Walang naiiwang bakas ng paa ang landas sa tubig

Pinangangalanan ng pamagat si Jeduthun, isa sa tatlong punong manunugtog ni David kasama nina Asaph at Heman (1 Mga Cronica 25:1), gaya sa ibabaw ng Mga Awit 39 at 62. Putul-putol ang Hebreo, ‘ang tinig ko sa Diyos, at ako'y dumaraing; ang tinig ko sa Diyos, at dinggin mo ako’, at ang huling mga salita ay maaaring pakiusap at hindi ulat.

Mahirap na linya ito, at malapit sa Hebreo ang Ang Dating Biblia: “ang kamay ko'y nakaunat sa gabi, at hindi nangangalay,” ang mga bisig ng taong nananalangin na nakaunat sa buong dilim. Ang “tumatangging maaliw” ay pariralang ginamit kay Jacob na nagluluksa kay Jose, “tumanggi siyang maaliw” (Genesis 37:35), at kay Raquel na umiiyak para sa kaniyang mga anak (Jeremias 31:15).

Hamah ang “nababalisa,” umungol o dumaing nang malakas, ang tunog ng dagat at ng di-mapakaling pulutong. Siach ang “nagdaramdam,” magbulay o ilatag ang sariling kalagayan, at ataph ang “nanglulupaypay,” manghina o mabalot, ang salitang ginamit sa kaluluwang “nanglupaypay sa loob ko” sa Jonas 2:7.

Literal na ‘ang mga bantay ng aking mga mata’ ang Hebreo, ang mga talukap, na nakabukas at hindi makapikit; mula ito sa ugat ding pinagmulan ng mga pagbabantay sa gabi sa Mga Awit 63:6. Pa'am ang “nababagabag,” mahampas o madagukan, ang pandiwang ginamit sa diwa ni Faraon pagkatapos ng kaniyang mga panaginip, “ang kaniyang diwa ay nagulumihanan” (Genesis 41:8).

Qedem ang salita sa likod ng “mga araw ng una,” ang silangan at ang pasimula, at ang “mga taon ng dating mga panahon” ay literal na ‘mga taon ng mga panahon’, shenot olamim. Ginagawa niya ang iniutos ni Moises sa Israel sa Deuteronomio 32:7: “Alalahanin mo ang mga araw ng una, Isipin mo ang mga taon ng lahi't lahi.”

Binabanggit ni Elihu ang Diyos “na siyang nagbibigay ng awit kung gabi” (Job 35:10); dito, sa isang naunang gabi nauukol ang awit at inaalala na lamang. Neginah ang “awit,” awit na may kuwerdas. Chaphas ang “masikap na nagsiyasat,” ang pandiwa ng paghahanap sa Mga Awit 64:6, na ibinabaling ngayon papaloob sa kaniyang sarili.

Zanach ang “magtatakuwil,” ang pandiwang nagbukas sa Mga Awit 74:1, “bakit mo itinakuwil kami magpakailan man?”, na ginawa ngayong tanong mula sa pagiging hinaing. Ratsah ang “lilingap,” tanggapin nang may kaluguran, ang pandiwa ng pagtanggap ng Diyos sa handog sa Levitico 1:4.

Afes ang pandiwa sa likod ng “lubos na nawala,” mauwi sa wala, mula sa ugat ng mga dulo ng lupa, afse arets, sa Mga Awit 67:7. Omer ang “pangako,” salitang binigkas, at ang “walang hanggan” ay literal na ‘sa salinlahi at salinlahi’: ang tanong ay kung ang minsang sinabi ng Diyos ay nananatili pa para sa mga anak.

Dinaraanan ng mga tanong ng mga talatang 7 hanggang 9 ang mga salita ng Exodo 34:6, kung saan inihayag ng Diyos ang sarili na “puspos ng kahabagan at mapagkaloob” at “sagana sa kaawaan,” at sinusubok ang bawat isa. Qafats ang “tinakpan,” isara nang mahigpit, ang pandiwang ginamit ng Deuteronomio 15:7 sa nakasarang kamay: “ni pagtitikuman ng iyong kamay ang iyong dukhang kapatid.”

Challoti ang “sakit ko,” mula sa pandiwang nangangahulugang magkasakit o masugatan, o ayon sa ibang pinagmulan ay ‘ang aking pakiusap’. Walang tahasang ‘nguni't aalalahanin ko’ sa Hebreo; idinaragdag ito upang pagdugtungin ang dalawang hati. Ang “kanan ng Kataastaasan” ay ang kamay sa Dagat na Mapula: “Ang iyong kanan, Oh Panginoon, ay dumudurog ng kaaway” (Exodo 15:6).

