Bumabagsak ang katotohanan sa lansangan, at nagsusuot ng baluti ang PANGINOON

Unang lumitaw ang tanong tungkol sa umiksing kamay sa Mga Bilang 11:23, nang mag-alinlangan si Moises na may makukuhang karne para sa buong kampamento at itanong ng Dios, “Umikli na ba kaya ang kamay ng Panginoon?” Mabigat na pakinig ang nasa Hebreo, at binabaligtad nito ang atas kay Isaias: sa 6:10, pakinig ng bayan ang iniutos na “pabigatin.”

Hivdil ang “pinapaghiwalay,” ang pandiwa ng Genesis 1 nang ihiwalay ng Dios ang liwanag sa dilim, at ng Exodo 26:33, kung saan “paghihiwalayin sa inyo ng lambong ang dakong banal at ang kabanalbanalang dako.” Ang bayan mismo ang nagtayo ng pader na ito. Sa balarila ng talata, ang kanilang mga kasalanan, hindi ang Dios, ang nagkukubli ng kaniyang mukha.

Binubuhay ng paratang ang 1:15, “ang inyong mga kamay ay puno ng dugo,” na sinalita sa pasimula ng aklat. Hagah ang pandiwa ng dilang “nagsasalita,” ang ginamit sa Mga Awit 1:2 para sa taong mapalad na “nagbubulaybulay siya araw at gabi” sa kautusan; kalikuan ang binubulay-bulay ng dilang ito. Bihirang salita ang “nadumhan,” at bumabalik ito sa 63:3 kapag ang Panginoon mismo ang namantsahan ang suot.

Pananalita ng hukuman ang “dumadaing ng katuwiran”: walang nagsasakdal nang tapat, at walang nagtatanggol ng usapin batay sa katotohanan. Tohu ang “walang kabuluhan,” ang tiwangwang na walang anyo ng Genesis 1:2. Kasabihan ang pangwakas na pares, ang paglilihi ng kalikuan at panganganak ng kasamaan, at halos salita sa salita itong matatagpuan sa Hebreo ng Job 15:35.

Tsiphoni ang “ahas” na ito, isang tunay na makamandag na ahas na hindi na matiyak kung anong uri, at ito rin ang nilalang na sa lungga nito isinusuot ng batang kahihiwalay sa suso ang kaniyang kamay nang walang panganib sa 11:8. Dito, ang bayan mismo ang nakaupo sa mga itlog. Pumipisa sila ng lason, at ang dumampot sa kanilang niluto ay namamatay.

Ang “magsusuot” ay ang pandiwa ng 58:7, kung saan ang piniling ayuno ay damitan ang hubad; ang mga taong ayaw bihisan ang kapuwa ay makatutuklas na hindi sila mabibihisan ng sarili nilang habi. Chamas ang “karahasan,” ang salitang pumuno sa lupa bago ang baha: “ang lupa ay napuno ng karahasan” (Genesis 6:11).

Umaalingawngaw sa unang taludtod ang babala ng ama sa anak sa Mga Kawikaan 1:16: “ang kanilang mga paa ay nagsisitakbo sa kasamaan, at sila'y nangagmamadali sa pagbububo ng dugo.” Tugmaang pares sa Hebreo ang “kawasakan at kagibaan,” shod vashever, at ipinangangako ng 60:18 na hindi na maririnig ang dalawa “sa loob ng iyong mga hangganan.”

Nagbubukas at nagsasara ang talata sa iisang dalawang diwa, ang pagkaalam at ang kapayapaan: hindi alam ng mga gumawa ng daan ang daan ng kapayapaan, at pagkatapos, ang sinomang lumalakad doon ay “hindi nakakaalam ng kapayapaan.” Lumilipat ang kabiguan mula sa naglatag ng landas tungo sa lahat ng dadaan dito. Ang “lakad” ay literal na bakas, ang uka ng gulong sa lupa.

Inuulit ng “kami'y nagsisihanap ng liwanag, nguni't narito, kadiliman” ang hugis ng Awit ng Ubasan sa 5:7, kung saan ang Dios ay “naghihintay ng kahatulan, nguni't narito, kapighatian.” Ang bayan na ngayon ang nakatayo kung saan nakatayo ang Dios noon, naghihintay ng isang bagay at iba ang nakikita. Pandiwa ng humahabol na nakaaabot ang “umaabot”; hindi sila maabutan ng katuwiran.

Halos salita sa salitang natutupad dito ang isang sumpa ng tipan: “ikaw ay magaapuhap sa katanghaliang tapat na gaya ng bulag na nagaapuhap sa kadiliman” (Deuteronomio 28:29). Bihirang salitang Hebreo ang nasa likod ng “mga malakas,” at ito rin ang pagbasang pinili ng maraming iskolar: sa gitna ng malulusog, parang mga bangkay ang mga nagsasalita.

Namumuhay pa noon sa kaburulan ang mga osong kayumanggi ng Siria (2 Mga Hari 2:24), at ang ungol ng oso at ang mahinang daing ng kalapati ay tunog na walang bunga. Ganito rin ginamit ni Ezequias ang kalapati sa kaniyang sakit: “Ako'y tumangis na parang kalapati” (38:14). Ang kaligtasang “malayo sa amin” dito ang isusuot ng Panginoon sa kaniyang ulo sa talatang 17.

