Ang pantubos na hindi mababayaran ng yaman

Ang “daigdig” dito ay cheled, bihirang salitang nangangahulugang sanlibutan bilang lumilipas na panahon, ang salitang isinalin na “ang aking gulang” sa 39:5. Tunog pambungad ng propeta ang panawagan sa lahat ng bayan, gaya ng Mikas 1:2, “Dinggin ninyong mga bayan, ninyong lahat.” Ito ang huli sa mga awit ng mga anak ni Core na nagsimula sa Awit 42.

Sa literal ay ‘mga anak ni adam at mga anak ni ish’ ang “mababa at … mataas”, dalawang salitang Hebreo para sa tao, ang payak at ang kadalasang nagpapahiwatig ng katayuan. Ganito ring pares ang ginamit ng Mga Awit 62:9: “mga taong may mababang kalagayan” at “mga taong may mataas na kalagayan.”

Parehong maramihan sa Hebreo ang “karunungan” at “pagunawa”, paraan ng pagsasabing karunungan sa buong sukat. Ang “pagbubulay” ay hagut, mula sa hagah, ang pandiwa ng pagbulong: tahimik na pinaikot-ikot ito ng guro bago bigkasin nang malakas.

Ang “talinghaga” ay mashal, salawikain o paghahambing, at ang “malabong sabi” ay chidah, bugtong, ang salitang ginamit sa bugtong ni Samson sa kaniyang kasalan, “Pagbubugtungan ko kayo” (Mga Hukom 14:12), at sa “mga mahirap na tanong” ng reina sa Seba (1 Mga Hari 10:1). Ang alpa, kinnor, ang nagdadala ng bugtong.

Malabo ang “kasamaan sa aking mga sakong.” Ang aqev, sakong, ay ugat ng pangalan ni Jacob at ng salita para sa pang-aagaw, kaya marami ang bumabasa ng ‘ang kasamaan ng mga umaagaw sa akin’, ang mga nagtatangkang patisurin siya. Alinman ang tama, nasa kaniyang likuran ang panganib, sumusunod sa kaniya.

Ang “kayamanan” ay chayil, ang salitang nangahulugang lakas ng hukbo sa 33:16; sa Hebreo ay saklaw ng iisang pangngalan ang lakas, ang hukbong mandirigma at ang yaman. Inilalarawan ang mayayaman na nakasandal sa kanilang ari-arian gaya ng haring nakasandal sa kaniyang mga kawal.

Ang “pangtubos” ay kofer, ang halagang ibinabayad upang matubos mula sa hatol na kamatayan. Pinahihintulutan ng Exodo 21:30 ang may-ari ng bakang nanunuwag na “magbibigay nga siya ng katubusan sa kaniyang buhay.” Mababasa ang panimulang salita na ‘kapatid’ o ‘tunay’, kaya may nagsasalin ng ‘tunay na walang taong makatutubos sa kaniyang sarili’.

Tanda ang panaklong ng isang pagsingit sa gitna ng pangangatuwiran. Ang “mahal” ay yaqar, magastos, napakamahal. Ang “naglilikat magpakailan man” ay nangangahulugang kailangang talikuran ang pagtatangka: hindi maabot ang halaga, at ang sinumang magtangkang magbayad nito ay kailangang sumuko.

Ang “kabulukan” ay shachat, ang hukay o pagkabulok ng libingan. Ganito rin ang parirala ng Mga Awit 16:10: “ni hindi mo man titiisin ang iyong banal ay makakita ng kabulukan.” Dito ay walang salaping makabibili ng gayong pagkaligtas.

Ang “hangal” ay baar, mangmang na parang baka, mula sa salita para sa mga hayop na inaalagaan. Ganito rin ang hinaing ng Eclesiastes 2:18, na kailangang iwan ng tao ang kaniyang pinagpaguran “sa tao na susunod sa akin,” at hindi niya malalaman kung pantas iyon o mangmang.

Ang “pagiisip sa loob” ay qirbam sa Hebreo. Ang sinaunang Griego at Siriaco ay bumasa ng salitang iisang titik lamang ang pagkakaiba, qivram, ‘kanilang mga libingan’, at binibigyan ang taludtod ng mapait na pihit: ang kanilang mga libingan ang kanilang mga bahay magpakailan man, ang kanilang tahanang dako sa lahat ng salinlahi.

Ang “hindi lalagi” ay yalin, magpalipas ng gabi: hindi nagtatagal ang karangalan kahit magdamag. Pag-uulit ang taludtod na bumabalik, binago, bilang huling talata ng awit.

Ang “kamangmangan” ay kesel, na maaari ring mangahulugang pagtitiwala; mula sa parehong ugat ang “mga balakang” ng 38:7, ang tagiliran, kaya ang bagay na sinasandalan ng tao. Ang sinasandalan nila ay mismong ang kanilang kahangalan. Tinatandaan ng Selah ang wakas ng unang kalahati ng pangangatuwiran.

Tapat sa Hebreo ang “kamatayan ay magiging pastor sa kanila”: raah, ang pandiwa ng Mga Awit 23:1, “Ang Panginoon ay aking pastor.” Iba ang pastol ng mga tupa sa awit na ito, na umaakay sa kanila pababa sa Sheol. Ang umaga ang oras ng mga hatol, kapag nangingibabaw sa kanila ang matuwid.

Ang “tatanggapin niya ako” ay lakach, kunin, ang pandiwang ginamit kay Enoc, “sapagka't kinuha ng Dios” (Genesis 5:24), at kay Elias na iniakyat sa ipu-ipo (2 Mga Hari 2:3). Sa literal ay ‘kamay ng Sheol’ ang “kapangyarihan ng Sheol”, kung saan siya kinukuha ng kamay na mas malakas kaysa rito.

Ang “kaluwalhatian” ay kavod, mula sa salita para sa bigat: ang bigat ng isang bahay, ang mga ari-arian at katayuan nito. Bumabalik ang guro sa talatang 5 at sinasagot ang takot doon ng tuwirang utos.

Sinabi ito ni Job sa unang dagok: “Hubad akong lumabas sa bahay-bata ng aking ina, at hubad na babalik ako roon” (Job 1:21), at sinasabi ng Eclesiastes 5:15 na siya'y “hindi magdadala ng anoman sa kaniyang nagawa, na kaniyang madadala sa kaniyang kamay.” Nananatili sa ibabaw ng lupa ang kaniyang kaluwalhatian.

Lumulukso ang panghalip mula sa “siya” tungo sa “ka” habang hinaharap ng guro ang mayaman, o ang nakikinig. Ganito rin ang talumpati ng hangal na mayaman ni Jesus sa sarili niyang kaluluwa: “Kaluluwa, marami ka nang pag-aaring nakakamalig para sa maraming taon; magpahingalay ka” (Lucas 12:19).

Idyomang Hebreo para sa kamatayan ang “paroroon sa lahi ng kaniyang mga magulang”, gaya ng isang buong salinlahi na “nalakip din sa kanilang mga magulang” sa Mga Hukom 2:10. Sinasagot ng “hindi sila makakakita kailan man ng liwanag” ang Mga Awit 36:9, “sa iyong liwanag makakakita kami ng liwanag.”

Binabago ng iisang katinig ang pag-uulit ng talatang 12: nagiging yavin, ‘nakauunawa’, ang yalin, ‘lalagi’. Halos magkatugma ang dalawa sa Hebreo, at ginagawang paghatol sa pagkabulag ang pahayag tungkol sa kaiklian, na lumilitaw sa Dating Biblia bilang “hindi lalagi” na naging “hindi nakakaunawa.”