Nabubuo ang kanlungan habang winawasak ang Nob

Ang Adullam ay matandang bayan sa Sephela (Josue 15:35), ang pook na minsang nilusungan ni Juda at kung saan naging kaibigan niya si Hira na Adullamita (Genesis 38:1). Inilalagay ng mga pamagat ng Mga Awit 57 at 142 ang mga panalanging iyon sa yungib. Lumusong ang pamilya ni David upang makisama sa kaniya, malamang sapagka’t kasingdali silang maaabot ni Saul gaya ni David.

Ang “may kalumbayan” ay literal na “mapait ang kaluluwa”, ang mismong kalagayan ni Ana sa Silo (1:10). Ang “may utang” ay mga lalaking may pinagkakautangan, na sa daigdig na iyon ay maaaring mawalan ng mga anak o ng sarili dahil sa pagkaalipin sa utang (2 Mga Hari 4:1). Ang unang hukbo ni David ay binubuo ng mga taong wala nang iba pang mawawala.

Ang Mizpa ay nangangahulugang “bantayan”, at hindi pa natutukoy kung saan ang nasa Moab. Sa pakikipag-usap sa dayuhang hari, “Dios” ang sinasabi ni David sa halip na ang pangalan ng tipan. Isang huling tradisyon ng mga Judio ang nagsabing pinatay ng hari ng Moab ang mga magulang ni David, at ginamit iyon upang ipaliwanag ang kabagsikan ni David sa Moab sa 2 Samuel 8:2, bagaman walang sinasabi ang aklat tungkol dito.

Ang “moog” ay metsudah, isang kuta sa kaitaasan, ang salitang ginamit sa kalaunan para sa moog ng Sion (2 Samuel 5:7). Hindi malinaw kung nasaan ito: sa isang dako ng Moab, o sa Adullam mismo. Nanatili ang mga magulang sa Moab habang naroon si David, at saka nawala sa tala.

Dito unang lumitaw si Gad, at mananatili siya kay David habambuhay: siya ang nagdala ng salita ng paghatol pagkatapos ng sensus (2 Samuel 24:11) at tumulong sa pag-aayos ng tugtugin sa templo (2 Mga Cronica 29:25). Pabalik sa panganib, hindi palayo rito, ang unang utos niya kay David. Hindi kilala sa ibang dako ang gubat ng Hareth.

Ang “sa ilalim ng punong tamarisko sa Rama” ay literal na “sa ilalim ng tamarisko sa kaitaasan”, hindi ang bayan ni Samuel. Nagdaraos si Saul ng korte sa ilalim ng isang tamarisko, at ang kaniyang mga buto ay ililibing sa ilalim ng tamarisko sa Jabes (31:13). Nasa kamay niya muli ang sibat; tagpo ito ng haring nakaluklok kasama ang kaniyang sandata.

Tinatawag ni Saul ang kaniyang mga tauhan na “mga Benjamita”, at hayag na panlipi ang panawagan: mula sa sarili niyang lipi ang kaniyang korte, at taga Juda si David. Lalampas kay Saul ang tunggalian ng Benjamin at Juda, sa digmaang sibil sa 2 Samuel 2–3 at sa mga Benjamitang gaya nina Semei at Seba na hindi kailanman tumanggap kay David.

Ang “gawin… ang isang pakikipagtipan” ay pandiwa ng pagputol ng tipan, gaya ng sa 20:16; mas marami ang alam ni Saul tungkol kay Jonathan kaysa inaamin niya. Ang “nagdamdam dahil sa akin” ay literal na “nagkasakit para sa akin”, nalungkot alang-alang sa akin. Tinatawag pa rin niya si David na “aking lingkod”, at nagrereklamo na walang naaawa sa hari.

Ginagawa ng Griego si Doeg na tagapamahala ng mga mula ni Saul. Tinatawag niya si David na “anak ni Isai”, hinihiram ang sariling panunuya ng hari, isang kortesanong natuto ng tamang mga salita. Pinangangalanan din niya si Ahimelech sa pamamagitan ng amang si Ahitob, ang angkan ni Eli (14:3), isang pamilyang nasa ilalim na ng hatol (2:31).

Itinatala ng kabanata 21 ang tinapay at tabak ngunit walang pagsangguni sa Panginoon, kaya pinupunan ni Doeg ang hindi isinama ng salaysay o idinadagdag niya ito. Inuuna niya ito. Ang paghingi ng patnubay ng Dios para sa isang tao ay maaaring ituring na pagsuporta sa kaniyang adhika, kaya ito ang pinakamapanganib sa listahan. Ang “mga pagkain” ay baon para sa paglalakbay.

Ipinatawag ni Saul hindi lamang si Ahimelech kundi ang buong angkang pansaserdote niya mula sa Nob, ilang milya ang layo. “Sila’y naparoong lahat”, isang detalyeng may sinasabi sa sarili nito: ang mga lalaking alam na sila’y may sala sa sabwatan ay hindi sabay-sabay na lalakad papasok sa harap ng hari.

