Inihahayag ng bakanteng upuan ang halaga ng tipan ni Jonathan

Nakahiga pa si Saul na hubad sa Najoth (19:24), na marahil siyang nagbigay kay David ng kailangang pagkakataon. Tatlong salita para sa paggawa ng mali ang ginamit sa tatlong tanong niya, at umaalingawngaw ang mga ito sa pagtutol ni Jacob nang habulin siya ni Laban, nang itanong niya kung ano ang kaniyang pagsalangsang at kasalanan (Genesis 31:36).

Ang “malaki o maliit” ay nangangahulugang kahit ano. Tiyak si Jonathan na nagtitiwala sa kaniya ang kaniyang ama, bagaman sa 19:1 ay hayag na ipinahayag ni Saul ang kaniyang balak at si Jonathan mismo ang kinailangang magbabala kay David. Dalawang salita lamang sa Hebreo ang “hindi gayon”, “hindi ito”, isang tahasang pagtanggi.

Ang “iisang hakbang” ay pesa’, isang yapak, salitang dito lamang matatagpuan. Ang dobleng panunumpa, sa buhay ng Panginoon at sa buhay ng nakikinig, ay gagamitin muli ni Abigail kay David (25:26). Eksakto ang punto ni David: itatago ni Saul ang balak kay Jonathan dahil mismo sa pag-ibig ni Jonathan.

Ang “kaluluwa” ay nefesh, ang salita para sa pag-ibig ni Jonathan kay David “na gaya ng kaniyang sariling kaluluwa” (18:1) at para sa buhay na hinahanap ni Saul sa talatang 1. Isang blangkong pangako ang sagot: anuman ang naisin ni David ay gagawin ni Jonathan, bago pa may anumang balak sa harapan.

Ang bagong buwan ay buwanang kapistahan na may mga hain (Mga Bilang 28:11–15), at may kainan ang hari kung saan inaasahan ang kaniyang mga opisyal. Dinodoble ng Hebreo ang pandiwa, “uupo, uupo ako”, upang idiin kung gaano katiyak ang pagdalo ni David. Balak niyang magtago sa loob ng dalawang gabi.

Dinodoble ng “Hiniling na mainam” ang pandiwang sha’al, humingi, ang ugat ng pangalan ni Saul. Ang “paghahain na taonan” ng buong angkan ay nagpapaalala sa taunang hain ni Elcana sa Silo (1:21). Ang kapistahan ng pamilya ay isa sa iilang dahilang makahihigit sa kainan ng hari.

Itinakda ng init ng ulo ng hari ang pagsubok. Ang mahinahong “Mabuti” ay nangangahulugang kapayapaan; ang nag-aapoy na galit ay nangangahulugang “ipinasiya” na ang kasamaan, ang pandiwang kalah, tapusin o pagpasyahan. Hindi na kailangang magsalita ni Saul; ang kaniyang mukha ang sasagot.

Ang “pagmagandahang loob” ay chesed, katapatan sa tipan. Tinatawag ni David ang kanilang kasunduan na “isang tipan ng Panginoon”, inilalagay ang Dios bilang kasapi at saksi. Tatlong ulit din niyang tinatawag ang sarili na “iyong lingkod” sa iisang talata, nagsasalita kay Jonathan bilang nasasakupan sa isang prinsipe.

Inuulit ng “Malayo nawa sa iyo” ang chalilah mula sa talatang 2, ang pinakamatinding pagtanggi sa Hebreo. Putol-putol at nagkakandarapa ang pangungusap ni Jonathan; nagtatapos ito bilang nasaktang tanong. Hindi lamang niya pinapanatag si David kundi ipinagtatanggol din ang sarili niyang katapatan.

Praktikal ang tanong na “Sino ang magsasaysay sa akin?”: kung binabantayan si Jonathan, paano makararating ang balita sa taong nagtatago? Ang “may kagalitan” ay qashah, mabagsik, ang salitang ginamit nang magsalita si Jose nang mabagsik sa kaniyang mga kapatid (Genesis 42:7). Walang sagot si Jonathan hanggang sa talatang 18.

