Tumatayo sa pagitan ng kamatayan at buhay ang hinamong saserdote

Sa Hebreo, “kinuha ni Core” lamang ang nakasulat, walang tuwirang layon, at pinupunan ng nakalimbag na talata ng “mga tao”; binabasa naman ito ng ilan bilang inako ni Core ang bagay sa kaniyang sarili. Kapatid ni Amram si Izhar (Exodo 6:18), kaya pinsang buo ni Moises at ni Aaron si Core.

Ang “tinawag sa kapulungan” ay mga ipinatawag ng kapisanan, mga lalakeng tinatawag sa sanggunian, malapit sa titulong ibinigay sa mga pinuno ng lipi sa 1:16. Ang “mga lalaking bantog” ay anshey shem, “mga lalake ng pangalan”, ang pariralang ginamit ng Genesis 6:4 sa mga makapangyarihan noong una.

Dalawang salita sa Hebreo ang “Kayo'y kumukuha ng malabis sa inyo”, rav lakhem, “sobra na kayo” o “labis para sa inyo”. May alingawngaw ilang talata lamang ang nakaraan ang pag-angking banal ang lahat: kauutos pa lamang ng 15:40 sa Israel na maging banal sa kanilang Dios.

Nagpatirapa si Moises bago pa siya nagsalita. Walang binanggit na tagapanood sa kilos; dumarating ito sa pagitan ng paratang at ng sagot, at ang sagot ay hindi sarili niyang hatol kundi isang pagsubok.

Ang “Sa kinaumagahan” ay boqer: itinakda ang pagsubok sa pagbubukang-liwayway, may isang gabing pagitan. Sumasagot si Moises sa bokabularyo ng pagkasaserdote: sino ang “kaniya”, sino ang “banal”, at sino ang “palalapitin niya sa kaniya”, qarav, ang pandiwa ng paglapit ng saserdote.

Biglaan ang “Ito'y inyong gawin”, dalawang salita sa Hebreo. Ang mga suuban ay machtot, mga patag na lalagyan ng nagbabagang uling, hindi ang iniuugoy na insensaryo ng huling pagsamba; magdadala ang bawat lalake ng sarili niyang suuban.

Ibinabalik ni Moises sa kanila ang sarili nilang sigaw: “kayo'y kumukuha ng malabis sa inyo, kayong mga anak ni Levi.” Ang taong piliin ng Panginoon “ay siyang banal”, kabanalang ipinagkakaloob sa pamamagitan ng pagpili, samantalang inangkin ito ng talatang 3 bilang karapatan ng lahat.

Ang “Dinggin ninyo ngayon” ay shimu na. Pinalalawak ng pagtawag kay Core na “kayong mga anak ni Levi” ang paratang: kinakausap siya bilang pinuno ng isang pangkat ng mga Levita, hindi bilang isang lalaking may hinaing.

Ang “Minumunting bagay pa ba ninyo” ay literal na “kulang pa ba sa inyo”, ang pariralang ibabato pabalik nina Dathan at Abiram sa talatang 13. Tinitipon ng talata ang karta ng mga Levita mula sa 3:6–8 at 8:14–19: ibinukod, inilapit, itinalaga sa paglilingkod sa tolda at sa pagtayo sa harap ng bayan.

Umiikot ang pangungusap sa gam, “din naman”. Ibinigay nang buo ang mga Levita kay Aaron upang paglingkuran siya (3:9); ngayon hinihingi ni Core ang puwesto ni Aaron bukod pa sa sarili niya.

Ang “napipisan laban sa Panginoon” ay noadim, ang salita ng 14:35 tungkol sa kapisanang nagpipisan laban sa Dios. Ang tanong kung sino si Aaron ay alingawngaw nina Moises at Aaron sa Exodo 16:7, nang itanong nila kung ano sila upang upasalain. Dumaraan sa saserdote ang reklamo patungo sa Dios.

Ang “sasampa” ay alah, ang pandiwang ginagamit sa pag-akyat sa hukuman o sa nakatataas, at ang pandiwa rin ng pag-akyat sa lupaing tinanggihan ng bayan sa 13:31. Binibigkas ang pagtanggi bago ang paratang, at muli sa dulo ng talatang 14.

