Ang malinis na kuwadra at nababagabag na puso

Chakhmot nashim ang “pantas na babae,” at ang chakhmot ay ang gayunding anyo ng “karunungan” sa 9:1, “Itinayo ng karunungan ang kaniyang bahay.” Maaaring basahin ang linya na ‘ang pinakapantas sa mga babae’ o maging ‘ang Karunungan sa gitna ng mga babae’, kaya naghahalo ang huwaran at ang karaniwang sambahayan. Ipinaaalaala ng mga kamay ang mabait na babaing “gumagawang kusa ng kaniyang mga kamay” (31:13).

Sinasabi ng talata na ibinubunyag ng asal kung ano ang palagay ng tao sa Diyos: ang tuwid na paglakad ay isang paraan ng pagkatakot sa kaniya, ang liko na paglakad ay isang paraan ng paghamak sa kaniya. Naloz ang “suwail,” lihis (2:15). Sinasabi ng Diyos sa 1 Samuel 2:30, “yaong mga humahamak sa akin ay mawawalan ng kabuluhan.”

Choter ang “tungkod,” usbong o sanga, ang salita ng Isaias 11:1, “may lalabas na usbong sa puno ni Isai.” Sumisibol ang kapalaluan mula sa bibig ng mangmang na parang supling mula sa tuod, o nagiging pamalong bumabagsak sa sarili niyang likod. Iniingatan ang marurunong ng kanilang mga labi.

Evus ang “bangan,” sabsaban, ang salita ng Isaias 1:3, “ng asno ang pasabsaban ng kaniyang panginoon.” Phatne ang ginamit ng Griego sa talatang iyon, ang salitang ginagamit ng Lucas 2:7 sa “pasabsaban,” at iisang salita ang gamit ng Ang Dating Biblia sa dalawang dako. Malinis ang walang lamang sabsaban; nagdudulot ng dumi at ani ang bakang nagtatrabaho.

Ed emunim ang “tapat na saksi,” ang pariralang ginamit ng mga nakikinig kay Jeremias sa pagtawag sa Panginoon bilang “tunay at tapat na saksi” (Jeremias 42:5). Ang parusa ng Kautusan sa sinungaling na saksi ay danasin ang nais niyang ipadanas sa kaniyang biktima: “gagawin mo nga sa kaniya, ang gaya ng kaniyang inisip gawin sa kaniyang kapatid” (Deuteronomio 19:19).

Ang paghahanap nang walang nasusumpungan ay ang kapalarang ipinahayag ng Karunungan sa 1:28: “hahanapin nila akong masikap, nguni't hindi nila ako masusumpungan.” Hinahanap ng manglilibak ang karunungan nang walang kababaang-loob na nagpapapasok dito. Naqal ang “madali,” magaang bagay, ang parirala ng 2 Mga Hari 3:18, “isang bagay na magaan sa paningin ng Panginoon.”

Iisang utos na walang kasalungat na kalahati, di-karaniwan sa kabanatang puno ng magkakapares na kasabihan. Siksik ang Hebreo ng ikalawang sugnay, literal na ‘at hindi mo makikilala ang mga labi ng kaalaman’: manatili ka malapit sa kaniya at wala kang matututuhan. Literal na ‘mula sa harapan ng’ ang “sa harapan ng.”

Havin darko ang “makaunawa ng kaniyang lakad,” ang pagkilatis sa sariling daan. Mirmah ang “karayaan”; nanlilinlang ang kamangmangan ng mangmang, at maaaring ang mangmang mismo ang pinakanalinlang. Ganito rin ang pagbaling sa Abdias 3: “Dinaya ka ng kapalaluan ng iyong puso.”

Asham ang “sala” rito, ang salita para sa handog dahil sa pagkakasala sa Levitico 5, kaya maaaring ang ibig sabihin ng linya ay tinutuya ng mga mangmang ang pagbabayad-puri. Ratson ang “mabuting kalooban,” pagtanggap, ang salitang ginagamit ng Levitico sa handog na tinatanggap ng Panginoon, “upang tanggapin sa harap ng Panginoon” (Levitico 1:3). Hiniram sa dambana ang bokabularyo.