Ayaw gamitin ni Saul ang pangalan ni Ahimelech, gaya ng ayaw niyang gamitin ang kay David: “ikaw na anak ni Ahitob”. Sumagot ang saserdote ng hinneni, “Narito ako”, ang sagot ni Samuel nang tawagin siya ng Dios sa gabi sa Silo (3:4). Ang salita ring iyon ang sumasagot ngayon sa haring may balak pumatay.

Inuulit ni Saul ang kaniyang parirala mula sa talatang 8, “upang bumakay, gaya sa araw na ito”, salita sa salita. Ang pandiwa ay para sa pagtambang, ngunit nagtatago si David sa mga yungib, hindi nag-aabang sa sinuman. Ang listahan ni Saul ay gumagamit ng “Dios” kung saan “Panginoon” ang sinabi ni Doeg.

Ang “tinatanggap sa iyong pulong” ay salin ng mishma’at, salitang maaaring nangangahulugang “puno ng iyong bantay”; ang salita ring iyon ang nagpapangalan sa bantay na pinamunuan ni Benaia (2 Samuel 23:23). Kung gayon, pinapaalala ni Ahimelech kay Saul na pinamunuan ni David ang personal na bantay ng hari. Ang “karangaldangal” ay pinararangalan, may bigat sa sangbahayan.

Ang “munti o malaki” ay ang pares na ginamit ni Jonathan nang igiit niyang sinasabi ng kaniyang ama ang lahat sa kaniya, “malaki o maliit” (20:2). Hinatulan ang saserdoteng walang nalalaman, samantalang hindi sinabihan ang anak na nag-akalang alam niya ang lahat.

Ipinahayag ni Saul ang hatol sa kaparehong salitang minsan niyang ginamit sa sarili niyang anak, nang sabihin niyang tiyak na mamamatay si Jonathan (14:44), na ang pangalan ay nasa dulo. Sa pagkakataong ito ay idinagdag niya ang buong sangbahayan ng ama ng saserdote.

Ang “bantay” ay ratsim, “mga mananakbo”, ang bantay ng hari na tumatakbo sa unahan ng kaniyang karo, ang tungkuling inihula ni Samuel sa 8:11. Tumanggi silang magbuhat ng kamay, gaya ng minsang pagtanggi ng buong hukbo na mamatay si Jonathan (14:45). Sa pagkakataong ito ay may ibang gagawa nito.

Ginawa ng isang Idumeo ang ayaw gawin ng mga bantay na Israelita. Tatlong daan at lima ang bilang ng mga saserdote sa Griego. Ang “epod na lino” ay kasuutan ng saserdote; nagsuot nito ang batang si Samuel sa Silo (2:18). Ibinibigay ang bilang ayon sa mga taong nagsusuot nito, kaya bawa’t biktima ay ibinibilang na saserdote.

Nagsisimula at nagtatapos ang listahan sa Hebreo sa “talim ng tabak”, kinukulong ang buong bayan sa pagitan ng dalawang parirala. Tinatawag ang Nob na “bayan ng mga saserdote”, ang tanging bayan sa aklat na binigyan ng ganitong pangalan. Tumatakbo ang listahan mula sa mga lalake hanggang sa mga tupa ayon sa ayos ng 15:3.

Maglilingkod si Abiathar bilang saserdote ni David sa buong paghahari nito, hanggang palayasin siya ni Salomon sa Anathoth, at sinasabi ng 1 Mga Hari 2:27 na tinupad nito ang salita ng Panginoon tungkol sa sangbahayan ni Eli sa Silo. Dala ng nag-iisang nakaligtas ang matandang hatol.

Tinatawag ni Abiathar ang mga biktima na “mga saserdote ng Panginoon”, ang mismong pariralang nagpatanggi sa mga mananakbo ni Saul sa talatang 17. Si Saul, hindi si Doeg, ang pinangangalanan niyang pumatay, inilalagay ang sala sa nagbigay ng utos.

Ang “Talastas ko” ay pandiwang ginamit ni Saul nang paratangan niya ang mga saserdote na nalaman nilang tumakas si David (talatang 17). Hindi alam ng mga saserdote; si David ang may alam. Ang “ako’y naging kadahilanan” ay literal na “ako’y bumaling”, marahil “ako ang nagpaikot nito”; “ako’y may sala” ang salin ng Griego.

Ginagawa ng “siya na umuusig ng aking buhay ay umuusig ng iyong buhay” na magkasamang target ng iisang mangangaso ang dalawang lalake. Ang “maliligtas” ay mula sa mishmeret, isang pag-iingat o bantay. Kasama ni Abiathar ang epod (23:6), at mula ngayon ay kasama ni David, hindi ni Saul, ang paraan ng pagtatanong sa Dios.