Nakikita ang karunungan sa gawaing hindi natapos

Ba'ar ang “hangal,” mangmang na gaya ng baka, mula sa be'ir, mga alagang hayop. Ganitong kalagayan din ang ipinagtatapat ni Asaph sa Mga Awit 73:22: “ako'y naging gaya ng hayop sa harap mo.” Inihahambing ang taong namumuhi sa pagtutuwid sa hayop na naitataboy ngunit hindi naturuan.

Ish mezimmot ang “taong may masasamang katha,” ang kakayahang magpanukala na ipinangako sa kabataan sa 1:4, na nasira. Yarshia ang “parurusahan,” ang pagpapahayag na may sala, ang hatol ng hukuman, ang salita ng Deuteronomio 25:1, “mamatuwirin ang may matuwid at hahatulan ang salarin.”

Yikkon ang “matatag,” ang pagkakapirmi, ang pandiwang ginamit sa pagtatatag ng Diyos sa langit sa 3:19. Bumabalik ang ugat sa talatang 12, kung saan ito nagbubunga: dito ay itinatayo nito ang tao, doon ay pinakakain siya. Nakasusulong ang kasamaan ngunit hindi nakapag-uugat.

Eshet chayil ang “mabait na babae,” babae ng lakas, ang parirala ng 31:10 at ng papuri ni Booz kay Ruth, “ikaw ay isang babaing may bait” (Ruth 3:11); ang chayil ay salita para sa hukbo at sa kayamanan. Gamit ng “kabulukan sa kaniyang mga buto” ang raqav, ang pagkabulok ng 10:7; ikinakapit ito ng 14:30 sa inggit, “ang kapanaghilian ay kabulukan ng mga buto.”

Mishpat ang “ganap,” katarungan: makatarungan ang mga balak ng matuwid. Tachbulot na naman ang “mga payo,” ang mga lubid ng timonel sa 1:5 at 11:14; bihasang timonel ang masama, ngunit panlilinlang ang kaniyang sinusundan sa pagtitimon.

Arav dam ang “mga bakay sa dugo,” ang sariling mga salita ng pangkat sa 1:11, “tayo'y magsibakay sa pagbububo ng dugo.” Ang kanilang pananalita ang pag-abang. Ang “ililigtas sila” ay maaaring mangahulugang inililigtas ng matuwid ang sarili sa pamamagitan ng kanilang sinasabi, o inililigtas nila ang mga inaabangan ng masama.

Hafokh ang “inilulugmok,” ang pandiwa sa paggunaw sa Sodoma, “At ginunaw niya ang mga bayang yaon” (Genesis 19:25). Maikli ang Hebreo: ‘ibaligtad ang masama, at wala na sila’, iisang hagupit at walang natira. Ang nakatayong bahay ay ang larawang ibinigay ng 10:25 ng walang hanggang patibayan.

Yehullal ang “Pupurihin,” mula sa halal, ang pandiwa ng Hallelujah: pinupuri ang tao ayon sa sukat ng kaniyang talino, sekhel, ang mabuting kaunawaan ng 3:4. Na'aveh lev ang “masama sa puso,” pusong pilipit, at nauuwi ito sa paghamak, ang kabaligtaran ng papuri.

Niqleh ang “pinahahalagahan ng kaunti,” minamaliit, ang salitang ginamit ni David sa sarili sa harap ni Saul: “ako'y isang dukhang tao at niwawalang kabuluhan” (1 Samuel 18:23). Maaaring ang “may alipin” ay nangangahulugang ‘gumagawa para sa sarili’, na sinusuportahan ng saling Griego.

Literal na ‘nakakikilala ng kaluluwa’ ang “nagpapakundangan sa buhay,” yode'a nefesh, ang idyoma ng Exodo 23:9, “talastas ninyo ang puso ng taga ibang lupa.” Binigyan ng Kautusan ng pahinga sa Sabbath ang baka (Exodo 23:12) at ipinagbawal ang pagbusal dito sa giikan: “Huwag mong lalagyan ng pugong ang baka pagka gumigiik” (Deuteronomio 25:4).

