Naririnig ng hari ang habihang pumuputol sa kaniyang buhay

Nagharing dalawampu't siyam na taon si Ezequias (2 Mga Hari 18:2); kapag ibinawas ang labinlimang idinagdag, ang sakit ay natapat sa kaniyang ikalabing apat na taon, ang taon ng paglusob ni Senaquerib (36:1). Labindalawang taon si Manases nang humalili (2 Mga Hari 21:1), kaya ipinanganak siya tatlong taon pagkatapos nito; malamang na walang tagapagmana si Ezequias nang utusang ayusin ang kaniyang sangbahayan.

Ang pagpihit ng mukha sa panig ay pagtalikod sa silid, sa propeta at sa mga tagapaglingkod, upang makipag-usap sa Dios nang mag-isa. Minsang “ipinihit ang kaniyang mukha” ni Achab dahil sa pagtatampo (1 Mga Hari 21:4); ginagawa naman ito ni Ezequias upang manalangin. Binasa ito ng tradisyong Judio kalaunan bilang pagharap sa dako ng templo.

Ang “iyong alalahanin” ay pakiusap na paulit-ulit na binibigkas ni Nehemias: “Alalahanin mo ako, Oh aking Dios” (Nehemias 13:14, 22, 31). May batayan ang kaniyang pahayag: sinasabi ng 2 Mga Hari 18:5 na “walang naging gaya niya sa lahat ng hari sa Juda.” Ang pag-iyak “ng di kawasa” ay isang malakas na pagtangis, ang dalamhati ng isang lalaking nasa edad tatlumpu.

Idinaragdag ng kahanay sa 2 Mga Hari 20:4 na dumating ang salita bago pa man nakalabas si Isaias sa pinakaloob ng bayan. Iniiwan ng sariling aklat ni Isaias ang tiyempong iyon ngunit pinananatili ang bilis: sumusunod ang sagot sa mga luha nang walang anumang pagitan.

Itinatali ng “Dios ni David na iyong magulang” ang pagpapaliban ng kamatayan sa dinastiya, gaya ng pagtatali ng 37:35 sa pagliligtas ng lungsod kay David. Idinaragdag ng 2 Mga Hari 20:5 ang “sa ikatlong araw ay sasampa ka sa bahay ng Panginoon,” ang pangakong nasa likod ng tanong sa talata 22. Magkahiwalay na sinasagot ang narinig na panalangin at ang nakitang mga luha.

Ang “ipagsasanggalang” ay ganan, takpan o kalasagan, ang pandiwa ng 31:5 at 37:35, mula sa ugat ding pinagmulan ng gan, isang halamanang napapaderan. Dahil ipinangangako rito ang pagliligtas mula sa Asiria, nauuna sa panahon ang sakit kaysa sa pagliligtas sa kabanata 37, bagaman sa aklat ay isinalaysay ito pagkatapos.

Ito ang ikatlong tanda na iniaalok sa mga kabanatang ito: kay Achaz sa 7:14, na tumangging humingi nito, kay Ezequias tungkol sa ani sa 37:30, at ngayon para sa sarili niyang buhay. Sa 2 Mga Hari 20:8-10, si Ezequias ang humihingi at pumipili kung uurong o uusad ang anino; dito ay basta ibinibigay ito.

Ang “mga baytang” ay ma'alot, ang salitang nasa pamagat ng labinlimang Awit ng Pagsampa, Mga Awit 120 hanggang 134. Malamang na isang hagdanan ang kasangkapan, kung saan unti-unting bumababa ang anino sa bawat baytang habang gumagalaw ang araw. Si Achaz ang nagpagawa nito, ang haring tumanggi sa tanda; nakikita ng kaniyang anak ang anino sa mga baytang ng ama na umuurong.

Sa Aklat ni Isaias lamang matatagpuan ang tulang kasunod; hindi ito isinama ng 2 Mga Hari, na nagsasalaysay naman ng buong pangyayaring ito. Ang “sulat” ay mikhtav, na ayon sa ilang iskolar ay dapat basahing miktam, ang malabong pamagat sa itaas ng Mga Awit 16 at ng Mga Awit 56 hanggang 60.

Maaaring basahin ang Hebreo bilang pagputol sa aking mga araw o bilang “katanghalian ng aking mga kaarawan,” ang gitna ng buhay, at ang ikalawa ang sinusunod ng Ang Dating Biblia. Dalawampu't limang taon siya nang magsimulang maghari (2 Mga Hari 18:2), kaya mga tatlumpu't siyam na ngayon. Ang “nabawahan” ay literal na pinaalis sa hanay, tinanggal sa paglilingkod para sa mga taong dapat pang sa kaniya.

Ang “ang Panginoon, ang Panginoon” ay Yah Yah sa Hebreo, ang maikling anyo ng pangalan na dalawang beses binigkas. Ang “sanglibutan” ay chadel sa nakasulat na Hebreo, na nangangahulugang paghinto; binabasa ito ng marami bilang cheled, ang sanglibutan, na pinagpalit ang dalawang titik. Ayon sa nakasulat, ang parirala ay ‘ang mga nananahan sa dakong humihinto ang lahat.’