Sa loob ng pader ng bayan ay may mga lingkod at nakikinig. Dalawang ulit inuulit ng Hebreo ang “parang”, at ito ang dakong pagtataguan ni David (talatang 5), kung saan liliparin ang mga palaso (talatang 35), at kung saan ngayon nagkakasundo ang dalawang lalake nang walang saksi.

Biglang nagsisimula ang panunumpa sa pangalan ng Dios, “Ang Panginoon, ang Dios ng Israel”, at idinagdag ang “maging saksi” upang mabuo ito. Ang “natarok” ay chaqar, siyasatin o arukin, salita para sa pagsubok sa isang bagay hanggang sa ilalim. Tumatakbo ang pangungusap hanggang sa susunod na talata bago ito malutas.

Ang “hatulan ng Panginoon si Jonathan” ay pormula ng pagsumpa sa sarili, tumatawag ng di-pinangalanang kapahamakan kapag nasira ang pangako (Ruth 1:17). Ang “payaunin… upang ikaw ay yumaong payapa” ay marangal na pagpapaalam ng maybahay sa panauhin, gaya ng pagpapaalis ni Abimelech kay Isaac nang payapa (Genesis 26:29).

Ang “kagandahang loob ng Panginoon” ay chesed na gaya ng ipinakikita ng Dios, katapatang higit sa nararapat. Totoong panganib ang “upang ako’y huwag mamatay”: karaniwang pinapatay ng bagong dinastiya ang lumang sangbahayan ng hari, gaya ng ginawa ni Baasa sa sangbahayan ni Jeroboam (1 Mga Hari 15:29) at ni Jehu sa sangbahayan ni Ahab (2 Mga Hari 10:11).

Umiikot ang talata sa pandiwang karat, putulin. Hindi dapat “ihiwalay” ni David ang kaniyang kagandahang loob kahit “lipulin” na ng Panginoon ang kaniyang mga kaaway, at sa susunod na talata ay “nakipagtipan” si Jonathan, na sa Hebreo ay pagputol din ng tipan. Iisang pandiwa ang nagpapangalan sa pangako, sa panganib at sa pag-iingat.

Dito unang lumilitaw sa aklat ang “sangbahayan ni David”, binigkas ng tagapagmana ni Saul. Matatagpuan ang ganito ring parirala, bytdwd, sa inskripsiyon sa Tel Dan noong ikasiyam na siglo bago si Cristo, ang pinakamaagang pagbanggit kay David sa labas ng Biblia. Ang “hihingin” ay nangangahulugang papanagutin.

Sinasabi ng Griego na si Jonathan ang muling sumumpa kay David, sa halip na pasumpain si David. Ipinaliliwanag ng Hebreo ang ikalawang panunumpa sa pag-ibig, dalawang ulit: minahal niya siya, minahal niya siya gaya ng sariling kaluluwa. Ang pag-ibig ang dahilan ng tipan, hindi kapalit nito.

Naglalaro ang Hebreo sa pandiwang paqad: ang “ikaw ay pupunahin” at ang kawalan ng nakaupo sa iyong upuan ay dalawang anyo nito. Mensahe na mismo ang bakanteng upuan sa hapag ng hari, at babasahin ito ni Saul.

Ang “araw na pag-usapan ito” ay literal na “sa araw ng gawa”, malamang ang naunang pagtatago sa 19:2–3. Ang Ezel ay maaaring nangangahulugang “pag-alis”, angkop na pangalan para sa bato kung saan magaganap ang pamamaalam; “yaong punso” ang nasa Griego.

Ang pinatatamaan ay isang target, ang salitang ginamit ni Job nang sabihin niyang ginawa siyang tudlaan ng Dios (Job 16:12). Kilalang mamamana si Jonathan; sasabihin ng panaghoy ni David na hindi umuurong ang busog ni Jonathan (2 Samuel 1:22). Walang pumapansin sa mamamanang nag-eensayo sa parang.

