Naroon na ang tinig sa lansangan bago pa ang daigdig

Nagbubukas ang kabanata sa halo, “Hindi ba,” tanong na umaasa ng sagot na oo. Nag-abang sa sulok at bumulong ang babae ng kabanata 7; humihiyaw naman ang Karunungan. Qara ang “umiiyak,” ang pandiwa ng 1:20–21, at tevunah ang “unawa.”

Beit netivot ang “mga salubungang landas,” literal na ‘ang bahay ng mga landas’, ang dakong pinagtatagpuan ng mga daan. May bahay na may higaan ang babae ng kabanata 7; itinatayo naman ng Karunungan ang kaniyang bahay sa sangandaan, kung saan dumaraan ang lahat. Ang “mga mataas na dako” ay mga taluktok na umaabot ang tinig.

Literal na ‘ang bibig ng bayan’ ang “pasukan ng bayan,” qaret, lumang salitang patula para sa lungsod na matatagpuan sa mga pangalang tulad ng Kiriat. Petachim ang “mga pintuan,” mga bungad, ang petach ng bahay na sinabihan ang anak na iwasan sa 5:8. Sa mga bungad din tumatayo ang Karunungan.

Dalawang salita para sa tao ang magkatabi: ishim, bihirang maramihan ng ish, “mga lalake,” marahil ang mga bantog, at benei adam, “mga anak ng mga tao,” mga anak ni Adan, ang sangkatauhan sa kabuuan. Gumagamit ang Mga Awit 49:2 ng katulad na pares para sa “mababa at gayon din ng mataas.” Walang uring naiiwan sa panawagan.

Havinu ormah ang “magsiunawa kayo ng katalinuhan,” ang ‘talas ng isip’ na iniaalok sa mga musmos sa 1:4. Kakamtan ng mga musmos ang iisang katangiang pinakakulang sa kanila. Literal na ‘unawain ninyo ang puso’ ang “makaunawa kayo sa puso,” magkaroon kayo ng bait.

Negidim ang “mga marilag na bagay,” mga bagay na makaprinsipe, mula sa nagid, pinuno, ang titulong ibinigay kay Saul at kay David, “upang maging pangulo sa aking bayang Israel” (1 Samuel 9:16). Miftach sefatai ang “buka ng aking mga labi,” mga labing inilarawang pinto, pintuang matuwid na bagay lamang ang dumaraan.

Yehgeh ang “sasambit,” ang pagbulong o pagbubulay, ang pandiwa ng Mga Awit 1:2, “sa kautusan niya nagbubulaybulay siya araw at gabi.” Katotohanan ang ibinubulong ng Karunungan sa sarili. To'evah ang “karumaldumal” (3:32), dito ay isang bagay na tinatanggihan ng sarili niyang mga labi.

Niftal ang “liko,” pinilipit, mula sa ugat ng pangalan ni Nephtali, “Ako'y nakipagbaka ng malaking pakikipagbaka” (Genesis 30:8), at iqqesh ang “suwail” (2:15). Ginagamit ni Moises ang gayunding pares sa Israel sa Deuteronomio 32:5, “Mga tampalasan at likong lahi.” Wala ni katiting ng pilipit na iyon sa kaniyang mga salita.

Nekhochim ang “malilinaw,” tuwid sa unahan, ang nokhach ng 4:25, kung saan dapat tumingin nang tuwid ang mga mata ng anak. Nasa mismong harapan ng sinumang tumitingin ang kaniyang mga salita. Yesharim ang “matuwid,” patag. Pag-unawa ang kondisyon: malinaw sila sa nakauunawa.

Paraang Hebreo ang “Tanggapin mo ang aking turo at huwag pilak” ng pagsasabing ‘sa halip na’. Charuts nivchar ang “dalisay na ginto,” gintong pinili, ang pinakapili sa ginto, mula sa bachar, pumili. Hinihiling ng Karunungan na piliin siya nang higit sa mga pinili.

Halos inuulit ng talata ang 3:15, at nagsasalita rito ang Karunungan tungkol sa sarili sa ikatlong panauhan, “ang karunungan ay maigi,” sa gitna ng sarili niyang talumpati. Itinuturing ito ng ilan na linya ng turo ng ama na isinubo sa kaniyang bibig. Peninim na naman ang “mga rubi,” marahil pulang koral.

Shachan ang “tumatahan,” ang paninirahan, gaya ng umuupang nakatira sa bahay: nakatira ang Karunungan sa talas ng isip, ormah, na isinalin dito ng Ang Dating Biblia na “kabaitan.” Mezimmot ang “gunita,” ang kakayahang magpanukala ng 1:4. Panatag siya sa gitna ng mga panukala.

