Ingay ng Egipto at salita ng Hari

Sa kaniyang pagkatawag, ginawang propeta sa mga bansa si Jeremias (1:5), at tinitipon ng mga kabanata 46 hanggang 51 ang mga orakulong iyon. Inilalagay sila ng Hebreo rito, malapit sa wakas; inilalagay naman sila ng saling Griego sa gitna ng aklat pagkatapos ng 25:13, at sa ibang ayos, una ang Elam at ikalawa ang Egipto.

Nakatayo ang Carchemis sa Eufrates sa hangganan ngayon ng Turkiya at Siria. Itinatala ng Kronika ng Babilonia ang labanan noong 605 BC, na pinagtagumpayan ng prinsipeng tagapagmana na si Nabucodonosor. Si Nechao ang Faraong pumatay kay Haring Josias sa Megiddo apat na taon bago nito habang paakyat siya sa hilaga (2 Mga Hari 23:29).

Dalawang uri ng kalasag ang binabanggit: ang “pansalag”, magen, maliit at bilog, at ang “kalasag”, tsinnah, malaki at pambuong katawan. Kapuwa ipinatatawag pasulong ang magaan at mabigat na hukbong lakad. Nagsisimula ang tula bilang sunod-sunod na mabilis na utos, ang tinig ng opisyal na naghahanay ng linya.

Pakinisin ang ibig sabihin ng “pakintabin”. Siryonot ang Hebreo sa likod ng “sapyaw”, baluting may maliliit na kaliskis na magkakapatong. Isinisingkaw ang mga kabayo sa mga karo, ang ipinagmamalaki ng Egipto, bago sumakay ang mga mangangabayo.

Magor missaviv ang “kakilabutan ay nasa bawa't dako”, ang tanda ng pananalita ni Jeremias (6:25), na minsan niyang ginamit bilang bagong pangalan ng saserdoteng si Pashur (20:3). Dito'y ang sindak na sumasalot sa Juda ang bumabagsak sa hukbo ng Egipto.

Ang “hilagaan” ang direksiyong pinagmumulan ng panganib sa aklat na ito, kung saan mula sa hilaga sasambulat ang kasamaan (1:14). Nagmartsa ang mga Egipcio nang daan-daang milya pahilaga upang salubungin ito sa sarili nitong lupa, at doon sila nabuwal, sa tabi ng Eufrates.

Ye’or ang “Nilo”, salitang hiniram mula sa wikang Egipcio para sa Nilo mismo. Ang larawan ay ang taunang pagbaha, nang tumaas ang ilog at kumalat sa buong libis. Nagkukunwaring hindi alam ang tanong na “Sino itong bumabangon”, upang hilahin papasok ang nakikinig.

Ginamit ng Isaias 8:7–8 ang ganito ring larawan sa Asiria, ang ilog na aapaw sa Juda hanggang leeg. Inaangkin ng Egipto ang papel sa sarili niyang tinig, “Ako'y babangon, aking tatakpan ang lupa”, isang pagmamapuring nasa unang panauhan na sinagot ng nangyari sa Carchemis.

Pinangangalanan ang mga kakampi at upahang kawal: ang Cus mula sa itaas ng Nilo, ang Phut, na karaniwang inuunawang Libia, at ang mga Ludio, ang mga taga Lidia sa kanlurang Asia Minor, kilala bilang mga mamamana. Malaki ang pagsandig ng hukbo ng Egipto sa panahong ito sa mga dayuhang kawal, gaya ng inilalarawan ni Herodoto.

Inilalarawan ang tabak sa isang piging ng paghahain, gaya sa Isaias 34:6, kung saan may hain ang Panginoon sa Bosra. Maaaring dala ng “araw ng panghihiganti” ang alaala ni Josias, na pinatay ng Faraon ding ito sa Megiddo noong 609 BC; hinuha iyon ng mga tagapagpaliwanag, hindi sinasabi ng talata.

Sa 8:22, itinanong ni Jeremias tungkol sa Juda kung wala bang balsamo sa Galaad. Ngayo'y ibinabaling ang tanong sa Egipto, na tanyag ang mga manggagamot; sinasabi ni Homero na bawat Egipcio ay manggagamot at maraming gamot ang tumutubo sa kanilang lupain (Odisea 4.229–232). Ang “maraming gamot” ay eksaktong taglay ng Egipto, at nabibigo ang mga ito.

Sinasabi ng Kronika ng Babilonia tungkol sa Carchemis na wala ni isang kawal na Egipcio ang nakauwi. “Nabalitaan ng mga bansa ang iyong kahihiyan”: mabilis na kumalat ang balita ng gayong pagkatalo sa bawat korte mula Eufrates hanggang Nilo.

Ikalawang orakulo ito, tungkol sa pagsalakay ng Babilonia sa Egipto mismo. Iniuulat ng Kronika ng Babilonia ang mabangis na labanan sa hangganan ng Egipto noong 601 BC, na mabigat ang nalugi sa magkabilang panig, at may huling teksto na bumabanggit ng kampanya laban sa Egipto noong 568 BC.

Ang Migdol, Memphis at Taphnes ay mismong mga bayang tinirhan ng mga Judio sa 44:1. Ipinahahayag ang salita kung saan naninirahan ang mga takas. Hityatsev ang “Tumayo ka”, pumuwesto ka, ang utos ding ibinigay ng mga heneral ng Egipto sa Carchemis.