Yah ang “Panginoon” dito, ang maikling anyo ng pangalan na isinulat na JAH sa Mga Awit 68:4. ‘Babanggitin ko’ ang nakasulat na Hebreo, at ‘aalalahanin ko’ ang binabasang teksto, at kapwa naroon sa Ang Dating Biblia: ang isa'y binibigkas nang malakas, ang isa'y iniingatan sa isip. Pele ang salita ng una, isahan ng nifla'ot ng 72:18.

Siach ang “magmumuni,” ang pandiwa ring nasa likod ng “nagdaramdam” sa talatang 3 at “sumasangguni” sa talatang 6: ang pagbubulay na umikot sa sarili niyang kabagabagan ay umiikot ngayon sa mga gawa ng Diyos. Hagah ang “bubulayin,” ang mahinang bulong ng Mga Awit 1:2, at alilot ang mga gawa, ang mga kabayanihan ng 66:5.

Maaari ring basahing ‘sa kabanalan’ ang “nasa santuario,” baqqodesh, at hinuhubog ang kasunod na tanong ayon sa Awit sa Dagat: “Sinong gaya mo, Oh Panginoon, sa mga dios? Sinong gaya mo, maluwalhati sa kabanalan” (Exodo 15:11). Kapwa hinango sa iisang linyang iyon ang dalawang hati ng talata.

Nagtatapos ang Exodo 15:11 sa “na gumagawa ng mga kababalaghan,” at dinadampot ng talatang ito ang huling parirala nito. Maramihan ang “mga tao,” ang mga bayan: ang mga bansang, ilang linya lamang pagkatapos sa awit na iyon, “Narinig ng mga bayan; at sila'y nanginig” (Exodo 15:14).

Ito mismo ang ipinangako ng Exodo 6:6: “aking tutubusin kayo na may unat na kamay.” Pinangangalanan si Jose kasama ni Jacob sapagka't ang kaniyang mga anak na sina Ephraim at Manases ang naging puso ng mga lipi sa hilaga; muling binabanggit ng mga awit ni Asaph si Jose sa 78:67, 80:1 at 81:5.

Umaakyat ang linya sa pag-uulit, “Nakita ka ng tubig, Oh Dios; nakita ka ng tubig,” sa paraan ng sinaunang tulang Hebreo na bumubuo ng parirala nang pahakbang. May ganitong tagpo ang Habacuc 3:10, sa mga bundok naman: “Ang mga bundok ay nangakakita sa iyo, at nangatakot.” Tehomot ang “mga kalaliman,” ang kalaliman ng Mga Awit 71:20.

Zaram ang “nangaglagpak ng tubig,” bumuhos nang malakas. Ang “mga pana mo” ay ang mga kidlat, gaya ng Mga Awit 18:14, “inihilagpos ang kaniyang mga pana,” at kasunod nito ang “mga kidlat.” Walang binabanggit na bagyo ang tuluyan ng Exodo 14; pinupuno ng awit, gaya ni Josefo sa kalaunan, ang gabi ng pagtawid ng ulan at kidlat.

Baggalgal ang “nasa ipoipo,” literal na ‘sa gulong’ o sa ipoipo, ang salita para sa “nagsisiikot na mga gulong” sa Ezekiel 10:13; gumugulong ang kulog sa itaas na parang mga gulong ng karo. Tevel ang “sanglibutan,” ang pinaninirahang daigdig, at ragaz ang “nayanig,” ang pandiwa ng nanginginig na kalaliman sa talatang 16.

Iqqevot ang “bakas,” mga bakas ng sakong, mula sa ugat ng pangalang Jacob, ang humahawak sa sakong: “ang kaniyang kamay ay nakakapit sa sakong ni Esau” (Genesis 25:26). Lumakad sa dagat ang Diyos ni Jacob at walang naiwang bakas ng sakong. Mayim rabbim ang “malalawak na tubig,” ang parirala para sa magulong tubig na sinasabi ng Mga Awit 93:4 na nilalampasan ng kapangyarihan ng Diyos.

Idyomang Hebreo para sa pagiging kasangkapan ang “sa pamamagitan ng kamay ni,” palagiang ginagamit sa kautusan para sa iniutos ng Panginoon sa pamamagitan ni Moises. Pinangangalanan ng Mikas 6:4 ang gayunding mga pinuno: “aking sinugo sa unahan mo si Moises, si Aaron, at si Miriam.” Dito humihinto ang awit, nang hindi na bumabalik sa gabi ng nagsasalita.