Oved ang “bumubukid,” gumagawa o naglilingkod, ang tungkulin ni Adan, “upang kaniyang bukirin ang lupaing pinagkunan sa kaniya” (Genesis 3:23). Reqim ang “taong walang kabuluhan,” mga bagay o taong hungkag, ang salita para sa inupahang pulutong ni Abimelech, “mga taong hampas lupa at mga palaboy” (Mga Hukom 9:4). Inuulit ng 28:19 ang talata na may mas mabagsik na wakas: “madudukhang mainam.”

Malabo ang Hebreo ng unang kalahati; ang metsod ay maaaring mangahulugang lambat, huli, o kuta, at lubhang iba ang basa ng saling Griego. Sa ikalawang kalahati, payak na ‘nagbibigay’ ang “nagbubunga,” walang layon: nagbibigay ang ugat ng matuwid, at sapat na iyon.

Moqesh ang “silo,” patpat na may pain o bitag, ang salita ng mamimitag sa 6:2, “nasilo ng mga salita ng iyong bibig.” Nahuhuli ang masamang tao ng paghihimagsik, pesha, ng sarili niyang mga labi. Tsarah ang “kabagabagan,” ang hirap ng 1:27, na nilalabasan ng matuwid.

Gemul yadav ang “mga gawain ng mga kamay,” ang parirala ng Isaias 3:11, “ang kagantihan sa kaniyang mga kamay ay mabibigay sa kaniya.” ‘Ibabalik niya’ ang nakasulat na Hebreo, at ‘babayaran’ ang basa ng mga eskriba, na siyang sinusundan ng Ang Dating Biblia: bumabalik sa tao ang kaniyang ibinibigay. Inuulit ng 18:20 ang unang kalahati.

Ang “matuwid sa kaniyang sariling mga mata” ay ang pag-uulit ng Aklat ng Mga Hukom, “bawa't tao'y gumagawa ng minamatuwid niya sa kaniyang sariling mga mata” (Mga Hukom 17:6; 21:25). Binabalikan ng aklat ang kaisipan sa 16:2 at 21:2, kung saan tinitimbang ng Panginoon ang tila matuwid. Ang pakikinig sa payo ang tanging pagsubok na hindi kailanman kinukuha ng mangmang.

Ka'as ang “yamot,” pagkainis o pagkairita, ang pagsiklab ng taong ginalit. Ang “nagtatakip ng kahihiyan” ay nangangahulugang hinahayaan niyang walang sagot ang insulto, qalon, ang kahihiyan ng 11:2. Nang sumpain siya ni Semei sa daan, sinabi ni David sa kaniyang mga tauhan, “bayaan ninyo siya at manumpa siya” (2 Samuel 16:11).

Yafiach emunah ang “nagbabadya ng katotohanan,” nagbubuga ng katapatan, ang pandiwang ginamit ng 6:19 sa saksing nagbubuga ng kasinungalingan. Yaggid ang “nagpapakilala,” nagpapahayag, gaya ng pagpapahayag ng saksi sa hukuman. Pagpapatotoo ang tagpuan: ipinakikita ng sinasabi ng tao habang tinatanong kung sino siya.

Boteh ang Hebreo sa likod ng “nagsasalitang madalas,” ang padalus-dalos na pagbigkas, ang pandiwa sa sumpang binigkas “ng walang dilidili” (Levitico 5:4) at kay Moises, na “nagsalita ng walang pakundangan ng kaniyang mga labi” (Mga Awit 106:33). Madqerot ang “saliwan ng tabak,” mga saksak, mga ulos ng patalim.

Ad argi'ah ang “sa sangdali lamang,” literal na ‘hanggang sa aking pagkurap’, ang kisap-mata; ginagamit ng Jeremias 49:19 ang salita para sa “bigla.” “Matatatag” ang katotohanan, nakapirmi gaya ng bahay ng talatang 7; ang kasinungalingan ay tumatagal lamang nang kasinghaba ng isang kurap.