Ang “sa dako mo rito” ay kulang sa kinaroroonan ng bata, sa pagitan niya at ng mamamana. Ang “walang anoman” ay literal na “walang bagay”, walang masama. Naglalagay si Jonathan ng panunumpa, “buhay ang Panginoon”, sa loob mismo ng hudyat, kaya may dalang sinumpaang salita ang mga palaso.

Ang “bata” rito ay elem, ang bihirang salita para sa binata na ginamit ni Saul kay David sa 17:56. Ang “pinayaon ka” ay pandiwang ginamit ni Jonathan sa sarili niya sa talatang 13; iniuukol ng ikalawang hudyat sa Panginoon ang pagpapayaon. Ang iisang sigaw ang magsasabi sa bata kung saan tatakbo at kay David kung saan pupunta.

Ang “ang Panginoon ay nasa gitna natin” ay nagpapaalala sa mga salita ni Laban sa Mizpa, nang hilingin niyang bantayan ng Panginoon ang pagitan nila kapag sila’y magkalayo (Genesis 31:49). Babala ang ibig sabihin ni Laban; bigkis ang ibig sabihin ni Jonathan.

Inilalagay ng talata ang dalawang lalake sa kanilang mga dako: nagtatago si David sa parang, nakaupo ang hari sa hapag. Sa hapag na mananatili ang salaysay mula ngayon.

Ang upuan ng hari sa tabi ng dinding ay nagtatanggol sa kaniyang likod, isang ayos na iba ang dating pagkatapos ng dalawang sibat na inihagis sa dinding. Nakapagtataka ang “tumayo si Jonathan” sa Hebreo; ipinahihiwatig ng Griego na umupo si Jonathan nang nakaharap sa hari. Hari, tagapagmana, heneral, bayani: apat na upuan, isa ang bakante.

Kailangan ang kalinisang pangrelihiyon sa mga kainan ng hain (Levitico 7:20–21), at ang karaniwang sanhi gaya ng paglabas ng binhi ay nagpaparumi sa lalake hanggang sa hapon (Levitico 15:16). Nagbibigay si Saul ng paliwanag sa sarili at inuulit ito: tunay na siya’y hindi malinis. Pinapanatag niya ang kaniyang sarili.

Ito ang unang pagkakataong tinawag ni Saul si David na “anak ni Isai” lamang, ayaw ibigay ang kaniyang pangalan. Ang “ni kahapon, ni ngayon man” ay nagpapaalala sa “gaya ng dati” (19:7), literal na “gaya ng kahapon at ng nakaraang araw”. Nasira ang dating gawi, at binilang ni Saul ang mga araw.

Nagsimula si Jonathan sa eksaktong mga salitang inihanda ni David sa talatang 6, ang mainam na paghiling, hanggang sa dinobleng pandiwa. Tapat na sinunod ang inihanda, at sa susunod na talata ay nagdaragdag si Jonathan.

Pinalamutian ni Jonathan ang dahilan: isang kapatid, malamang si Eliab, ang nag-utos kay David na pumunta. Ang “bayaan mo akong yumaon” ay nimlat, “bayaan mo akong tumakas”, ang pandiwang ginamit sa pagtakas ni David mula sa sibat at sa dungawan (19:10, 12). Ginagamit ni Jonathan ang sariling salita ng takas sa harap ng hari.

Inaatake ng insulto si Jonathan sa pamamagitan ng kaniyang ina: literal na “anak ng isang lisyang babae ng paghihimagsik”. Ang “ikahihiya ng kahubaran ng iyong ina” ay ang kahihiyan ng sinapupunang nagsilang sa kaniya. Ang “pinili” ay maaaring “kasama” sa Griego, na iisang titik ang pagkakaiba. Isinusumpa ni Saul ang sarili niyang asawa upang sugatan ang kaniyang anak.

