Paulit-ulit na bumabalik kay Cristo ang pagpapala

Wala sa tatlong pinakamatandang manuskrito ang mga salitang “nangasa Efeso”, at noong ikalawang siglo ay kilala ni Marcion ang sulat na ito bilang sulat sa mga taga-Laodicea. Kaya marami ang naniniwalang liham itong ipinaikot sa ilang iglesia ng Asia, kabilang ang Efeso, ang punong lungsod ng lalawigan na tinirhan ni Pablo nang mahigit dalawang taon (Mga Gawa 19:10).

Karaniwang nagbubukas ang mga liham Griego sa chairein, ang pagbati. Pinalitan ito ni Pablo ng halos kasintunog na charis, biyaya, at idinagdag ang kapayapaan, ang shalom ng mga Hebreo, kaya ang pangkaraniwang bating pambungad ay nagdadala ng dalawang salitang bumubuhay sa kaniyang mga sulat. Magkasamang tumatayo ang Dios at ang Panginoong Jesus bilang iisang pinagmumulan.

Iisang pangungusap sa Griego ang mga talatang 3 hanggang 14, mga dalawandaang salita ang haba. Nagbubukas ito sa anyo ng pagpapalang Judio, at tatlong ulit lumilitaw sa isang linya ang iisang ugat, eulogetos, eulogesas, eulogia, na isinalin dito bilang “Purihin”, “nagpala” at “pagpapala”. Limang beses binanggit sa sulat na ito ang “sangkalangitan”, at hindi na saanman sa Bagong Tipan.

Nasa gitnang tinig ng Griego ang pandiwa sa likod ng “pagkapili niya”: pumili siya para sa kaniyang sarili. Ang “itinatag” ay mula sa katabole, isang paglalatag, gaya ng unang batong inilalapag. Ang “walang dungis” ay amomos, salitang ginamit ng Griegong Lumang Tipan para sa hayop na handog na walang kapintasan. Hindi nagkakaisa ang mga patnugot kung ang “sa pagibig” ay pangwakas ng talatang ito o pambungad ng kasunod.

Ang pandiwang isinalin na “itinalaga niya nang una” ay proorizo, ang pagguhit ng hangganan bago pa ang lahat; sa ugat ding iyon nagmula ang salitang horizon. Ang “minagaling” ay eudokia, ang salitang ginamit ng mga anghel sa Lucas 2:14 para sa mabuting kalooban sa mga tao: kagalakan sa pagbibigay, hindi malamig na utos.

Nasa likod ng “ipinagkaloob na masagana” ang pandiwang charitoo, na hinango sa charis na kasama nito sa iisang linya, na para bang sinabing pinagbiyayaan niya tayo ng kaniyang biyaya. Sa Lucas 1:28 lamang ito muling ginamit sa Bagong Tipan, nang tawaging lubhang pinagpala si Maria. Gumaganap na pamagat ni Cristo ang “Minamahal”.

Ang “katubusan” ay apolutrosis, pagpapalaya kapalit ng bayad, ang wika ng pagtubos sa isang bihag. Ang “kapatawaran” ay aphesis, isang pagpapaalis, ang salitang ginamit ng Griegong Lumang Tipan para sa kalayaan ng taon ng jubileo sa Levitico 25:10. Pangkasalukuyan ang pandiwa sa Griego: mayroon na tayo nito ngayon.

Umapaw nang higit sa takal: iyan ang perisseuo sa likod ng “pinasagana”. Magkaiba ang dalawang salita sa “karunungan at katalinuhan”: ang sophia ay pagkaunawa sa pinakamalalalim na bagay, at ang phronesis ay praktikal na mabuting pag-iisip. Hindi tiyak sa Griego kung ang karunungan ay sariling karunungan ng Dios o ang ibinibigay niya.

Sa Efeso at sa buong daigdig na Griego, ang mysterion ay lihim na ritong ibinubunyag lamang sa mga pinapasok sa samahan. Binaligtad ni Pablo ang salita: ang “hiwaga” ay lihim na ang Dios mismo ang ngayo'y nagsasabi nang hayagan. Anim na ulit itong lumilitaw sa maikling sulat na ito, at laging may kinalaman kay Cristo at sa mga tinipon sa kaniya ang ibinubunyag.

Ang “pagiging katiwala” ay oikonomia, ang pamamahala ng isang sambahayan: pinangangasiwaan ng Dios ang takbo ng panahon gaya ng katiwalang nangangalaga sa isang ari-arian. Ang “tipunin” ay anakephalaioo, ibuod o ipailalim sa iisang ulo; dito itinayo ni Ireneo ang kaniyang aral ng rekapitulasyon. Babalik ang ugat na kephale, ulo, sa talatang 22.

Iisang pandiwa sa Griego ang “ginawang mana”: kleroo, mula sa salita para sa palabunutang ginagamit sa paghahati ng lupa. Maaaring ang kahulugan ay tumanggap tayo ng bahagi, o tayo mismo ang ginawang bahagi, ang sariling bahagi ng Dios, gaya ng sinasabi ng Deuteronomio 32:9 na ang bahagi ng Panginoon ay ang kaniyang bayan. May nagtatanggol sa dalawang pagbasa, at ang salin dito ay sumusunod sa ikalawa.

