Lumilipat ang pagsalungat mula sa lugar ng pagtatayo tungo sa arkibo ng hari

Bago pa magsalita ang mga dumalaw, natatakan na sila bilang “mga kaaway”, kaya naririnig ng mambabasa ang kanilang magiliw na alok na alam na kung paano ito titimbangin. Ang “mga anak sa pagkabihag”, benei haggolah, ang nagiging palagiang tawag ng Aklat ng Ezra sa pamayanang bumalik.

Naghari si Esar-haddon sa Asiria mula 681 hanggang 669 B.C. at, gaya ng mga nauna sa kaniya, inilipat ang mga nasakop na bayan sa dating kaharian sa hilaga. Inilalarawan ng 2 Mga Hari 17:33 ang bunga: natakot sila sa Panginoon ngunit naglingkod din sa sarili nilang mga dios. Totoo lamang ang kanilang pag-angking iisang Dios ang sinasamba nila sa ganoong halong kahulugan.

Kung tuwirang isasalin, “hindi sa inyo at sa amin” ang nasa likod ng “Kayo'y walang ipakikialam sa amin”, isang tahasang pagtanggi sa pakikipagsosyo. Ibinatay ito ng mga pinuno sa batas, sapagkat sila ang pinangalanan sa pasya ni Ciro at hindi ang kanilang mga kapitbahay, at sa pananampalataya rin. Sa kanilang bibig, inaangkin ng “Israel” ang buong pangalan para sa mga bumalik.

Ang “bayan ng lupain” dito ay ang mga nanirahang hindi napabihag, bagong gamit ng isang lumang parirala. Ang pagpapahina nila sa “mga kamay ng bayan ng Juda” ay pagbaligtad sa 1:6, kung saan pinatibay ng mga kapitbahay ang mga kamay ng mga aalis. Iisang idyoma, kabaligtaran ang direksiyon.

Ang pag-upa ng mga tagapayo ay pagbabayad sa mga ahente sa korte ng Persia upang magsalita laban sa mga Judio, karaniwang gawi sa alinmang kabisera ng imperyo. Mga labing-anim na taon mula kay Ciro hanggang kay Dario, 536 hanggang 520 B.C., ang agwat na hinarap ni Hagai nang makita niyang kinikisamihan ng bayan ang sarili nilang mga bahay (Hagai 1:4).

Si Assuero ay si Jerjes I, na naghari mula 486 hanggang 465 B.C., ang hari sa Aklat ng Esther. Lumundag ang talata lampas kay Dario, at ang mga sulat na kasunod ay nauukol sa anak niyang si Artajerjes. Sinusundan ang pagsalungat sa ilang paghahari, hindi ayon sa mahigpit na pagkakasunod ng panahon.

Naghari si Artajerjes I mula 465 hanggang 424 B.C., at siya ang magpapadala kay Nehemias nang maglaon. Ang “wikang Siria” ay Arameo, ang wika ng pamamahala sa imperyo, at sa talatang 8 lumilipat mismo ang Aklat ng Ezra mula Hebreo tungo sa Arameo, at nagpapatuloy dito hanggang 6:18. Maaaring pangalan ang Bislam o ang pariralang “sa kapayapaan”.

Ang titulo ni Rehum, be'el teem, ay “panginoon ng pasya” kung tuwirang isasalin, isang mataas na katungkulan sa pamamahala ng Persia, marahil ang pinuno ng lalawigan. Si Simsai ang eskribang sumulat sa wastong anyo. Mula rito, Arameo ang wika ng orihinal, ang wika ng mga kasulatang sinisipi nito.

Nagsisilbing ulo ng sulat ang talaan ng mga bayan. Ang mga Archevita ay mga lalaki ng Erech, ang sinaunang Uruk; mula sa Susan ang mga Susanchita; malamang na mga Persiano ang mga Apharsita. Ang “Dehaita” ay malamang na Arameong “iyon ay”, kaya ang basa ng linya ay mga Susanchita, iyon ay, mga Elamita.

Halos tiyak na si Asnappar ay si Ashurbanipal, ang huling dakilang hari ng Asiria (668 hanggang 627 B.C.), na tinawag ditong “dakila at marangal” ayon sa wastong istilo ng diplomasya. Ang pangwakas na “at sa iba pa” ay katapat ng ukeenet, isang pormula ng sulat sa Arameo na halos “at ngayon”, tanda ng pagtatapos ng mga paunang salita.

Inaangkin ng Aklat ng Ezra na ang “salin ng sulat” ay kopya ng tunay na kasulatan. Ang pagbating “Ang iyong mga lingkod na mga lalake sa dako roon ng Ilog” ay karaniwang paglalarawan ng basalyo sa sarili; Abar-nahara ang lalawigang Persiano, “Ibayo ng Ilog”, kung titingnan mula sa Babilonia.