Marrat nafsho ang “kaniyang sariling kapaitan,” kapaitan ng kaluluwa, ang pariralang ginamit kay Ana na nananalangin sa Silo, “ng buong paghihinagpis ng kaluluwa” (1 Samuel 1:10), nang pagmasdan ni Eli ang kaniyang mga labi at akalaing lasing siya. Yit'arav ang “nakikialam,” ang paghahalo o pakikibahagi, mula sa arav, ang pandiwa ng pananagot sa 6:1.

May bayit, “bahay,” ang masama, at ohel lamang, “tolda,” ang matuwid, gayunman ay bumabagsak ang matibay na bahay at yumayabong ang tolda. Yafriach ang “mamumukadkad,” ang pag-usbong o pamumulaklak, ang pandiwa sa tungkod ni Aaron na “namulaklak at nagkaroon ng mga hinog na almendras” (Mga Bilang 17:8).

Muling lumilitaw ang talata, salita por salita sa Hebreo at halos gayon din sa Ang Dating Biblia, sa 16:25. Acharit ang “dulo niyaon,” ang kinahinatnan ng 5:4. Maramihan ang “mga daan ng kamatayan”: iisang daang tila matuwid ang bumubukas sa maraming daan, at lahat ay nagtatapos sa iisang dako.

Sechoq ang “pagtawa,” ang laro ng 8:30 at 10:23. Tugah ang “kabigatan ng loob,” ang dalamhati ng ina ng mangmang na anak sa 10:1. Inihahambing ng Mangangaral 7:6 ang tawa ng mangmang sa “lagitik ng mga tinik sa ilalim ng palyok,” malakas, maliwanag, at mabilis na naglalaho.

Sug lev ang “tumatalikod ng kaniyang puso,” ang taong umaatras ang puso, ang pandiwa ng Mga Awit 44:18, “Ang aming puso ay hindi tumalikod,” at iisa pa ang salin ng Ang Dating Biblia. Ipinaaalaala ng “mabubusog ng kaniyang sariling mga lakad” ang 1:31, “mabubusog ng kanilang sariling mga kagagawan.” Nasisiyahan ang mabuting tao ‘mula sa sarili’, o sa kaunting pagbabago, ‘mula sa kaniyang mga gawa’.

Ya'amin ang “Pinaniniwalaan,” ang pandiwa ng Genesis 15:6, “sumampalataya siya sa Panginoon.” Pinupuri o tinutuya rito ang paniniwala ayon sa pinaniniwalaan. Yavin la'ashuro ang “tumitinging mabuti sa kaniyang paglakad,” pinag-iisipan niya ang kaniyang hakbang, mula sa ashar, ang paghakbang pasulong ng 4:14.

Ang pagkatakot at paghiwalay sa kasamaan ay ang pares ng 3:7 at ng pagpapakilala kay Job. Mit'abber ang “nagpapakilalang palalo,” ang pagiging mapaghari-harian, mula sa evrah, poot, salitang ginagamit din sa paglampas sa hangganan. Boteach ang salitang nasa likod ng “timawa,” nagtitiwala; sinasabi ng 28:26 kung saan: “Siyang tumitiwala sa kaniyang sariling puso ay mangmang.”

Qetsar appayim ang “nagagalit na madali,” literal na ‘maikli ang ilong’. Inilalarawan ng Hebreo ang galit bilang af, ang ilong, na bumubuka at namumula; ang pagiging mabagal magalit ay ang pagkakaroon ng mahabang ilong, erekh appayim, gaya ng sinasabi ng talatang 29. Iba ang basa ng Griego sa ikalawang kalahati: nagtitiis ang taong may bait.

