Mga itinakdang panahon, kabuuang hindi maabot

Dalawang salita para sa panahon ang nagbubukas ng tula. Ang “kapanahunan” ay zeman, huling salitang Hebreo para sa itinakdang sandali na sa ibang dako ay sa Esther at Nehemias lamang lumilitaw; ang “panahon” ay ang karaniwang et. Ang “panukala” ay chephets, kaluguran o nais, kaya anumang bagay na pinahahalagahan ng isang tao.

Labing-apat na pares ang nasa talatang 2 hanggang 8, dalawampu't walong panahon lahat, at nagbubukas ang listahan sa dalawang hindi pinipili ninuman. Gawain din ng magsasaka ang pagbunot ng itinanim: kailangang alisin ang lumang puno ng ubas o ang pagod na taniman bago magamit muli ang lupa.

Katabi ng pagpapagaling ang pagpatay, kaya maaaring ang tinutukoy ng una ay ang pasya ng manggagamot, o ang labanan at ang pagamutan sa larangan, at hindi pagpaslang. Kabilang ang paggiba at pagtatayo sa anim na pandiwa ng pagkatawag kay Jeremias sa Jeremias 1:10: “upang magalis at magbagsak at upang magsira at magwasak, upang magtayo at magtatag.”

Nagtutugma sa tunog ang ikalawang pares sa Hebreo, sephod at reqod, tumangis at sumayaw. Ang pagtangis dito ay ang malakas at pampublikong panaghoy sa libing, may pag-iyak at pagdagok sa dibdib, hindi tahimik na pribadong lungkot. Pampubliko rin ang sayaw na kabaligtaran nito.

Hindi ipinaliliwanag ang paghahagis at pagpipisan ng mga bato. Ang pinakapayak na pagbasa ay ang paglilinis ng bukid mula sa mga bato bago araruhin, o ang pagtatambak ng mga ito para sa pader; ipinakikita ng 2 Mga Hari 3:19 ang hukbong sumisira ng bukid sa pagtatapon ng bato roon. Binasa ito ng midrash ng mga Judio bilang palihim na pagtukoy sa higaan ng mag-asawa, katugma ng pagyakap na kasunod.

Ang “paghanap” ay baqqesh, humanap, at ang “pagkawala” ay ang pagpapabaya sa isang bagay bilang nawala na: may panahon ng paghahanap at panahon ng pagtigil sa paghahanap. Lumilipat ang ikalawang pares mula sa natatagpuan tungo sa pag-aari, ang pagpili kung ano ang iingatan at kung ano ang itatapon.

Ang pagpunit ay ang pinunit na kasuotan ng pagdadalamhati, gaya ng paghapak ni Jacob sa kaniyang mga suot dahil kay Jose sa Genesis 37:34; ang pananahi ay ang pagtatagpi kapag tapos na ang pagluluksa. Wastong iningatan ng mga kaibigan ni Job ang panahon ng pagtahimik: pitong araw at pitong gabi sila sa tabi niya, “at walang nagsalita sa kaniya” (Job 2:13).

Pinagkrus ang huling dalawang pares: pag-ibig, pagkapoot, saka digma, kapayapaan, kaya ang tulang nagsimula sa kapanganakan ay nagtatapos sa shalom. Mga pangngalan ang huling dalawa sa halip na pandiwa, ‘panahon ng digma’, na para bang ginagawa ng tao ang pag-ibig at pagkapoot samantalang kalagayang tinitirhan niya ang digma at kapayapaan.

Ang “gumagawa” ay ha'oseh, ang gumagawa, mula sa pandiwang asah. Bumabalik ang parehong pandiwa sa mga talatang 11 at 14, sa “gawa na ginawa ng Dios” at sa “anomang ginagawa ng Dios.” Sa loob ng ilang taludtod ay itinatapat ang paggawa ng tao sa paggawa ng Diyos.

Halos inuulit ng taludtod ang 1:13, ngunit dalawang bagay ang nawala: ang paghahanap “sa pamamagitan ng karunungan” at ang pang-uring “mahirap.” Basta pinangangalanan ngayon ang abalang ibinigay ng Diyos, hindi na idinaraing.

Ang “maganda” ay yapheh, angkop o kaibig-ibig, ang salitang ginamit para kay Raquel at kay David. Sinusunod ng “sanglibutan” sa Ang Dating Biblia ang huling kahulugan ng olam, na sa bibig ng mga rabbi ay talagang nangangahulugang daigdig; ‘kawalang-hanggan’ naman ang basa ng marami. Ilang iskolar ang nagbabago ng patinig upang basahing elem, ‘kawalang-alam’, na magsasabing naglagay din ang Diyos ng dilim sa puso.

