Ang pag-aayunong nag-iiwan sa iba na gutom

Ang “Humiyaw ka ng malakas” ay literal na ‘tumawag ka sa lalamunan’ sa Hebreo, isang buong-lakas na sigaw na walang itinitira. Ang “pakakak” ay ang shofar, ang sungay ng lalaking tupa na hinihipan bilang babala at, ayon sa Levitico 25:9, “sa araw ng pagtubos.” Angkop ito, sapagka't binabasa nang malakas ang kabanatang ito sa mga sinagoga sa umaga ng mismong ayunong iyon.

Dalawang ulit sinasabing nalulugod ang bayan, “kinalulugdan” at “nangalulugod,” at ang pandiwang Hebreo, chaphets, ang siya ring bumabalik bilang kanilang “kalayawan” sa talatang 3 at dalawang ulit pa sa talatang 13. Humihingi sila sa Dios ng “mga palatuntunan ng katuwiran,” mga pasiya, gaya ng nakikipaglitis na sumasangguni sa hukuman, at ikinasisiya nila ang paghingi.

Ang “pinagdalamhati ang aming kaluluwa” ay sariling parirala ng Kautusan para sa pag-aayuno sa araw ng pagtubos: “pagdadalamhatiin ninyo ang inyong mga kaluluwa” (Levitico 16:29). Nagas ang “hinihingi,” ang pandiwang nasa likod ng mga “tagapagpaatag” ng Egipto sa Exodo 5:6. Maaaring ang mga manggagawa mismo ang tinutukoy ng Hebreong isinaling “gawa,” gaya ng pagkaunawa ng maraming makabagong salin: pinahihirapan ng mga nag-aayuno ang kanilang mga manggagawa sa banal na araw.

Magkapares na salita para sa away ang “pakikipagkaalit at pakikipagtalo,” at ang ikalawa ay madalas gamitin sa gulo ng suntukan o sa usapin sa hukuman. Nasa huling sugnay ang kabalintunaan: ang ayuno ay para sana “iparinig ang inyong tinig sa itaas,” subali't ang tanging mga tinig na itinataas sa araw na iyon ay itinataas nila laban sa isa't isa.

Ang agmon ng Hebreo, na ginawang “yantok” ng Ang Dating Biblia, ay tambong-latian na yumuyuko ang ulo sa anumang hangin at tumutuwid kapag lumipas na ito, larawan ng tindig na iniingatan sa loob lamang ng isang araw. Inilalatag ang magaspang na kayo at abo upang higaan, gaya ng ginawa ng marami sa Esther 4:3. Ratson, lugod, ang nasa “kalugodlugod na araw,” ang salitang bumabalik sa 61:2 bilang “kalugodlugod na taon ng Panginoon.”

Sa Hebreo, ang “mga pasan” ay literal na ‘mga panali ng pamatok,’ ang mga taling nagkakabit nito sa leeg, kaya kinakalag muna ng talata ang mga panali bago baliin ang pamatok. Mula sa chofshi ang “layain,” ang katawagang legal para sa pinalayang aliping Hebreo sa Exodo 21:2, na “aalis siyang laya.” Ang “napipighati” ay ang mga dinurog, ang salita ring ginamit para sa “gapok na tambo” sa 42:3.

Paras ang “magbahagi,” ang pagpira-piraso ng tinapay upang ipamigay ito. Ang “magkubli” ay ang pandiwa ng Deuteronomio 22:1–4, kung saan hindi dapat magbulag-bulagan ang tao sa naliligaw na baka ng kaniyang kapatid, “at ikaw ay magkukubli sa mga yaon”; dito, tao na ang hindi dapat pagkublihan. Sa Hebreo, ‘iyong laman’ ang “kapuwa-tao,” na karaniwang tumutukoy sa kamag-anak, gaya ng pagtawag ni Laban kay Jacob, “aking buto at aking laman” (Genesis 29:14).