Sa unang pagkakataon sa kabanata, may nagsasalita sa Dios sa halip na tungkol sa kaniya: “sa harap mo.” Pandiwa ng saksing sumasagot sa hukuman ang “nagpapatotoo,” kaya ang sariling mga kasalanan ng bayan ang humaharap sa paglilitis. Kasama nilang naglalakbay ang mga pagsalangsang na “sumasaamin,” malapit sa sinabi ni David, “ang aking kasalanan ay laging nasa harap ko” (Mga Awit 51:3).

Anim na pawatas ang nagpapatong-patong sa Hebreo nang walang pangunahing pandiwa, kaya bumubulusok pasulong ang pangungusap gaya ng pagtatapat mismo. Sarah ang “panghihimagsik,” ang salitang ginamit ng Deuteronomio 13:5 sa propetang “nagsalita ng panghihimagsik laban sa Panginoon.” Hagah na naman ang “paghango,” ang pagbubulong ng talatang 3: ipinaglilihi sa puso ang kasinungalingan at saka binubulong-bulong.

Rechov ang “lansangan,” ang maluwang na liwasan sa loob ng pintuang-bayan kung saan umuupo ang matatanda upang dinggin ang mga usapin (ihambing ang Ruth 4:1–2 at Nehemias 8:1). Sa mismong lugar ng paglilitis nahulog ang katotohanan. Nekochah ang “karampatan,” literal na ang tuwid na nasa unahan, at sarado ang pintuan dito.

Nawawala ang ibig sabihin ng “nagkukulang,” gaya ng tupang hindi natagpuan sa pagbilang; hindi lamang mahina ang katotohanan kundi wala. Sa Hebreo, ang “isinama ng kaniyang loob” ay ‘masama sa kaniyang paningin,’ gamit ang salita ring nasa “humihiwalay sa kasamaan” sa naunang taludtod: nasasamsaman ang taong umiiwas sa masama, at iyon ang itinuturing ng Dios na masama.

Paga ang pandiwang nasa likod ng “tagapamagitan,” ang ginamit sa Lingkod na “namagitan sa mga mananalangsang” sa 53:12; dito, walang anumang tagapamagitan na matagpuan. Shamem ang “namangha,” ang pagkagimbal. Halos buo itong inuulit sa 63:5, kung saan sinasabi ito ng yumayapak sa alilisan ng alak tungkol sa kaniyang sarili.

Koba ang Hebreo ng “turbante,” ang salitang ginamit para sa tansong helmet ni Goliath sa 1 Samuel 17:5, kaya kagayakan ng mandirigma ang nasa ulo. Me'il ang “balabal,” ang kasuutan ng dakilang saserdote sa Exodo 28:31 at ang balabal na isinusuot ni Samuel, kaya magkasamang isinusuot ang baluti at ang damit-pari. Ang “sikap” ay ang simbuyo ng 9:7: “Isasagawa ito ng sikap ng Panginoon ng mga hukbo.”

Dinodoble ng Hebreo ang pang-ukol, ‘ayon sa mga gawa, ayon sa,’ isang asiwang pag-ulit na ginagawang pinakadiwa ang pagkakatugma ng gawa at kabayaran. Ang “mga pulo” ay ang mga baybayin ng Mediteraneo, ang pinakamalayong abot-tanaw ni Isaias; ang mga pulo ring “maghihintay sa kaniyang kautusan” sa 42:4 ay kasama rito sa pagtutuos.

Kumakalat ang takot mula sa nilulubugan ng araw hanggang sa sinisikatan nito, isang paraan ng pagpapangalan sa buong daigdig sa pamamagitan ng araw-araw na landas ng araw. May mga lumang salin na nag-uugnay sa pandiwa sa nes, ang watawat na itinataas ni Isaias sa 11:12 at 62:10; sinusunod naman ng Ang Dating Biblia ang pagbasang bugso ng tubig na itinutulak ng hinga, ruach, ng Panginoon.

Go'el ang “Manunubos,” ang pinakamalapit na kamag-anak na tungkuling tubusin ang lupa o kalayaan ng kaanak, gaya ni Boaz sa Ruth 4. Ito rin ang titulo sa likod ng “manghihiganti sa dugo” sa Mga Bilang 35:19, kaya dumarating ang Manunubos kasunod mismo ng mga bihisan ng panghihiganti. Shuv ang pandiwa ng mga “nangaghihiwalay” sa pagsalangsang, ang salita ng Lumang Tipan para sa pagsisisi.

Ang “inilagay ko ang aking mga salita sa iyong bibig” ay sinabi sa lingkod sa 51:16, at naririnig ito ni Jeremias sa kaniyang pagkatawag (Jeremias 1:9); sa likod ng tatlo ay ang Deuteronomio 18:18, “aking ilalagay ang aking mga salita sa bibig niya.” Lumilipat ang panghalip mula sa “kanila” tungo sa isahang “iyo,” at binibilang ang tatlong salinlahi ng mga bibig.