Sinasagot ng “Munting bagay pa ba” ang talatang 9 sa parehong Hebreo. Ang “napapanginoon ka pa mandin sa amin” ay pandiwang dinoble mula sa sar, prinsipe, ang salita ng Exodo 2:14, nang unang itanong ng isang Hebreo kay Moises sa Egipto kung sino ang naglagay sa kaniya na prinsipe at hukom sa kanila.

Ang “dudukitin mo ba ang mga mata” ay ginagawa sa mga bihag gaya nina Samson (Mga Hukom 16:21) at Sedecias (2 Mga Hari 25:7), o kaya'y idyoma ng pagbulag sa mga tao sa katotohanan. Maaaring ang “mga taong ito” ay ang mga nagsasalita mismo, iniiwasang sabihin ang aming mga mata.

Ang “pagpitaganan” ay ang pandiwang shaah ng Genesis 4:4–5, kung saan nilingap ng Panginoon ang handog ni Abel at hindi ang kay Cain. Inaasahan ng “isang asno” ang pamamaalam ni Samuel sa 1 Samuel 12:3, nang itanong niya kung kanino siya kumuha ng asno.

Tatlong panig ang sabay na pinangalanan ni Moises, “ikaw, at sila, at si Aaron”, at huli si Aaron, isang umaangkin sa gitna ng iba. Sa hayag gaganapin ang pagsubok, “sa Panginoon”, at kapantay ng mga humahamon ang hinirang na saserdote.

Eksaktong ibinibigay ang bilang, dalawang daan at limang pu, saka si Core at si Aaron na may tig-isang suuban: dalawang daan at limang pu't dalawang lalagyan ng apoy sa pintuan ng tolda. Ginagawang personal na mananagot ang bawat isa ng inuulit na bawat isa'y may kaniyang suuban.

Nakatayo ang mga magkaribal na “kasama ni Moises at ni Aaron” sa iisang pintuan, hawak ang magkakatulad na sisidlan. Nang alalahanin ng Deuteronomio 11:6 ang araw na ito, sina Dathan at Abiram lamang ang pinangalanan nito, at gayundin ang Mga Awit 106:17.

Ang “pinisan” ay pandiwa ng pagtitipon, qahal, ang pandiwang ginamit sa Exodo 32:1 nang magtipon ang bayan kay Aaron upang hingin ang guya. Lumitaw ang kaluwalhatian “sa buong kapisanan”: nakita ito ng buong bayan, hindi lamang ng mga naglalaban.

Sabay na kinausap ng Panginoon sina Moises at Aaron, habang nakatayo pa si Aaron na may suuban bilang isa sa dalawang daan at limang pu't dalawa. Kinakausap ang hinirang na saserdote bago pa siya pinatunayan ng anumang tanda.

Ang “sa isang sangdali” ay kerega, isang iglap, isang kurap ng mata. Ang “Humiwalay kayo” ay hibbadlu, ang pandiwa ng Genesis 1:4, kung saan inihiwalay ng Dios ang liwanag sa dilim. Bumabalik ang alok ng 14:12, ngayo'y kasama si Aaron sa panawagang humiwalay.

Ang “Dios ng mga diwa ng lahat ng laman” ay titulong dito at sa 27:16 lamang matatagpuan, kung saan muli itong gagamitin ni Moises upang humiling ng pinunong hahalili sa kaniya. Tinatawagan ng titulo ang Dios bilang nagbibigay ng hininga sa bawat buhay kaya nakikilala niya ang bawat isa nang hiwalay.

Mas maikling pananalita, kay Moises lamang. Hindi sinasagot ng Panginoon sa salita ang tanong ng talatang 22; sinasagot ito ng sumunod na utos sa pagbubukas ng daang palabas.

Ang “tabernakulo” dito ay mishkan, ang salitang karaniwang inilalaan sa tahanan ng Panginoon mismo, ginamit sa tolda ni Core: isang karibal na tahanan sa kampamento. Ang “Lumayo kayo” ay paglayo sa paligid nito.