Ang “walang maigi sa kanila” ay nangangahulugang wala nang mas mabuti para sa mga tao. Maaaring taglay ng “gumawa ng mabuti” ang idyoma ng pagkakaroon ng magandang kalagayan, mas malapit sa pagtatamasa ng buhay kaysa sa mga gawang kawanggawa, at ganoon ito binabasa ng ilang makabagong salin; sinusuportahan iyon ng pagkakapares nito sa “magalak.”

Ang “kaloob” ay mattat, at bumabalik ang pariralang “kaloob ng Dios” sa 5:19 sa parehong mga salita. Nagpapatong ang pangungusap ng tatlong pandiwa, kumain, uminom at makakita ng mabuti, saka ginagawa ang kabuuan nito na isang bagay na tinanggap sa halip na pinaghirapan.

Ang walang maidadagdag at walang maaalis ay gumagamit ng mga pandiwa ng Deuteronomio 4:2, kung saan hindi dapat “daragdagan ni babawasan” ng Israel ang salita ng Diyos. Ito ang unang pagbanggit ng aklat sa pagkatakot sa Diyos, ang himig na pagtatapusan nito sa 12:13: “ikaw ay matakot sa Dios.”

Literal na ‘hinahanap ng Diyos ang itinaboy’ o ‘ang hinahabol’ ang huling sugnay. Binabasa ito ng Ang Dating Biblia bilang Diyos na muling humahanap sa nakaraan upang papanagutin ito. Binasa naman ito ng mga tagasaling Griego at ng Targum bilang Diyos na humahanap sa mga inuusig, at waring inaalingawngaw ng Sirac 5:3 ang kahulugang iyon.

Iisang salita ang dalawang ulit na ginagamit ng Hebreo, resha, kasamaan, at iniingatan iyon ng Ang Dating Biblia sa dalawang “kasamaan.” Ang mishpat ay ang hatol ng hukuman, at ang tsedeq ay ang pamantayan ng matuwid na dapat ingatan ng hukumang iyon. Doon mismo naupo ang kasamaan.

Biglaan sa Hebreo ang pangwakas na “doon,” at maaaring itinuturo nito ang sariling hukuman ng Diyos, kung saan didinggin ang bawat usapin. Ilang iskolar ang nagbabago ng patinig upang maging pandiwa ito, ‘itinakda niya’. Alinman doon, dinadala ang pananalita ng talatang 1, ang panahon sa bawat panukala, upang saklawin ang paghatol.

Ang pariralang Hebreo sa likod ng “Dahil sa” ay al-dibrat, na ginagamit din ng Mga Awit 110:4 sa “ayon sa pagkasaserdote ni Melchisedech,” at ang kahulugan ay ‘tungkol sa usapin ng’. Ang “subukin” ay barar, pandiwa ng pagsasala o pagsubok: inihihiwalay ng Diyos ang mga tao upang makita nila nang malinaw ang kanilang sarili.

Tatlong ulit lumilitaw sa Hebreo ang miqreh, ang sumasapit: pangyayari ang mga anak ng mga tao, pangyayari ang mga hayop, iisang pangyayari ang sumasapit sa lahat. Ang “isang hininga” ay ruach, iisang salita sa “diwa” pagkaraan ng dalawang talata. Ang “karangalang higit” ay motar, pinsan ng yitron, ang salita ng aklat para sa pakinabang.

Kinukuha ng “lahat ay buhat sa alabok, at lahat ay nangauuwi sa alabok uli” ang Genesis 3:19, “ikaw ay alabok at sa alabok ka uuwi,” at pinalalawak ito mula kay Adan hanggang sa bawat may buhay. Ang “isang dako” ay ang libingan; ganito rin ang tanong ng 6:6: “hindi ba nagsisiyaon ang lahat sa iisang dako?”

Nakasalalay ang taludtod sa titik na he sa Hebreo. Ginagawa itong pantukoy ng mga patinig ng tekstong Hebreo, kaya nagiging pahayag: ang diwa ng tao na napaiilanglang. Binabasa naman ito ng Griego at ng iba pang sinaunang salin bilang ‘kung’, at iyon ang sinusunod ng Ang Dating Biblia: sinong nakakaalam kung napaiilanglang ang diwa ng tao?

Bumabalik ang “bahagi” mula sa 2:10. Inuulit sa 6:12 at 10:14 ang tanong sa dulo, kung sino ang makapagpapakita sa tao ng mangyayari pagkatapos niya. Maaaring mangahulugan ito ng pagkatapos ng kaniyang kamatayan o basta pagkatapos ng kaniyang panahon, at iniiwan ng aklat na bukas ang dalawa.