Ang “nagsiasa nang una” ay proelpizo, umasa nang mas maaga, salitang hindi na muling makikita sa Bagong Tipan. Pag-asa ang ubod nito, hindi lamang pagtitiwala, at iyon ang dala ng salin dito. Ang mga unang umasa ay karaniwang inuunawang mga mananampalatayang Judio, na naghintay sa Mesias bago pa siya narinig ng mga Gentil.

Walang pandiwa ang unang sugnay sa Griego, kaya kailangang dugtungan ito ng mambabasa mula sa talatang 12. Pagkatapos, ang “aral ng katotohanan” ay pinangalanang muli bilang “evangelio ng inyong kaligtasan”. Ang “mula nang kayo'y magsisampalataya” ay maaari ring basahing nang kayo'y sumampalataya, isang pagkakaibang matagal nang pinagtatalunan kaugnay ng Mga Gawa 19:2.

Ang “patotoo” rito ay arrabon, paunang bayad, salitang hiniram ng Griego sa kalakalang Semitiko; ang anyong Hebreo nito ang sanglang iniwan ni Juda kay Tamar sa Genesis 38:17. Ang “sariling pag-aari” ay peripoiesis, bayang tinamo ng Dios para sa kaniyang sarili, ang pariralang nasa likod ng 1 Pedro 2:9. May mga manuskritong gumagamit ng panghalip na panlalaki sa simula ng talata, kaya tinatrato ang Espiritu bilang persona.

Sinabi ni Pablo na narinig niya ang kanilang pananampalataya, kakatwang pananalita sa isang iglesiang ilang taon niyang tinirhan, at isa ito sa mga dahilan kung bakit pinanghahawakan ang palagay na liham itong ipinaikot. Wala sa ilan sa pinakamatandang manuskrito ang salitang pagibig, kaya ang basa roon ay pananampalataya sa Panginoong Jesus at sa lahat ng mga banal.

Salin ng mneian poioumenos ang “binabanggit kayo sa aking mga panalangin”, pariralang makikita sa mga liham ng panahong iyon para sa pag-alala sa isang tao sa panalangin. Karaniwang tibay ng pananalita ni Pablo ang “hindi ako tumitigil”, na ginamit niyang muli sa Mga Taga-Colosas 1:9 sa halos kaparehong kalagayan.

Hindi na lumilitaw saanman sa Kasulatan ang “Ama ng kaluwalhatian”; ang pinakamalapit na kamag-anak nito ay ang Dios ng kaluwalhatian sa pananalita ni Esteban (Mga Gawa 7:2). Ang “pagkakilala” ay epignosis, ang tambalang anyo, pagkilalang dumadakma at umuunawa sa kaniyang layon sa halip na mangalap lamang ng mga datos tungkol dito.

Ang mga naunang kopya ay may “mga mata ng inyong puso”, gaya ng nakalimbag dito; ang ilang huling kopya ay may pagkaunawa sa halip na puso. Para sa sinaunang isip Hebreo, ang puso ang upuan ng pag-iisip, hindi lamang ng damdamin. Ganap na pandiwari ang “naliwanagan”, at nang malaon ay tinawag ng unang iglesia ang bautismo na photismos, pagliliwanag.

Apat na magkakaibang salitang Griego para sa kapangyarihan ang nagsisiksikan sa iisang talata: dynamis, energeia, kratos at ischus, halos kakayahan, paggawa, kapangyarihan at lakas. Ang “dakilang kalakhan” ay mula sa hyperballo, ihagis nang lampas sa tudla, kaya ang sukat mismo ay lumalagpas sa sukatan.

Ang “ginawa” ay energeo, ang anyong pandiwa ng paggawang kababanggit lamang, kaya inilalarawan ang kapangyarihan sa pamamagitan ng isang gawa. Ang pag-upo sa kaniyang kanan ay hango sa Mga Awit 110:1, ang talata ng Lumang Tipan na pinakamadalas sipiin o alingawngawin sa Bagong Tipan.

Mabigat ang dating ng “bawa't pangalan na ipinangungusap” sa Efeso, lungsod na tanyag sa salamangka. Ang tinatawag na Ephesia grammata ay mga pormulang mahiko, at sa Mga Gawa 19:19, sinunog ng mga nanampalataya ang mga aklat ng panggagaway na nagkakahalaga ng limampung libong putol na pilak. Ang “sanglibutang ito” at ang “darating” ay ang dalawang panahon ng pag-asang Judio.

Mula sa Mga Awit 8:6 ang unang kalahati, awit tungkol sa sangkatauhan na dito'y binabasa tungkol sa iisang tao. Ngayon lamang lumilitaw sa sulat ang “iglesia”; walong ulit pang babalik ang salitang ekklesia, anim dito sa ikalimang kabanata. Ibinigay si Cristo sa iglesia bilang kaloob, hindi lamang inilagay sa itaas nito.

Ang “pumupuspos” ay maaaring basahin bilang gitnang tinig, ang siyang pumupuno, o balintiyak, ang siyang pinupuno. Sa ikalawang pagbasa, na tinanggap ni Juan Crisostomo, ang iglesia ang kapuspusan ni Cristo sa diwang nalulubos ang ulo sa pamamagitan ng katawan nito. Ang pariralang lahat sa lahat ay pangwakas din ng 1 Mga Taga-Corinto 15:28.