Bumangon si Moises mula sa pagkakapatirapa at siya mismo ang pumunta sa mga lalakeng ayaw pumunta sa kaniya sa talatang 12. Ang mga matandang sumunod ay marahil ang pitong pu ng kabanata 11, ngayo'y nasa tabi niya bilang mga saksi.

Ang “masasamang taong ito” ay reshaim, ang may salang panig sa isang usapin: ang mga taong may sala. Itinuturing ng “huwag kayong humipo ng anomang bagay nila” na nakahahawa ang kanilang ari-arian, gaya ng mga itinalagang bagay sa Jerico na kinuha ni Achan sa sarili niyang kapahamakan (Josue 7:1).

Sina Dathan at Abiram lamang ang lumabas sa pintuan ng kanilang tolda; hindi sinasabing naroon si Core. Hindi sinasabi kung namatay siya sa lupa o sa apoy, at hindi nagkasundo ang mga mambabasa, sapagkat binabanggit ng 26:10 ang paglamon sa kaniya ng lupa kasabay ng apoy.

Ang “aking sariling pagiisip” ay literal na “mula sa aking sariling puso”, sumasagot sa paratang ng talatang 13 na kumilos siya upang gawing prinsipe ang sarili. Sinasaklaw ng “lahat ng mga gawang ito” ang buong pamumuno niya mula sa Egipto, hindi lamang ang araw na ito.

Dalawang parirala ang “karaniwang kamatayan ng lahat ng tao” at “karaniwang pagdalaw sa lahat ng tao” para sa pagkamatay gaya ng sinuman at sa pagsapit ng kapalarang itinakda sa bawat buhay. Itinataya ni Moises ang kaniyang pagkakasugo sa iisang kahihinatnang hindi mangyayari sa karaniwang paraan.

Ang “lumikha ng isang bagong bagay” ay literal na “lumikha ng nilikha”, yivra beriah, gamit ang bara, ang pandiwa ng Genesis 1:1, na ginagamit lamang ng Lumang Tipan para sa Dios. Ang Sheol ay ang dako ng mga patay, na dito'y papasukin nang buháy.

Ang “bumuka” ay baqa, ang pandiwa ng Exodo 14:21, kung saan nahawi ang tubig sa dagat. Eksakto ang panahon: bumuka ang lupa pagkatapos niyang magsalita.

Ipinaaalaala ng “ibinuka ng lupa ang kaniyang bibig” ang Genesis 4:11, kung saan ibinuka ng lupa ang bibig nito upang tanggapin ang dugo ni Abel. Ang “kanilang mga sangbahayan” ay mga sambahayan, bayit, ang mga pamilya at lahat ng kanilang ari.

Ginagamit ng Mga Awit 55:15 ang pangyayaring ito bilang sumpa sa mga kaaway, na bumaba nawa silang buháy sa Sheol. Ang “nalipol sa gitna ng kapisanan” ay avad, nawala sa bilang ng pamayanan, inalis sa pagbilang.

Ang “sa hiyaw nila” ay literal na “sa kanilang tinig”, ang tunog ng mga nilamon o ng lupa mismo. Payak at pisikal ang takot: tumatakbo ang mga tao palayo sa gilid ng hukay na bukas pa sa kanilang kampamento.

Inaalingawngaw ng mga salita ang Levitico 10:2, kung saan lumabas ang apoy mula sa Panginoon at nilamon sina Nadab at Abiu dahil sa ibang apoy. Namatay ang dalawang daan at limang pu na may kamangyan sa kanilang mga kamay, gaya ng dalawang anak ni Aaron.

Dito sinisimulan ng Biblia Hebreo ang kabanata 17; sinusunod ng nakalimbag na edisyong ito ang Griego at Latin na nagpapatuloy sa kabanata 16 hanggang limang pung talata. Kaya ang 16:36–50 dito ay 17:1–15 sa Hebreo, at nagtatapos ang kabanata 17 ng Hebreo sa talatang 28.