Nachalu ang “nagmamana,” pagtanggap bilang bahagi ng angkan, kamangmangang ipinamamana gaya ng lupa. Yakhtiru ang “puputungan,” ang pagpapalibot o pagkukulong, na pinagmulan ng keter, ang maharlikang “putong pagkareina” ng Esther 1:11. Pinalilibutan ng kaalaman ang mabait gaya ng pagpalibot ng ginto sa ulo ng hari.

Shachu ang “yumuyukod,” ang pagyuko nang mababa, ang tindig ng mga kapatid ni Jose sa harap niya sa Egipto, “nangagpatirapa sa kaniya” (Genesis 42:6). Ang paghihintay sa mga pintuang-daan ng matuwid ay ang larawan ng 1 Samuel 2:36, kung saan ang mga inapo ni Eli ay “yuyukod sa kaniya dahil sa isang putol na pilak at sa isang putol na tinapay.”

Sa Hebreo, ang “Ipinagtatanim” ay maaaring mangahulugan lamang ng hindi gaanong minamahal o isinasantabi, gaya ng pagiging kinapopootan ni Lea sa tabi ni Raquel (Genesis 29:31). Dalawang ulit na binabalikan ng 19:4 at 19:7 ang katotohanang ito: “Ipinagtatanim siya ng lahat ng kapatid ng dukha: gaano pa nga kaya ang ilalayo sa kaniya ng kaniyang mga kaibigan!”

Mechonen ang “naaawa,” nagpapakita ng biyaya, mula sa chanan, ang ugat ng “mapagbiyaya” sa Mga Awit 145:8. Pagpapalang gaya ng Mga Awit 41:1 ang pagsisimula ng ikalawang kalahati, “Mapalad siya na nagpapakundangan sa dukha.” ‘Ang dukha’ ang nakasulat na Hebreo, na sinusundan ng Ang Dating Biblia; ‘ang mapagpakumbaba’ ang basa ng mga eskriba.

Charash ang “kumakatha,” pag-aararo, at sa unang pagkakataon sa aklat ay ginagamit ang pandiwa ng pag-aararo sa kabutihan: nag-aararo ng kasamaan ang ilan, nag-aararo ng mabuti ang iba, at iisang pandiwa rin ang gamit ng Ang Dating Biblia sa dalawa. Ta'ah ang “nagkakamali,” paglihis (7:25). Chesed ve'emet ang “kaawaan at katotohanan,” ang pares na itinali sa leeg sa 3:3.

Etsev ang “gawain,” masakit na pagpapagal, ang salita ng 10:22. Devar sefatayim ang “tabil ng mga labi,” ang pariralang ibinato ng sugo ng Asiria kay Ezechias: “Iyong sinasabi (nguni't mga salitang walang kabuluhan lamang) May payo at kalakasan sa pakikipagdigma” (2 Mga Hari 18:20). Mura ang salita sa dalawang dako.

‘Ang putong ng marurunong ay ang kanilang katalinuhan’ ang basa ng saling Griego, mula sa kahawig na salita. Tautolohiya sa Hebreo ang ikalawang kalahati, ‘ang kamangmangan ng mga mangmang ay kamangmangan’; binabago ng ilan ang isang titik upang mabasang ‘ang korona ng mga mangmang ay kamangmangan’, isang huwad na putong na katapat ng tunay.

Ang “nagliligtas ng mga tao” ay nangangahulugang pagliligtas ng buhay sa hukuman, kung saan nakasalalay sa patotoo ang kasong may parusang kamatayan. Binato si Naboth dahil sa salita ng dalawang upahang saksi, “mga hamak na tao” (1 Mga Hari 21:13). Mirmah ang “nagdaraya,” panlilinlang, ang salita ring nasa talatang 8.

Mivtach oz ang “matibay na pagkakatiwala,” kuta ng pagtitiwala. Ang “kaniyang mga anak” ay maaaring mga anak ng taong natatakot sa Panginoon o mga anak ng Panginoon mismo; pinahihintulutan ng Hebreo ang dalawa. Machseh ang “dakong kanlungan,” ang salita ng Mga Awit 46:1, “Ang Dios ay ating ampunan at kalakasan.”