Nagbibigay ng kahulugan ang linya: ang matakot sa Panginoon ay ang kapootan ang kasamaan, gaya ng sinasabi ng Mga Awit 97:10, “Oh kayong nagsisiibig sa Panginoon, ipagtanim ninyo ang kasamaan,” at iisa pa ang pandiwa ng Ang Dating Biblia sa dalawa. Ge'ah vega'on ang “Kapalaluan, at kahambugan,” magkatunog na pares mula sa ga'ah, tumaas. Pi tahpukot ang “masamang bibig,” ang baligtad na bibig ng 2:12.

Payo, magaling na kaalaman, kaunawaan, at kapangyarihan: etsah, tushiyah, binah at gevurah. Ipinangangako ng Isaias 11:2 sa darating na hari “ang diwa ng payo at ng katibayan,” etsah at gevurah, ang gayunding pares, na tuwirang humahantong sa mga hari ng kasunod na talata.

Yechoqqu ang “nagpapasiya,” ang pag-uukit ng mga palatuntunan, mula sa ugat na nangangahulugang umukit (Mga Awit 147:19). Nang humatol si Salomon sa pagitan ng dalawang ina, nakita ng Israel “na ang karunungan ng Dios ay nasa kaniya, upang gumawa ng kahatulan” (1 Mga Hari 3:28). Tungkol sa mga haring humahatol nang mabuti ang pahayag.

Nedivim ang “mga mahal na tao,” ang mga mapagbigay, maharlika dahil sa bukas na kamay; sinasabi ng Isaias 32:8, “ang mapagbiyaya ay kumakatha ng mga bagay na pagbibiyaya.” Maraming manuskritong Hebreo ang may ‘lahat ng mga hukom ng katuwiran’, samantalang “lahat ng mga hukom sa lupa” ang basa ng iba, na siyang sinusundan ng Ang Dating Biblia.

‘Iniibig ko ang mga umiibig sa kaniya’ ang basa ng mga katinig ng tekstong Hebreo; ang basa ng mga eskriba, na sinusundan ng Ang Dating Biblia, ay “nagsisiibig sa akin.” Shachar na naman ang “nagsisihanap na masikap,” at dito, di-gaya ng 1:28, ginagantimpalaan ang paghahanap.

Hon ateq ang “lumalaging mga kayamanan,” yamang tumatagal, mula sa salita para sa matanda at kagalang-galang; ginagamit ito ng Isaias 23:18 sa matibay na kasuotan. Magkatabi ang yaman at ang katuwiran, tsedaqah, bilang dalawang kabutihang magkasamang dala niya.

Tevu'ah ang “pakinabang,” ani ng pananim, ang “pakinabang” ng 3:14; paz ang “dalisay na ginto” rito, gintong dinalisay. Ginagawa ng 16:16 ang gayunding paghahambing sa payak na pananalita: “Pagkaigi nga na magtamo ng karunungan kay sa ginto!” Ani ang kaniyang bunga, hindi mina.

Ahallech ang “lumalakad,” at dito ay tahasan ang Ang Dating Biblia: ang Karunungan mismo ang naglalakad sa daan, hindi lamang nagtuturo nito. Betoch ang “sa gitna,” ang gitna ng landas, malayo sa mga gilid na maaaring pagkaligawan.

Yesh ang “pag-aari,” salitang karaniwang nangangahulugan lamang ng ‘mayroon’; kapag ginamit bilang pangngalan, ang ibig sabihin ay pag-iral, katotohanan, ang tunay na umiiral. Binabasa ng huling linya ng Mishnah (Uktzin 3:12) ang salita bilang bilang at ipinangangako sa bawat matuwid ang tatlong daan at sampung sanlibutan.

Reshit darko ang “pasimula ng kaniyang lakad,” pariralang ginagamit ng Job 40:19 kay Behemoth: “Siya ang pinakapangulo sa mga daan ng Dios.” Qanah ang pandiwang isinalin ng Ang Dating Biblia na “Inari”; ‘nilikha ako’ ang salin ng saling Griego, at noong ikaapat na siglo ay pinagtalunan nina Arius at Atanasio ang salitang Griegong iyon habang nagtatalo tungkol kay Cristo.

Nissakhti ang “nalagay,” iniluklok, ang pandiwa ng Mga Awit 2:6, “inilagay ko ang aking hari sa aking banal na bundok ng Sion,” ang pagpapahid ng langis sa hari. Hinahango naman ito ng iba sa pandiwang nangangahulugang maghabi, gaya sa Mga Awit 139:13, “iyo akong tinakpan sa bahay-bata ng aking ina.”

Cholalti ang “nailabas,” mula sa pandiwa ng pamimilipit sa panganganak, wika ng pagdaramdam ng manganganak. Tehomot ang “mga kalaliman,” ang kalaliman ng Genesis 1:2 at ng Mga Awit 148:7. Literal na ‘mabigat sa tubig’ ang “sagana ng tubig,” mga bukal na punô bago pa nagkaroon ng anumang bukal.