Iniikid ng manghahabi ang yaring tela at pinuputol ito mula sa mga dulo ng hibla na nakatali pa sa habihan. Ang salitang Hebreo rito, dallah, ay ang mga hiblang iyon mismo, at maayos itong dinadala ng Ang Dating Biblia sa “ihihiwalay ako sa habihan.” Nakikita ni Ezequias ang sarili bilang isang habing tela, at ang Dios bilang manghahabing pumuputol sa kaniya bago pa matapos ang habi.

Ang “Ako'y tumigil hanggang sa kinaumagahan” ay maaaring mangahulugang pinatahimik ko ang aking sarili o sumigaw ako; alinman dito, walang tulog ang gabi. Inuulit nang eksakto ng koro na “Mula sa araw hanggang sa kinagabihan ay tatapusin mo ako” ang talata 12, ang paikot-ikot na isip ng taong nilalagnat na wala nang ibang maisip.

Ang “humihibik” ay pandiwang Hebreo na ginamit din sa 8:19 para sa mga manghuhulang “nagsisihuni,” isang manipis na huning tunog. Muling magkapares ang langaylangayan at tagak sa Jeremias 8:7. Ang “maging tangulan sa akin” ay arveni, maging piyansa ko, mula sa ugat ding pinagmulan ng “magbigay ka ng mga sanla” ni Rabsaces sa 36:8. Hinihiling ni Ezequias na ang Dios ang managot sa kaniyang utang.

Ang “yayaong marahan” ay salin ng pambihirang pandiwang ginamit sa Mga Awit 42:4 para sa marahang prusisyon patungo sa bahay ng Dios. “Siya'y nagsalita sa akin, at kaniya namang ginawa”: iisang bibig ang pinagmulan ng hatol at ng pag-aalis nito, kaya walang ibang dapat pasalamatan o sisihin.

Kabilang ang Hebreo rito sa pinakamahirap sa buong aklat, at nanghuhula ang bawat salin. Binabasa ng Ang Dating Biblia ang “mga bagay na ito” bilang mga salita at gawa ng Dios na bumubuhay, na nagpapaalala sa Deuteronomio 8:3, na ang tao ay nabubuhay “sa bawa't bagay na nagmumula sa bibig ng Panginoon.” Ang pagpapagaling ay pagpapalakas, gaya ng paglaking matibay ng mga batang hayop.

Ang “sa pagibig mo” ay chashaqta, ‘ikaw ay kumapit,’ pandiwa ng masidhing pagkagiliw na ginamit sa pananabik ni Sichem kay Dina (Genesis 34:8) at sa paglalagak ng Dios ng kaniyang pag-ibig sa Israel (Deuteronomio 7:7). Dinodoble ng Hebreo ang salita sa “malaking paghihirap”: mapait sa akin, mapait. Ang “hukay ng kabulukan” ay hukay ng pagkaagnas.

Ganito rin ang katuwirang iginigiit ng Mga Awit 6:5, “sa Sheol ay sinong mangagpapasalamat sa iyo?”, at ng Mga Awit 115:17, “Ang patay ay hindi pumupuri sa Panginoon.” Ang “makaaasa” ay pandiwa ng pag-aabang nang may pananabik. Ang “katotohanan” ay emet, katapatan, ang pagiging maaasahan ng salita ng Dios, na hindi na mahihintay ng mga patay na makitang tinutupad.

Ang pagpapasa ng pananampalataya mula ama tungo sa mga anak ay utos ng Deuteronomio 6:7 at ng Mga Awit 78:4-6. May bigat ito rito, sapagkat ang anak na ipinanganak sa mga idinagdag na taon ni Ezequias ay si Manases, na “itinayo uli ang mga mataas na dako na iginiba ni Ezechias na kaniyang ama” (2 Mga Hari 21:3).

Ang “mga panugtog na kawad” ay neginot, ang salitang nasa pamagat ng Mga Awit 4, 6 at iba pa. Muling inayos ni Ezequias ang musika sa templo gamit ang mga panugtog ni David (2 Mga Cronica 29:25-30). Ang isahang “ako” ay nagiging “aming” dito: ang pagliligtas sa iisang tao ay inaawit ng buong kapulungan.

Ang tapal ay pantapal na ipinapahid sa balat. Ang “bukol” ay shechin, ang salita para sa salot na bukol sa Egipto (Exodo 9:9) at sa mga sugat ni Job (Job 2:7), at iisang salitang “bukol” ang ginagamit ng Ang Dating Biblia sa tatlo. Lumilitaw ang pantapal na igos sa matatandang resipe ng panggagamot sa tao at hayop, kasama ang mga tekstong mula sa Ugarit para sa maysakit na kabayo.

Nakabitin sa hangin ang tanong sa dulo ng kabanata, at naibigay na ang sagot sa talata 8. Tuwirang lumilipat ang sumunod na kabanata sa ibang bahay: ipinakita ni Ezequias sa mga sugo ng Babilonia “ang bahay ng kaniyang mahalagang bagay” (39:2). Ang haring nanabik na makasampa sa bahay ng PANGINOON ay malapit nang magbukas ng sarili niyang kabang-yaman.