Charash ang “kumakatha,” pag-aararo, ang ikaapat na ulit na inilalarawan ng aklat ang kasamaang iniaararo (3:29; 6:14; 6:18). Ang “mga tagapayo ng kapayapaan” ay ang mga nagpapayo ng shalom, ang mga taong tinatawag ni Jesus na mapalad bilang “mga mapagpayapa” (Mateo 5:9). Nasa isang puso ang panlilinlang; nasa kabila ang kagalakan.

Aven ang “kapahamakan” dito, salitang nangangahulugan kapwa ng kaguluhan at ng kasamaan. Katulad na pangako ang ginagawa ng Mga Awit 91:10: “Walang kasamaang mangyayari sa iyo.” Ra ang “kasamaan” sa ikalawang kalahati, pinsala: punô nito ang masama, gaya ng bangang punô.

Ikatlong ulit nang pinagpapares ang “kasuklamsuklam” at “kaluguran” (11:1; 11:20), ngayon ay tungkol sa mga labi. Osei emunah ang “nagsisigawang may katotohanan,” ‘ang mga gumagawa ng katapatan’; isinasagawa ang katotohanan, hindi lamang sinasabi. Emunah ang salita ng Habacuc 2:4, “ang ganap ay mabubuhay sa pamamagitan ng kaniyang pananampalataya.”

Koseh ang “nagkukubli,” nagtatakip, ang pandiwa ng 10:12 at 12:16. Yiqra ang “nagtatanyag,” tumatawag nang malakas, ang pandiwang ginamit sa pagsigaw ng Karunungan sa mga lansangan (1:21; 8:1). Ginagaya siya ng puso ng mangmang, isinisigaw sa madla ang kamangmangan gaya ng pagsigaw niya ng karunungan.

Timshol ang “magpupuno,” mula sa mashal, mamuno, ang gayunding mga katinig ng mashal, kawikaan. Lamas ang “pagatag,” sapilitang paggawa, ang ipinataw ni Salomon sa natirang mga Cananeo, “nagtindig si Salomon ng pulutong ng alipin” (1 Mga Hari 9:21). Nauuwi ang maluwag na kamay, remiyyah (10:4), sa paggawa ng trabaho ng iba nang walang bayad.

De'agah ang “kabigatan,” pagkabalisa, kaugat ng pandiwa ng Jeremias 17:8, ang punong “hindi mababalisa sa taon ng pagkatuyu.” Inilalarawan ng “nagpapahukot” ang pusong nakayuko. Nagsasalita ang Isaias 50:4 tungkol sa kaloob na maalaman “kung paanong aaliwin ng mga salita siyang nanglulupaypay.”

Mahirap isalin ang unang kalahati. ‘Higit na marangal kaysa sa kaniyang kapwa’ ang basa ng ilan; ‘pumapatnubay’ o ‘sumisiyasat’ naman ang basa ng iba sa pandiwa, kaya pinangungunahan ng matuwid ang kaniyang kaibigan o maingat na pinipili ito, at ang “patnubay” ng Ang Dating Biblia ay sumusunod sa ganitong pagbasa. Tat'em ang “nakapagpapaligaw,” mula sa ta'ah, ang paggala ng 7:25.

Charakh ang “nagiihaw,” salitang hindi matatagpuan saanman sa Biblia; ‘hindi mahuhuli ang kaniyang huli’ ang basa naman ng Griego. Sa ayos ng Hebreo, mababasa ang ikalawang kalahati na ‘ang kasipagan ang mahalagang yaman ng tao’, na ang masipag ay ang charuts, ang matalas ng 10:4.

Al-mavet ang “walang kamatayan,” isang di-karaniwang parirala, sapagkat karaniwang nagbabawal ang al sa halip na nagkakaila. Binabago ng ilang tagasalin ang mga patinig upang mabasang ‘ang liko na landas ay patungo sa kamatayan’; binasa naman ng iba, at ng Ang Dating Biblia, ang “walang kamatayan” bilang sulyap sa buhay na hindi winawakasan ng kamatayan.