Inuulit ng talata ang 13:14 na may iisang pagpapalit: “Ang pagkatakot sa Panginoon” kung saan “kautusan ng pantas” ang nasa 13:14. Itinuturing ng aklat na mapagpapalit ang dalawang bukal. Sa Jeremias 2:13, tinatawag ng Diyos ang sarili na “bukal ng buhay na tubig,” na iniwan para sa “mga sirang balon.”

Razon ang “pangulo,” bihirang salitang patula para sa pinuno, na matatagpuan din sa Mga Hukom 5:3. Ganito mismo inilalarawan ang paghahari ni Salomon: “Ang Juda at ang Israel ay marami, na gaya ng buhangin sa tabi ng dagat sa karamihan, na nagkakainan, at nagiinuman, at nagkakatuwa” (1 Mga Hari 4:20).

Erekh appayim ang “makupad sa pagkagalit,” mahaba ang ilong, ang parirala ng Exodo 34:6 at ng Mga Awit 145:8, “banayad sa pagkagalit,” na naglalarawan sa Diyos mismo. Qetsar ruach ang “madaling magalit,” maikli ang hininga, ang parirala ng Exodo 6:9, kung saan hindi nakinig ang Israel kay Moises “dahil sa yamot.”

Lev marpe ang “tiwasay na puso,” na maaaring mangahulugang pusong nagpapagaling o pusong mahinahon, sapagkat may diwa rin ng pagluluwag ang marpe; sinasabi ng Mangangaral 10:4, “ang pagpapakalumanay ay nagpapalikat ng mga malaking pagkagalit,” gamit ang gayunding salita. Raqav ang “kabulukan,” ang pagkabulok sa mga buto ng 12:4.

Oseh ang “Maylalang,” ang gumawa sa kaniya. Ganito rin ang katuwiran ni Job tungkol sa kaniyang mga alipin: “Hindi ba siyang lumalang sa akin sa bahay-bata ang lumalang sa kaniya” (Job 31:15), tanong niya. Tahasang sinasabi ito ng 22:2: “ang Panginoon ang May-lalang sa kanilang lahat.” Inuulit ng 17:5 ang unang kalahati.

Yiddacheh ang “manahagis,” itinutulak pababa, mula sa nadach (7:21). Chaseh bemoto ang “may kanlungan sa kaniyang kamatayan,” nanganganlong sa kaniyang kamatayan. Bethummo, ‘sa kaniyang katapatan’, ang basa ng Griego, ang gayunding mga titik sa ibang ayos, kaya nagtitiwala ang matuwid sa sarili niyang katapatan.

Tanuach ang “nagpapahinga,” ang tahimik na paghimpil, ang pandiwa sa pagsadsad ng sasakyan sa Ararat (Genesis 8:4). Sa ikalawang kalahati, ‘hindi nalalaman’ ang basa ng Griego at Siriako, isang pananggi na wala sa Hebreo: hindi ipinakikita ng karunungan ang sarili sa gitna ng mga mangmang. Sinasabi ng Hebreo, at ng Ang Dating Biblia, na laging lumalabas ang nasa loob ng mangmang.

Chesed ang Hebreo sa likod ng “kakutyaan,” ang karaniwang salita para sa tapat na pag-ibig, na ginamit dito sa bihirang ikalawang kahulugan nito na kahihiyan o kasiraang-puri, gaya sa Levitico 20:17, “bagay na kahalayhalay nga.” Goy ang “bansa,” ang salitang kadalasang ginagamit sa mga bayang hindi Israel, kaya para sa alinmang bayan ang tuntunin.

Eved maskil ang “lingkod na gumagawa na may kapantasan,” ang kumikilos nang may unawa, ang salita para kay David na “Nagpakabait” sa paglilingkod kay Saul (1 Samuel 18:14). Dahil sa katangiang ito inilagay ni Faraon si Jose sa pamamahala sa Egipto: “walang matalino o pantas na gaya mo” (Genesis 41:38–40). Mevish ang “nakahihiya,” ang anak na kahiya-hiya ng 10:5.