Sinusukat ang kadakilaan ng hari sa tabi ng nangangailangan

Ang sariling hiling ni Salomon sa Gabaon ay “isang matalinong puso upang humatol sa iyong bayan” (1 Mga Hari 3:9), at ganito ring kaloob ang hinihingi ng unang linya para sa hari. Maramihan ang “mga kahatulan,” mishpatim, ang mga tiyak na pasiya ng kautusan ng Diyos, samantalang ang katuwiran ay ang katangiang pinagmumulan ng mga pasiyang iyon.

Din ang pandiwa ng paghatol dito, dinggin ang usapin at magbigay ng hatol, at ang “dukha” ay aniyyim, ang mga pinahihirapan, na may pinakamaliit na kakayahang magdala ng usapin sa hari. Ang unang hatol ni Salomon na itinatala ng Aklat ng Mga Hari ay sa pagitan ng dalawang patutot na nag-aagawan sa isang sanggol (1 Mga Hari 3:16–28), mga babaing walang katayuan maliban sa kaniyang pakikinig.

Nasa ang pandiwa sa likod ng “magtataglay,” magdala o magbunga, ang pandiwa ng lupang nagbubunga ng ani: nagbubunga ang mga bundok ng shalom gaya ng pagbubunga nila ng butil. Ang pangalang Salomon, Shelomoh, ay nakasalig sa shalom, at ginagawa ng isang awit ‘para kay Salomon’ ang kapayapaan na ani ng kaniyang paghahari.

Dakka ang “pagwawaraywarayin,” durugin hanggang maging pulbos, ang pandiwa ng Isaias 53:5, “siya'y nabugbog dahil sa ating mga kasamaan.” Oshek ang “mangaapi,” ang nangingikil na kumukuha sa pamamagitan ng dahas, ang kamaliang ipinagbabawal ng Levitico 19:13: “Huwag kayong pipighati sa inyong kapuwa.”

‘Siya'y mananatili habang may araw’ ang basa ng mga tagasaling Griego, na nagpapanatili sa hari bilang paksa; ang Hebreo naman, na sinusundan ng Ang Dating Biblia, ay biglang bumabaling sa Diyos: “Sila'y mangatatakot sa iyo.” Literal na ‘salinlahi ng mga salinlahi’ ang “sali't saling lahi,” dor dorim.

Gez ang salita sa likod ng “tuyong damo,” na ang ibig sabihin ay damong ginapas at nangangahulugan din ng ginupit na balahibo ng tupa, ang salitang ginamit sa “balat na lana” ni Gedeon sa Mga Hukom 6:37; alinman doon, bagay itong pinaikli at naghihintay na tumubong muli. Binabanggit ng Amos 7:1 ang “mga gapas para sa hari,” unang gapas na kinukuha bilang buwis ng hari, at ang huling ulan ang nagpapatubo pagkatapos niyon.

Literal na ‘hanggang sa wala nang buwan’ ang “hanggang sa mawala ang buwan,” hangganang hindi naman hangganan. Sa unang linya, ‘katuwiran’ ang basa ng Griego at ng ilang manuskritong Hebreo sa halip na “mga matuwid,” kaya't magiging tungkol sa umuunlad na katarungan ang talata at hindi sa mga taong matuwid.

Itinakda ng Exodo 23:31 ang hangganan ng Israel “mula sa Dagat na Mapula hanggang sa dagat ng Filistia at mula sa ilang hanggang sa Ilog ng Eufrates”; kinukuha ng awit ang mga hangganang iyon at itinutulak ang huli hanggang sa mga wakas ng lupa. Ang ilog na walang pangalan ay ang Eufrates, ang hangganang inabot ng paghahari ni Salomon (1 Mga Hari 4:21).

Tsiyyim ang salita sa likod ng “nagsisitahan sa ilang,” ginagamit sa ibang dako para sa mga nilalang ng disyerto, dito ay marahil ang mga liping pagala-gala sa labas ng pinaninirahang lupain. Ang humimod ng alabok ay pagpapatirapa nang nakasubsob ang mukha sa lupa, na inihahambing ng Mikas 7:17 sa ahas; ipinakikita ng Itim na Obelisko si Jehu, hari ng Israel, na nakasubsob sa harap ni Salmanasar III.

Nasa pinakakanlurang dulo ng Mediteraneo ang Tharsis, malamang sa timog ng Espanya, at ang mga pulo ay ang mga baybaying nadaraanan patungo roon. Nasa timog ng Arabia ang Sheba, na ang reyna ay dumating kay Salomon na may mga espesya at ginto (1 Mga Hari 10:1–2), at ang Seba ay kabilang sa mga anak ni Cus (Genesis 10:7), sa timog ng Egipto. Kumakatawan ang kanluran at timog sa bawat layo.

