Hindi maihihiwalay ang katarungan sa namamahala sa lahat

Walang nagsalita mula 33:33, gayunma'y “sumagot” si Eliu; saklaw ng pandiwa ang pagtugon sa isang kalagayan gayundin sa mga salita. Ang pamagat ding ito ang nagbubukas sa bawat talumpati niya (32:6, 34:1, 35:1, 36:1), apat lahat, nang walang sumagot sa pagitan.

Sino ang mga “pantas” na ito? Kung ang tatlong kaibigan, kasasabi lamang ni Eliu sa 32:9 na hindi laging pantas ang dakila. Maaaring lumalampas siya sa kanila at umaapela sa sinumang matalinong nanonood, isang hurado ng mga mapag-isip, gaya ng ipinahihiwatig ng mga kasunod na talata.

Halos salita por salitang hinango ang kasabihan mula sa mga labi mismo ni Job sa 12:11, at agad itong pinagagana ni Eliu: ang pakinig ng mga nakikinig ang lalasa ngayon sa mga salita ni Job at iluluwa ang masama.

Wika ng hukumang nagtitimbang ang “piliin sa ganang atin ang matuwid”: pagpasyahan natin ang tama. Inilalagay ng “sa gitna natin” ang mga nakikinig bilang isang lupong magkakasamang nakaupo. Hindi inaangkin ni Eliu na siya lamang ang magbibigay ng hatol; inaanyayahan niya ang marurunong na abutin ito kasama niya.

Halos sipi ng 27:2 ang ikalawang hati, ang Dios na nag-alis ng katuwiran ni Job, at pinaiikli ng unang hati ang mga taludtod gaya ng 13:18, kung saan alam ni Job na siya'y aariing ganap. Hanggang dito ay patas ang pag-uulat ni Eliu kay Job.

Ang “aking sugat” ay literal na aking palaso: walang lunas ang palasong nasa akin. Ipinaaalala nito ang 6:4, kung saan nasa kaniya ang mga palaso ng Makapangyarihan sa lahat. Ang pagkabilang na sinungaling ay umaalingawngaw sa sumpa ni Job sa 27:4–6 na hindi siya magsasalita ng daya sa pag-amin sa hindi niya ginawa.

Sinabi ni Eliphaz sa 15:16 na umiinom ang tao ng kasamaan na parang tubig. Iniaangkop ni Eliu ang taludtod: nilalagok ni Job ang pagkaduwahagi gaya ng pag-inom ng uhaw, tinatanggap ang panunuya nang may sarap. Isa ito sa pinakamabagsik na larawan kay Job sa alinmang talumpati.

Ang yumaon na kasama ay maglakbay sa iisang daan. Ang larawan ay kabaligtaran ng Mga Awit 1:1, ang mapalad na hindi lumalakad sa payo ng masama, at kabaligtaran ng hatol sa Job 1:1. Inilalagay ni Eliu si Job sa daang isinumpa niyang hindi niya nilakaran (21:16).

Ang “napapakinabang” ay sakan, ang pandiwa ring ginamit ni Eliphaz sa 22:2. Ang “makapagpalugod” ay ratsah, maging kalugud-lugod o tanggap. Hindi sinabi ni Job ang eksaktong mga salitang ito; ang pinakamalapit ay 9:22, kung saan ginigiba ng Dios ang sakdal at ang masama.

Ang “malayo nawa” ay chalilah, ang salita ng pagkasuklam na ginamit ni Job sa 27:5 at ni Abraham bago pa sa Genesis 18:25, kung saan itinanong kung hindi ba gagawa ng matuwid ang Hukom ng buong lupa. Ginagamit ito ni Eliu upang ipagtanggol ang Dios, gaya ni Abraham, mula sa mismong ideya ng kawalang-katarungan.

Ang “tutuusin” ay shalem, magbayad nang buo. Ang prinsipyo ay sa Mga Awit 62:12, ang paggawad sa bawat tao ayon sa kaniyang gawa, at sa Mga Kawikaan 24:12. Ipinahahayag ito ni Eliu nang walang pasubali, ang prinsipyo ring ikinapit ng mga kaibigan kay Job at kinuwestiyon ni Job.

Halos inuulit ng taludtod ang pambungad na tanong ni Bildad sa 8:3, kung nililiko ba ng Dios ang kahatulan. Itinanong ito ni Bildad; ipinahahayag ito ni Eliu. Ginagawa ng “sa katotohanan” na pahayag na walang makatututol ang dating tanong.