Hatol na ng sulat ang “mapanghimagsik at masamang bayan” bago pa magharap ng anumang katibayan. Mga kuta at pundasyon ang paratang, hindi ang templo: kabilang ito sa isang huling pagtatangkang patibayin ang lungsod, malamang sa ilalim ni Artajerjes bago dumating si Nehemias. Ang “isinauli ang mga tatagang-baon” ay pagkukumpuni ng mga ito.

Tatlong buwis ang binanggit: mindah, ang palagiang buwis; belo, buwis na binabayaran sa produkto; at halak, singil sa daan o kalakal. Umaapela ang babala sa kaban ng hari, ang argumentong pinakamalamang na kumilos sa isang emperador na malayo.

Tuwirang salin ng idyomang Arameo ang “aming kinakain nga ang asin ng bahay-hari”, na ang ibig sabihin ay sumasahod sa hari at nakatali sa katapatan dahil doon. Tinatatakan ng asin ang mga kasunduan noong sinaunang panahon, gaya ng tipan ng asin sa Mga Bilang 18:19. Iniharap ng mga sumulat ang kanilang paratang bilang utang na loob.

Inaanyayahan ng mga nagsakdal ang hari na tingnan ang sarili niyang mga sinupan, tiwala sa kaniyang masusumpungan. Ang mga talaan ng Babilonia, na minana ng Persia, ay nagtala nga ng mga paghihimagsik sa Jerusalem sa ilalim nina Joacim at Sedecias. Nakasandig ang kaso sa totoong pangyayari na naghimagsik ang lungsod, hindi sa anumang ginawa ng mga nagtatayo ngayon.

Labis-labis ang “hindi ka magkakaroon ng bahagi sa dako roon ng Ilog” para sa kaya ng isang maliit na bayan sa burol na may ilang libong tao laban sa isang imperyo. Kalkulado ang pagmamalabis: ginagawa nitong banta sa buong lalawigan sa kanluran ang ilang hanay ng bato.

Ang “Kapayapaan” ay ang Arameong shelam, karaniwang bati ng opisyal na tugon, na sinusundan muli ng pormulang “at iba pa”. Sumulat ang hari sa mga opisyal na “nagsisitahan sa Samaria”, patunay na mula sa dating punong-lungsod ng hilaga pinamunuan ang pagsalungat.

Meparash ang salitang Arameo sa likod ng “nabasa na maliwanag”, na maaaring mangahulugang isinalin ang sulat habang binabasa, o binasa nang malinaw, bahagi-bahagi. Ang parehong ugat sa Hebreo ang naglalarawan sa pagbasa ni Ezra ng kautusan sa harap ng bayan sa Nehemias 8:8.

Nasumpungan nga ng pagsaliksik ang sinabi: naghimagsik ang Jerusalem laban sa Asiria sa ilalim ni Ezechias at laban sa Babilonia sa ilalim nina Joacim at Sedecias. Hindi mali ang sinupan. Pinatutunayan nito ang nakaraang itinala mismo ng mga aklat ng mga Judio, at ginagamit iyon upang hatulan ang kasalukuyan.

Galing sa hari ang tanging mabuting alaala sa buong sulatan. Ang “mga may kayang hari” na nagpuno “sa buong lupain sa dako roon ng Ilog” ay nagpapaalala kina David at Salomon, na umabot ang sakop hanggang Eufrates (1 Mga Hari 4:21). Pinatutunayan ng sinupan ng Persia ang kaluwalhatian ng sangbahayan ni David, at itinuturing iyon na panganib.

Nag-iiwan ng bahagyang bukas na pinto ang “hanggang sa ang pasiya ay magawa ko”. Ang Artajerjes ding ito ang magpapahintulot kay Nehemias na itayong muli ang mismong mga pader na iyon sa Nehemias 2. Hindi mababawi ang pasya ng Persia, ngunit mapapalitan ito ng panibago.

Tinatapos ng tanong na “bakit ang pagkapahamak ay mangyayari sa ikapapahamak ng mga hari?” ang tugon sa argumentong pampananalapi ng mga nagsakdal. Ginamit ng hari ang kanilang salita para sa pinsala, ang salitang ginamit din sa talatang 13, na para bang ang sulat ang nagbigay sa kaniya ng bokabularyo.

Sa Arameo, “bisig at lakas” ang nasa likod ng “lakas at kapangyarihan”. Nagmadali ang mga opisyal, at marami ang nag-iisip na ang gibang pader at sinunog na mga pintuang-bayan na nabalitaan ni Nehemias sa Nehemias 1:3 ay bunga ng pagsalakay na ito, hindi ng pagkubkob ni Nabucodonosor isang siglo't kalahati bago nito. Hinuha lamang iyon.

Dinudugtungan ng talata ang hiblang iniwan sa talatang 5, sa paghahari ni Dario I. Ang ikalawang taon niya ay 520 B.C., ang taong nagsimulang manghula sina Hagai at Zacarias (Hagai 1:1, Zacarias 1:1). Dalawang ulit sinasabi ng teksto ang “natigil”, na para bang tinatandaan ang katahimikan ng isang nahintong pook ng pagtatayo.