Arukah ang “kagalingan,” ang bagong balat na tumutubo sa ibabaw ng sugat, ang salitang gamit ni Jeremias nang itanong niya, “bakit nga hindi gumaling ang anak na babae ng aking bayan?” (Jeremias 8:22). Ang “bantay likod” sa Hebreo ay ang tagatipon, ang panghuling bantay na dumadampot sa mga naiiwan sa daan, gaya ng lipi ni Dan na “nasa hulihan ng lahat ng mga kampamento” (Mga Bilang 10:25).

Hinneni ang “Narito ako,” ang isinagot nina Abraham, Moises at Samuel nang tawagin sila ng Dios. Binabaligtad ng talatang ito ang direksiyon: ang Dios ang gumagamit nito bilang sagot sa tawag ng kaniyang bayan. Ang “pagtuturo” ay ang pagduro ng daliri sa panghahamak o pagbibintang; sa Mga Kawikaan 6:13, ang taong walang kabuluhan ay “nagsasalita ng kaniyang mga daliri.”

Inuulit ng ikalawang “kung” ang una sa mas mainit na pananalita: hindi lamang pag-aalis ng pamatok kundi paggugol ng sarili. ‘Ilabas mo ang iyong kaluluwa sa gutom’ ang Hebreong nasa likod ng “magmamagandang-loob ka sa gutom,” at maaaring ang ibig sabihin nito ay ialay ang sariling gana. Mapait ang tugon sa pangakong liwanag sa katanghalian sa sumunod na kabanata, kung saan ipinagtatapat ng bayan, “kami'y nangatitisod sa katanghaliang tapat na gaya sa gabi” (59:10).

Bihirang pandiwa ang nasa likod ng “palalakasin ang iyong mga buto,” at malamang na patibayin o suhayan ang kahulugan nito. Ang “hindi naglilikat” ay literal na ‘hindi nagsisinungaling’: inilalarawan ng Hebreong kazab ang batis sa ilang na nangangako ng tubig ngunit tuyo na pagdating ng manlalakbay, ang “magdarayang batis” ng Jeremias 15:18. Tumutupad ng salita ang bukal na ito.

Ang “sira,” perets, ay puwang na napunit sa pader ng lungsod, at ang “tagapaghusay,” goder, ay literal na tagapagtayo ng pader o bakod. Ganitong mga puwang mismo ang tinakpan ng mga manggagawa ni Nehemias sa pader ng Jerusalem: “ang mga sira ay pinasimulang tinakpan” (Nehemias 4:7). Inilalarawan ng “maraming sali't saling lahi” ang mga guhong napakatanda na wala nang buháy na nakaaalala sa mga gusaling nakatayo pa.

Inilalarawan ng pag-urong ng paa ang Sabbath bilang lupang hindi dapat yurakan. Ang “kalayawan,” chephets, ay maaari ring mangahulugang negosyo o gawain, gaya ng “panahon sa bawa't panukala” sa Mangangaral 3:1. Ibang salita ang “kaluguran,” oneg, na ginagamit sa ibang dako para sa karangyaan; mula sa talatang ito pinangalanan ng kaugaliang Judio ang pagdiriwang ng Sabbath na oneg shabbat.

Hango ang “pangangabayuhin kita sa mga mataas na dako sa lupa” sa Awit ni Moises sa Deuteronomio 32:13, kung saan pinasakay ng Dios si Jacob sa mga kataasan at pinakain ng bunga ng bukid; doon, “Ipinaari sa kaniya ang matataas na dako ng lupa” ang pagkakasalin ng Ang Dating Biblia. Kay Jacob ipinangalan ang mana sa halip na kay Abraham, kaya nakatali ang wakas sa “sangbahayan ni Jacob” ng talatang 1. Tinatatakan din ng “sinalita ng bibig ng Panginoon” ang 1:20 at 40:5.