Ang “buong sanglibutan” ay tevel, ang tinitirhang daigdig. Ganitong uri rin ng tanong ang nasa Isaias 40:13–14, kung sino ang nagturo sa Espiritu ng Panginoon o naging kaniyang tagapayo. Walang nag-abot sa Dios ng lupa upang pamahalaan ito para sa iba.

Mababasa rin ang Hebreo na kung itakda niya ang kaniyang puso sa sarili lamang, iniisip lamang ang sarili. Ibinibigay ng Mga Awit 104:29 ang bunga sa magkaparehong salita: kapag inalis ang kanilang hininga, namamatay sila at bumabalik sa alabok. Hiram ang hininga, at maaari itong bawiin ng nagpahiram.

Ipinaaalala ng pagbabalik ng tao sa alabok ang Genesis 3:19. Ang “magkakasama” ay sabay-sabay: hindi isa-isang kamatayan kundi lahat ng nilalang sa iisang sandali, kung babawiin ng Dios ang kaniyang hininga.

Isahan na ngayon ang “mo”: bumabaling si Eliu mula sa haka-hakang lupon tungo kay Job mismo. Malumanay na tulak, na may talim, ang kondisyong kung mayroon kang unawa. Inaanyayahan si Job na patunayan ang kaniyang unawa sa pakikinig.

Ang “Mamamahala” ay chavash, na nangangahulugan ding magbenda, gaya ng pagbebenda ng sugat. Makapamamahala o makapagpapagaling ba ang napopoot sa katarungan? Ang “siyang ganap at may kaya” ay literal na ang matuwid na makapangyarihan, ang dalawang katangiang nais ni Eliu na magkasama.

Mas matalas ang Hebreo: sino ang nagsasabi sa hari, Walang-kuwenta? Ang salita ay beliyya'al, kawalang-halaga, na isinaling “hamak” dito. Ipinagbabawal ng Exodo 22:28 ang pagsumpa sa pinuno ng bayan. Kung hindi maisip ang pag-insulto sa hari, lalo na ang pagpaparatang sa Dios.

Ang pandiwa sa “gumagalang” ay pagkilala sa isang tao, pagpansin upang paboran. Inilalarawan ng Deuteronomio 10:17 ang Dios bilang hindi nagtatangi ng tao ni tumatanggap ng suhol. Ang mayaman dito ay ang maharlika at malaya, ang uring karaniwang nakabibili ng pagdinig.

Ipinaaalala ng kamatayan sa hating gabi ang gabing namatay ang mga panganay ng Egipto (Exodo 12:29). Ang “wala man lamang kamay” ay pananalitang ginamit ng Daniel para sa batong natibag nang hindi ng kamay (2:34) at sa haring nabali nang walang kamay (8:25): pagbagsak na hindi dulot ng sinumang tao.

Halos ganito rin ang pahayag ng Mga Kawikaan 5:21, na nasa harap ng mga mata ng Panginoon ang mga daan ng tao at tinitimbang niya ang lahat ng kaniyang landas. Ang “pagyaon” ay mga hakbang, ang mga yabag na isa-isang ginagawa ng tao, at binabantayan ng Dios ang bawat isa.

Sinasabi ng Mga Awit 139:12 na hindi nagkukubli ang dilim sa Dios at nagliliwanag ang gabi na parang araw, at itinatanong ng Jeremias 23:24 kung may makapagtatago ba sa lihim na dako na hindi niya makikita. Walang dilim na sapat ang kapal upang ikubli sa Dios ang manggagawa ng kasamaan.

Malamang na ang kahulugan ng Hebreo ay hindi kailangan ng Dios na magtakda sa tao ng tiyak na panahon upang humarap sa kaniya sa kahatulan. Sinasagot nito ang hangarin ni Job sa takdang mga araw ng pagtutuos (24:1) at sa pagdinig sa likmuan ng Dios (23:3). Hindi obligado ang Dios na iiskedyul ang paglilitis na nais ni Job.

Ang paglalagay ng iba bilang kahalili ay padron na ipinagdiriwang ng Daniel 2:21, ang pag-aalis at paglalagay ng mga hari, at ng awit ni Ana sa 1 Samuel 2:7–8, ang pagbababa at pagtataas. Pinapalitan ang makapangyarihan ayon sa kalooban ng Dios, at nagpapatuloy ang daigdig.

Ang “binabaligtad” ay hafakh, ang pandiwang ginamit sa pagwasak sa Sodoma at Gomorra (Genesis 19:25). Bumabalik ang gabi mula sa talatang 20: kumikilos ang Dios habang natutulog ang lungsod. Natutulog nang panatag ang makapangyarihan at hindi na nagigising sa kanilang kapangyarihan.