Ang “magkalat ng apoy doon” ay ihagis ang mga uling sa malayo, hindi sa dambana. Si Eleazar ang gumawa sa halip na si Aaron, sapagkat hindi dapat lumapit sa patay ang dakilang saserdote (Levitico 21:11).

Ang “mga makasalanang ito laban sa kanilang sariling buhay” ay nangangahulugang nagkasala sila kapalit ng kanilang buhay. Ang “mga laminang pinukpok” ay mga pinitpit na piraso, pambalot sa tansong dambana ng Exodo 27:1–2. Ang “isang tanda” ay ot, ang salitang ginamit sa bahaghari sa Genesis 9:13.

Tanso ang mga suuban, at tanso rin ang dambanang tinatakpan nila ngayon (Exodo 27:2). Ang “mga nasunog” lamang ang itinatawag ng talata sa mga patay; hindi na sila pinangangalanan muli.

Ang “ibang tao” dito ay zar, isang taga-labas sa pagkasaserdote, hindi ang ger, ang dayuhang nakikipamayan, ng kabanata 15. Sa ganitong diwa, ang isang Levitang Coathita ay maaaring zar sa dambana ng kamangyan. Ang “gaya ng sinalita ng Panginoon sa kaniya” ay malamang tumutukoy kay Eleazar, na sinabihan sa pamamagitan ni Moises.

Ang “bayan ng Panginoon” ay am YHWH, ang pariralang ginamit ni Moises sa 11:29 nang hangarin niyang maging propeta ang buong bayan ng Panginoon. Ang pag-upasala ay lun, ang pandiwa ng 14:2, na bumalik kinaumagahan mismo.

Lumingon ang karamihan sa tolda at nakita nilang tinatakpan ito ng ulap, gaya ng unang pagtakip nito sa tabernakulo sa araw na itinayo ito (9:15). Pinuputol ng paglitaw ang pagtitipon bago pa ito makakilos.

Kumilos sina Moises at Aaron patungo sa tolda, “sa tapat” nito, habang kumikilos laban sa kanila ang karamihan. Pumunta ang magkapatid sa dako ng kaluwalhatian, ang tanging kanlungang iniaalok ng kabanata sa kanila.

Kay Moises lamang nagsalita ang Panginoon, bagaman maramihan ang utos sa susunod na talata at sakop si Aaron. Ito ang huling pananalita ng Dios sa kabanata.

Ang “Lumayo kayo” ay heromu, “itaas ninyo ang inyong sarili palayo”, ibang pandiwa sa paghiwalay ng talatang 21, at inuulit ng “sa isang sangdali” ang talatang iyon. Ikalawang pagkakataon na sa loob ng dalawang araw na nagpatirapa ang magkapatid.

Ang “galit” ay qetsef, poot na sumasabog, inilalarawang “lumabas” na parang sugo. Sinusunog ang kamangyan sa gintong dambana sa loob ng dakong banal; dito dinadala ito palabas sa kampamento, sa gitna ng bayan.

Ayon sa pagtutuos ng 33:39, na naglalagay sa edad ni Aaron sa 123 nang mamatay siya sa ikaapat na pung taon, nasa walong pung taon na siya ngayon, at tumatakbo siya. Pumunta siya “sa gitna ng kapulungan”, sa gitna ng karamihang nagparatang sa kaniya.

Ang “tumigil” ay atsar, napigil o napahinto, ang pandiwang ginamit sa salot sa Baal-peor sa 25:8 at sa salot ni David sa 2 Samuel 24:25. Ang saserdoteng may suuban ay nagiging hanggahang hindi matawid ng salot.

Labing apat na libo at pitong daan, binilang nang hiwalay sa pangkat ni Core. Kasama ang dalawang daan at limang pu at ang mga sambahayan, malayong higit ang mga namatay sa dalawang araw na ito kaysa sa tatlong libong nabuwal pagkatapos ng guya (Exodo 32:28).

Bumalik si Aaron sa pintuan ng tolda, kung saan nagsimula ang pagsubok sa suuban sa talatang 18. Ang “ang salot ay tumigil” ay inuulit mula sa talatang 48 bilang huling mga salita ng kabanata.