisingil sa isang dukhang kapuwa Israelita at ang “sangla” bilang garantiya ng pautang. Maaaring hawakan sa araw ang damit ng dukha ngunit isasauli sa paglubog ng araw, sapagkat iyon lamang ang kaniyang kumot. Hayaang manatili sa silid ang tanong na “ano ngang kaniyang ipangtutulog?” Saka basahin ang huling bahagi: nakikinig ang Diyos, “sapagka't ako'y mapagbiyaya”. Ipaliwanag na isinasalig ng Diyos ang batas sa sarili niyang pagkatao. Ituro ito pagkatapos ng 22:21-24 upang makita ng klase na ang awa sa usaping pang-ekonomiya ay iisang malasakit, na inilalapat ngayon sa pagpapautang, kung saan tahimik na makapipinsala ang malakas sa mahina.
Exodo 22:28-31
Paggalang, unang bunga, at kabanalan
Magtapos sa 22:28-31. Ipaliwanag na “ang Dios” ang mababasa sa ating Biblia sa 22:28, ngunit nauunawaan ito ng ilang mambabasa bilang mga hukom dahil katabi nito ang “pinuno sa iyong bayan”; ihain ito bilang tradisyonal na pagbasa. Ipaliwanag ang “tulo ng iyong mga pigaan” bilang katas ng ubas at oliba. Basahin ang 22:29 kasama ang 13:13: sa Diyos ang mga panganay na lalake at tinutubos sila sa isang halaga, hindi kailanman inihahandog. Saka basahin ang buod, “kayo'y magpapakabanal na tao sa akin”, at ipaliwanag ang tuntunin sa pagkain tungkol sa lamang nalapa bilang bahagi ng pagiging ibinukod. Ituro ito sa huli sapagkat tinitipon ng kabanalan ang buong kabanata: tapat na ari-arian, protektadong kapuwa, at bayang pag-aari ng Diyos.

Kung saan natitisod ang mga mag-aaral

Ang mga maling pagbasa na karaniwang nabubuo sa siping ito, at kung paano sasagutin ang bawat isa mula sa teksto.

“Ibig sabihin ng talata 18 na dapat parusahan ng mga Cristiano ang mga mangkukulam.”

Kabilang ang Exodo 22:18 sa batas ng tipan ng Israel, na ipinatutupad sa loob ng bansang iyon, kasama ng 22:19-20. Hindi ito nagbibigay sa sinumang tao, iglesia, o pangkat ng karapatang saktan ang sinuman ngayon, at may mabibigat na pang-aabuso sa kasaysayang Cristiano na ginawa sa pangalan nito. Itinuturing ng Bagong Tipan ang panggagaway na kasalanang dapat pagsisihan (Mga Gawa 19:18-19; Mga Taga-Galacia 5:20), at ang tugong itinatala nito ay pagpapahayag ng kasalanan at pagsunog sa sariling mga aklat, hindi karahasan laban sa iba.

“Pinilit ng batas ang dalagang dinaya na pakasalan ang lalaking gumamit sa kaniya.”

Pinapapanagot ng Exodo 22:16-17 ang lalake: kailangan niyang magbayad ng bigay-kaya at pakasalan siya, ngunit “Kung itangging mainam ng kaniyang ama na ibigay sa kaniya”, magbabayad pa rin siya. Maaaring tumanggi ang ama, na kumikilos para sa pamilya. Hindi itinatala ng teksto ang sariling nais ng dalaga, at hindi dapat imbentuhin iyon ng mga guro. Pinoprotektahan siya ng kaso mula sa pagkakaiwang walang panustos sa isang lipunang dito nakasalalay ang kaniyang kinabukasan. Nagdaragdag ng detalye ang Deuteronomio 22:28-29.

“Ibig sabihin ng talata 29 na nais ng Diyos na ihain ang mga panganay na lalake.”