Iba ang pagbasa ng saling Griego sa mga titik Hebreo: bakit tumakas si Apis? Si Apis ang banal na toro ng Memphis, at ang salitang isinaling “mga malakas”, abbir, ay maaaring mangahulugang toro. Sa pagbasang iyon, ang dios ng lunsod ang tumatakbo, torong hindi nakatayo sapagka't itinaboy ng Panginoon.

Tinig ng mga dayuhang kawal ang “magsiparoon tayo uli sa ating sariling bayan, at sa lupain na kinapanganakan sa atin”, mga upahang nagpapasiyang umuwi. Nagkakawatak-watak ang hukbong pinagbubuklod ng sahod kapag pumapanig sa kalaban ang labanan.

Parang palayaw na panunuya ang “Si Faraong hari sa Egipto ay isang hugong lamang”, gaya ng pagtawag ng Isaias 30:7 sa Egipto na Rahab na nakaupo lamang. Maaaring ang “pinaraan ang takdang panahon” ay hinayaan niyang lumipas ang sandali, isang pinunong nakaligta ng kaniyang pagkakataon.

Nag-iisang tumataas ang Tabor sa kapatagan ng Jezreel, isang bilugang dome na tanaw mula sa malayo; umuusli ang Carmel sa dagat malapit sa makabagong Haifa. Kapuwa palatandaang hindi maaaring hindi mapansin. Kasinlinaw ng mga iyon ang pagdating ng mananakop.

Sa literal, gumawa ka ng dala-dalahan ng tapon ang “gumayak ka sa pagpasok sa pagkabihag”, ang balutang iniutos kay Ezekiel na ihanda sa Ezekiel 12:3. Ang Memphis, Noph sa Hebreo, ang sinaunang kabisera ng Egipto; ang “magniningas” ay salitang maaaring mangahulugang sinilaban.

Yefeh-fiyyah ang “napakaganda”, isang dinobleng salita, parang magandang-maganda. Qerets ang “pagkasira”, na kinukuha ng maraming makabagong tagapagsalin bilang bangaw: langaw na nangangagat mula sa hilaga na dumarapo sa makinis na dumalaga, at ang Egipto, na nagpaparangal sa banal na mga baka, ay inilalarawan bilang isa sa mga iyon.

Mga upahang kawal ng Egipto ang “mga taong upahan”, kasama ang mga Griego at Cariano, na sinasandigan ng mga Faraon ng dinastiyang ito, gaya ng itinatala ni Herodoto (2.152–154). Ang “mga guya sa kulungan” ay mga guyang pinataba sa kural, gaya sa Amos 6:4, mga kawal na pinakaing mabuti at walang silbi pagdating ng kailangan.

Yumayaon ang tinig ng Egipto “parang ahas”, ang sitsit ng ahas na gumagapang palayo. Ang nakataas na kobra, ang uraeus, ay isinusuot sa korona ni Faraon bilang tanda ng kapangyarihang pang-hari; nakikita ng marami rito ang pasaring sa sagisag na iyon, bagaman hindi ito pinangangalanan ng talata.

Arbeh ang “mga balang”, ang ikawalong salot sa Egipto (Exodo 10:4). Minsang nagpadala ang Dios ng balang sa Egipto upang hubaran ang mga bukid nito; ngayo'y ang hukbo mula sa hilaga ang inihahambing sa mga iyon. Ang “bagaman mahirap pasukin” ay napakasinsin upang madaanan.

Bosh ang “malalagay sa kahihiyan”, mapapahiya. Ipinaaalala ng “bayan ng hilagaan” ang pangitain sa pagkatawag kay Jeremias, ang lahat ng angkan ng mga kaharian sa hilaga (1:15). Ang kaaway ring dumating laban sa Jerusalem ay dumarating ngayon laban sa lupaing tinanaw ng Juda para sa tulong.

Si Amon na taga No ang dios na Amun ng Thebes, na ang pangalan ay katunog ng salitang Hebreo para sa karamihan, kaya may laro ng salita rito. Ang No-Amon ang mataong No ng Nahum 3:8, ang dakilang kabisera sa timog. Bumababa ang talaan mula sa mga dios tungo sa mga hari hanggang sa “silang nagsisitiwala sa kaniya”.

Binabanggit din ng Ezekiel ang Egipto na ibabalik pagkatapos ng apatnapung taon, ngunit pinaliit: ang pinakaaba sa mga kaharian (Ezekiel 29:13–15). Wala ang talatang ito sa saling Griego, na nagtatapos sa orakulo tungkol sa Egipto sa talaan ng mga parusa.

Halos salita sa salitang inuulit ng dalawang talatang ito ang 30:10–11. Doon ay nakatuon sila sa buong bayang nakapangalat; dito, matapos ang orakulo tungkol sa Egipto, umaabot sila sa mga Judiong tumakas doon. Ang “huwag kang matakot” at “ni manglupaypay ka” ay mga salita ng Isaias 41:10.

Inuulit ng “hindi ako gagawa ng lubos na kawakasan sa iyo” ang pasubaling matatagpuan sa unahan ng aklat, sa 4:27 at 5:10, 18. Lamishpat ang “ng kahatulan”, ayon sa katarungan, pagtutuwid na may wastong sukat sa halip na walang hangganan.