Kakambal ng talata ang Mga Awit 90:2, “Bago nalabas ang mga bundok,” na gumagamit ng gayunding pandiwa ng panganganak. Hotba'u ang “nalagay,” ibinaon sa lugar, ang salitang ginagamit ng Job 38:6 sa mga saligan ng lupa: “Sa ano nalagay ang kaniyang mga patibayan?”

Rosh afrot tevel ang “pasimula man ng alabok ng sanglibutan,” ang una sa mga tipak ng lupa ng daigdig, marahil ang unang butil ng lupa. Ang alabok, afar, ang pinag-anyuan ng tao sa Genesis 2:7; naroon na ang Karunungan bago pa nagkaroon nito.

Chuqo chug ang “maglagay ng balantok,” gumuhit ng bilog, at bilog din ang kahulugan ng “balantok” sa Ang Dating Biblia. Sinasabi ng Job 26:10 na ang Diyos ay “gumuguhit ng isang hangganan sa ibabaw ng tubig,” at nagsasalita ang Isaias 40:22 tungkol sa “balantok ng lupa,” sa gayunding salita.

Shechaqim ang “langit,” ang kalangitan ng 3:20 na nagpapatak ng hamog. Ba'azoz ang “maging matibay,” nang lumakas ang mga bukal ng kalaliman, ang mga pinagmulan ng baha sa Genesis 7:11 na pinirmi sa lugar. Ang minsang sumabog ay pinatibay muna.

Literal na ‘lumabag sa kaniyang bibig’ ang “huwag salangsangin ng tubig ang kaniyang utos”: sinasabihan ang dagat kung saan titigil, gaya sa Job 38:11, “Hanggang dito ay darating ka, nguni't hindi ka na lalagpas.” Ang pandiwa ng pag-uukit na naman ang nasa likod ng “iayos,” isang hangganang inukit sa sanlibutan.

Sha'ashu'im ang “ligaya,” laro o laruan, at mesacheqet ang “nagagalak,” tumatawa o naglalaro, pandiwang kaugnay ng nasa pangalan ni Isaac, na ginamit kay David na sumayaw sa harap ng kaban: “ako'y tutugtog sa harap ng Panginoon” (2 Samuel 6:21). Inilalarawan ang Karunungan na naglalaro sa harap ng Diyos habang ginagawa ang sanlibutan.

Bumabalik ang pandiwa ng paglalaro, gaya ng Mga Awit 104:26, kung saan nilikha ng Diyos ang buwaya “upang maglibang doon.” Tevel ang “tinatahanang lupa,” ang daigdig na tinitirhan. Nalugod ang Diyos sa Karunungan sa talatang 30; ang kaniyang kaaliwan, sa Hebreo ay ang gayunding salita, ay nasa mga anak ni Adan.

Ve'attah ang “Ngayon nga,” ang pambaling na parirala ng ama sa 5:7 at 7:24, na sinasabi ngayon ng Karunungan mismo; hiniram niya ang pormula ng guro. Ashrei ang “mapalad,” at dalawang ulit dumarating ang pagpapala sa loob ng tatlong talata, dito at sa talatang 34.

Al tifra'u ang “huwag ninyong tanggihan,” mula sa para, ang pagpapabaya o pagpapakawala, ang pandiwa ng 1:25, kung saan “iniuwi sa wala” ng mga mangmang ang kaniyang payo, at ng 4:15, “Ilagan mo.” Minamarkahan ng iisang salita sa tatlong dako kung ano ang maaaring pabayaan at ano ang hindi.

Shaqad ang “nagbabantay,” ang gising na pagbabantay, ang pandiwa ng Jeremias 1:12, “aking iniingatan ang aking salita upang isagawa,” na isang laro ng salita sa punong almendro. Mezuzot ang “mga haligi ng aking mga pintuan,” mga hamba, ang dakong dapat sulatan ng Shema (Deuteronomio 6:9). Naghihintay sa pinto ang alagad gaya ng alila ng sambahayan.

Halos gayunding mga salita ang bumabalik sa 18:22: “Sinomang lalaking nakakasumpong ng asawa ay nakasumpong ng mabuting bagay, at nagtatamo ng lingap ng Panginoon.” Yafeq ang “magtatamo,” ang pandiwa ng “nagtatamo” sa 3:13. Iisang bokabularyo ang naglalarawan sa pagkasumpong sa Karunungan at sa pagkasumpong ng asawa.

Chat'i ang “nagkakasala laban sa akin,” mula sa chata, na ang ibig sabihin ay sumala sa tudla; ang mga kaliweteng manghihilagpos ng Mga Hukom 20:16 ay nakapagpapatama ng bato “sa isang buhok, at hindi sumasala.” Chomes ang “nagliligaw,” gumagawa ng karahasan sa, mula sa chamas: ang pagsala sa Karunungan ay karahasang ginagawa sa sarili.