Lumalawak ang mga haring pinangalanan sa talatang 10 tungo sa “lahat ng mga hari” at “lahat ng mga bansa,” at ipinapares ng dalawang hati ang isang tindig, ang pagyukod, at isang tungkulin, ang paglilingkod, ang buwis at paggawang utang ng basalyo sa kaniyang panginoon. Itinatala ng 1 Mga Hari 4:21 na ang mga kaharian ay “nagsipagdala ng mga kaloob, at nagsipaglingkod kay Salomon lahat ng kaarawan ng kaniyang buhay.”

Halos ganitong mga salita ang ginamit ni Job sa pagtatanggol sa sarili niyang talaan: “aking iniligtas ang dukha na dumadaing, ang ulila rin naman na walang tumutulong sa kaniya” (Job 29:12). Sa buong sinaunang Silangan, kinikilalang tanda ng matuwid na pinuno ang pag-iingat sa walang kaya; sinasabi ng kodigo ni Hammurabi na itinatag ito upang hindi apihin ng malakas ang mahina.

Chus ang “maaawa,” makadama ng habag, ang salitang ginagamit ng Deuteronomio sa mata, gaya ng “Ang iyong mata'y huwag mahahabag sa kaniya” (Deuteronomio 19:13); dito, ang mata ng hari ang nahahabag. Dal ang “dukha” sa talatang ito, ang payat o mahina, ikatlong salita bukod sa ani at evyon, na para bang ayaw ng awit na may uri ng kasalatang hindi napapangalanan.

Ga'al ang “tutubusin,” ang tungkulin ng pinakamalapit na kamag-anak na tumubos at maghiganti, kaya ang hari ay tumatayong kamag-anak ng mga taong walang kaanak. Tokh ang salita sa likod ng “kapighatian,” pang-aapi sa pamamagitan ng daya, at chamas ang “karahasan,” ang pumuno sa lupa bago ang baha (Genesis 6:11). Ginagamit ng Mga Awit 116:15 ang ganitong “Mahalaga sa paningin” para sa kamatayan ng mga banal ng Diyos.

Ang “siya'y mabubuhay” ay sigaw sa pagpuputong ng hari, literal na ‘mabuhay ang hari’, ang sigaw nang iharap si Saul sa bayan sa 1 Samuel 10:24: “Mabuhay ang hari.” Kilalang-kilala ang ginto ng Sheba: sa 1 Mga Hari 10:10, nagbigay ang reyna kay Salomon ng isang daan at dalawampung talento.

Ang butil sa taluktok ng mga bundok ay butil kung saan kakaunti ang karaniwang itinatanim, sa manipis na lupa. Ra'ash ang “uugang,” kumaluskos o yumanig: ang hinog na pananim na umaalon sa mga burol ay parang hanging dumaraan sa mga gubat ng sedro sa Libano. Maaari ring basahin ang “silang sa bayan” bilang ‘mula sa bayan’, mga taong kumakalat na parang damo.

Yinnon ang “magluluwat,” pandiwang dito lamang lumilitaw, na nangangahulugang umusbong o magsupling; binasa ng mga rabbi nang maglaon ang Yinnon bilang isa sa mga pangalan ng Mesiyas (Talmud ng Babilonia, Sanhedrin 98b). Umaalingawngaw sa “pagpapalain sa kaniya” ang pangako kay Abraham: “pagpapalain sa iyong binhi ang lahat ng bansa sa lupa” (Genesis 22:18).

Ganitong pormula ng pagpapala ang nagsasara sa unang aklat ng Mga Awit sa 41:13, “Purihin ang Panginoon, ang Dios ng Israel,” at sa ikaapat sa 106:48. Nifla'ot ang “mga kababalaghang bagay,” ang salitang ginamit ng Diyos para sa mga salot sa Egipto, “ng aking buong kababalaghan na aking gagawin” (Exodo 3:20), at ang “siya lamang” ay nangangahulugang walang haring kahati sa gawaing iyon.

Inuulit ng hiling ang sariling sumpa ng Diyos sa Mga Bilang 14:21, “mapupuspos ng kaluwalhatian ng Panginoon ang buong lupa,” na binitiwan pagkatapos ng ulat ng mga tiktik. Dinodoble ng “Siya nawa, at Siya nawa” ang salitang Hebreo, amen, para sa matatag at tiyak; ganito rin nagtatapos ang 41:13 at 89:52.

Ang “anak ni Isai” ang itinawag ni Saul kay David nang nais niya itong maliitin (1 Samuel 20:27; 22:7), at itinawag din ni David sa sarili sa kaniyang mga huling salita (2 Samuel 23:1). Kallu ang “nangatapos,” natapos, ang pandiwang ginamit nang “nayari ng Dios ang kaniyang gawang ginawa” sa ikapitong araw (Genesis 2:2).