Ipinaliliwanag ng 13:13 ang utos na “Ang panganay sa iyong mga anak na lalake ay ibibigay mo sa akin” (22:29): “lahat ng mga panganay na lalake sa iyong mga anak ay iyong tutubusin”. Ibinibigay sila sa Diyos at binibili pabalik. Pagkatapos ay kinuha ang mga Levita kapalit ng mga panganay (Mga Bilang 3:12-13). Hinahatulan ng Kasulatan sa pinakamatinding paraan ang paghahain ng bata (Levitico 18:21; Deuteronomio 12:31). Tungkol sa pagiging pag-aari ang talatang ito, hindi sa pagpatay.

“Lumang tuntunin lang ito tungkol sa mga baka, walang kinalaman sa atin.”

Nakaugat ang mga kaso sa sinaunang buhay-bukid, ngunit malinaw ang mga prinsipyo: magbayad nang higit sa nawala (22:1), igalang ang ipinagkatiwala sa iyo (22:7-15), huwag samantalahin ang taga ibang lupa, bao, o ulila (22:21-24), at huwag gipitin ang dukha sa pamamagitan ng pagpapautang (22:25-27). Ganito rin ang punto ng Santiago 5:4 tungkol sa upa ng mga manggagawa, at sinasabi nitong “ang mga hibik ng mga nagsiani ay nagsipasok sa mga pakinig ng Panginoon ng mga hukbo”. Tungkol ang kabanata sa kung paano tinatrato ng bayan ng Diyos ang isa't isa.

Mga layunin sa pagkatuto

Ihambing ang magkakaibang kahilingan sa pagbabayad-pinsala sa kabanata.
Ihiwalay ang ipinagkatiwalang mga bagay sa hiniram na ari-arian.
Tukuyin ang pananagutan sa pag-aasawa sa mga talata 16 hanggang 17.
Hanapin ang mga pagbabawal na nagpoprotekta sa mahihinang tao.
Ipaliwanag kung bakit kailangang ibalik ang isinanlang damit.
Iugnay ang naaalalang kahinaan ng Israel sa mga tungkulin nito.

Paghahanda ng guro

Basahin ang Exodo 22 sa limang bahagi: 1 hanggang 6, 7 hanggang 15, 16 hanggang 20, 21 hanggang 27, at 28 hanggang 31.
Ipaliwanag ang 'mga gamit' bilang ari-arian, 'kasuotan' bilang damit, at 'sangla' bilang garantiya para sa utang.
Markahan ang paghahambing ng gabi at liwanag ng araw sa 22:2 hanggang 3 nang hindi inilalahad ang sinaunang hatol bilang makabagong payong legal.
Basahin ang Exodo 13:13 kasabay ng 22:29; tinutubos ang mga panganay na anak na lalaki, hindi iniaalay bilang mga haing tao.
Magplano ng mahinahong pagbasa sa mga pagkakasalang may parusang kamatayan sa 22:18 hanggang 20; ipagbawal ang mga paratang laban sa kasalukuyang mga tao o grupo.

Pagsuri sa ebidensiya at interpretasyon

Tahasang sinabi

Itatag mula sa Exodo 22:26 hanggang 27 na kailangang ibalik ang isinanlang damit ng kapwa bago lumubog ang araw dahil iyon ang kanyang pantakip sa pagtulog.

Sinusuportahan ng Kasulatan

Gamitin ang Exodo 13:13 upang linawin ang Exodo 22:29: pag-aari ng Panginoon ang mga panganay na anak na lalaki at kailangang tubusin, hindi ihandog bilang hain.

Matibay na hinuha

Hanguin mula sa Exodo 22:21, 23, 27 na ginagawang paglabag sa tipan ng naaalalang kahinaan at pakikinig ng Panginoon ang pagsasamantala, hindi lamang masamang asal.

Posible o tradisyonal na pagbasa

Ilahad ang pag-unawa sa 'mga diyos' sa Exodo 22:28 bilang mga hukom o awtoridad na isang tradisyonal na pagbasa, na sinusuportahan ng pagkakatambal nito sa 'pinuno'; huwag ipagkamali ito bilang pahintulot sa pagsamba sa iba.

Hangganan

Ilahad na walang ibinibigay ang Exodo 22:18 hanggang 20 na pahintulot sa pribadong makabagong pag-uusig o karahasan; ihiwalay ang nakasaad na mga hatol sa Israel sa kapangyarihan ng silid-aralan.