Ang “hinahampas” ay safaq, sampalin o ipalakpak, ang pandiwa ring naglalarawan kay Job sa talatang 37, na pinagagalaw ang kaniyang mga kamay sa gitna nila. Hinahampas ng Dios pababa ang masasama sa hayag, sa dako ng mga nanonood, parusang publiko na nakikita ng lahat.

Ang “nagsilihis ng pagsunod sa kaniya” ay pananalitang ginamit ng Dios kay Saul sa 1 Samuel 15:11, na tumalikod sa pagsunod sa kaniya. Ang “binulay” ay pagbibigay ng maingat na pansin, pagkilos nang may karunungan. Tuluyan na nilang tinigilan ang pagtingin sa kaniyang mga daan.

Ang “daing” ay tse'aqah, ang salitang ginamit sa hiyaw na umakyat mula sa Sodoma (Genesis 18:20–21) at sa daing ng naaapi sa Exodo 22:23, na tiyak na didinggin ng Dios. Lumilikha ang kalupitan ng masasama ng ingay na umaabot sa langit at nagdadala ng kanilang pagbagsak.

Ang “makahahatol” ay literal na makapagpaparatang: kung nagbibigay ang Dios ng katahimikan, sino ang makapagsasabing mali siya? Idinaing ni Job na ikinukubli ng Dios ang kaniyang mukha (13:24). Hindi ito itinatanggi ni Eliu; sinasabi niyang walang makapipilit sa Dios na ipakita ito, bansa man o iisang tao ang usapin.

Ang “taong di banal” ay chanef, ang taong walang Dios, dito ay nasa kapangyarihan. Silo sa buong bayan ang pinunong walang Dios, hinuhuli sila sa kaniyang mga daan. Ang punto ni Eliu: ang pag-aalis ng Dios sa ganoong mga pinuno ay pag-iingat sa nakararami, isang habag sa pulitika.

Sa Hebreo ay “Aking tinitiis” lamang ang nakasulat; idinagdag ang “parusa” sa salin. May bumabasa sa talata bilang huwaran ng dapat sabihin sa Dios, at may bumabasa bilang tanong: may nagsabi na ba nito sa Dios? Sa alinmang pagbasa, nag-aalok ito ng mga salitang inaakala ni Eliu na angkop sa nagdurusa.

Mismong ito ang hiniling ni Job sa 6:24, na ipaunawa sa kaniya kung ano ang kaniyang pinagkasalahan, at sa 13:23, na ipakilala ang kaniyang pagsalangsang. Iniaalok ni Eliu bilang huwarang panalangin ang nasabi na ni Job, bagaman sinabi ito ni Job bilang paghingi.

Isa sa pinakamagulong talata sa aklat. Ang “gaya ng iyong ibig” ay literal na mula sa iyo: ayon sa iyong mga kondisyon. Sa “at hindi ako” ay umaatras si Eliu: kay Job, hindi kay Eliu, ang pagpili sa pagitan ng pagtanggi at pagtanggap, at dapat sabihin ni Job ang kaniyang nalalaman.

Ang “Mga taong may unawa” ay literal na mga tao ng puso, ang puso bilang upuan ng pag-iisip sa Hebreo. Tiwalang ginugunita ni Eliu na sasang-ayon sa kaniya ang ganoong mga tao, at papanig sa kaniya ang sinumang pantas na nakikinig.

Halos ganitong mga salita rin ang gagamitin ng Dios sa 38:2, sa tanong kung sino itong nagpapadilim ng payo sa mga salitang walang kaalaman. Uulitin ni Job ang taludtod na iyon sa 42:3 at aaminin ito. Inuunahan ng paratang ni Eliu ang mga talumpati ng Dios, bagaman hindi pagtitibayin ng Dios ang iba pang bahagi ng kabanatang ito.

Ang salitang isinaling “nawa” ay avi, na binasa ng ilang sinaunang mambabasa bilang aking ama, isang pagtawag sa Dios: Oh aking ama, subukin nawa si Job. Ganito ang basa ng Vulgata sa Latin. Ang “subukin” ay bachan, ang pagsubok na tinanggap ni Job sa 23:10, nagtitiwalang lalabas siyang parang ginto.

Ang kasalanan (chatta't) ay pagsablay sa tudlaan; ang panghihimagsik (pesha') ay pagkalas sa isang awtoridad. Sinasabi ni Eliu na idinagdag ni Job ang ikalawa sa una. Inilalagay ng “sa gitna natin” si Eliu sa panig ng mga kaibigan sa bilog, sa kabila ng kaniyang naunang galit sa kanila.