Ang “mapapanatag” ay kun, ang pandiwang ginamit ni Samuel nang sabihin niya kay Saul na itinatag sana ng Panginoon ang kaniyang kaharian magpakailan man (13:13). Iniaalok ni Saul kay Jonathan ang katatagang siya mismo ang nagwala. Ang “walang pagsalang mamamatay” ay literal na “siya’y anak ng kamatayan”, ang idyomang ginamit ni David sa 26:16.

Halos kapareho sa Hebreo ng tanong ni David sa talatang 1 ang tanong ni Jonathan, “anong kaniyang ginawa?”, ngayon ay itinatanong para kay David. Ito muli ang tanong ng 19:5, ngayon nang walang talumpati. Humihingi pa rin si Jonathan ng paratang.

Ang pandiwa sa paghahandulong ng sibat ay ang ginamit nang ihagis ito ni Saul kay David (18:11). Ang “pasiya” ay kalah, ang salitang ginamit ni David sa talatang 7 para sa tanda ng masamang balak. Nakuha ng pagsubok ang sagot sa sarili nitong bokabularyo, at mula sa sibat sa halip na sa dila.

Pag-aapoy ng galit ang literal na kahulugan ng “mabangis na galit”. Nag-ayuno si Jonathan sa gitna ng kapistahan, walang kinain sa ikalawang araw ng bagong buwan. Bukas ang “hiniya siya ng kaniyang ama”: maaaring si David, na siniraan ni Saul, o si Jonathan, na hiniya ni Saul sa hapag.

Ang “takdang panahon” ay mo’ed, ang salita para sa takdang panahong hindi tinupad ni Saul sa Gilgal (13:8, 11). Tinupad ni Jonathan ang kaniya. Tinatawag ang bata na “munting bata”, marahil pinili sapagka’t walang itatanong ang isang bata, bagaman hinuha lamang iyon.

Sapat na ang iisang palaso; tahimik na binawasan ang balak na tatlong palaso sa talatang 20. Ang “sa dako roon niya” ay literal na “upang padaanin ito sa ibabaw niya”, ang pandiwa ng pagtawid. Pumana si Jonathan habang tumatakbo pa ang bata, kaya lumapag ang palaso sa lampas sa kaniya.

Ibinigay ni Jonathan ang hudyat bilang tanong, “Hindi ba ang palaso ay nasa dako mo pa roon?”, na sa bata ay parang isang matulunging pahiwatig. Para kay David, na nagtatago sa abot ng pandinig, ito ang hatol ng kapistahan ng bagong buwan sa isang maikling tanong.

Ang “Tulin, magmadali ka, huwag kang tumigil” ay tatlong utos sa batang namumulot ng palaso, higit na pagmamadali kaysa kailangan ng utos. Para ang mga ito sa taong nagtatago. Sinusunod ng bata ang mga salita; naririnig ni David ang kahulugan.

Sinasabi ng Hebreo na “wala talagang anoman” ang nalaman ng bata. Sina Jonathan at David lamang ang nakaalam ng “bagay”, ang kaparehong salita para sa usap na kanilang pinagsalitaan sa talatang 23. Nananatili ang lihim sa pagitan ng dalawang lalaking sumumpa rito.

Ibinigay ni Jonathan sa bata ang lahat ng kaniyang sandata at pinauwi siya. Ang prinsipeng nagbigay kay David ng kaniyang tabak at busog sa 18:4 ay nag-aalis ngayon ng busog at palaso sa kaniyang mga kamay bago ang pagkikita. Mag-isang naglakad pabalik sa Gabaa ang bata, dala ang tanging saksi.

Sa Hebreo ay tumindig si David “mula sa tabi ng timog”; sa Griego ay “mula sa tabi ng punso”, na tumutugma sa pagbasa nito sa talatang 19. Ang tatlong ulit na pagyukod ay paggalang ng nasasakupan sa prinsipe. Malabo ang “hanggang si David ay humigit”, marahil nangangahulugang mas umiyak si David, o siya ang huling nakabawi.

Umaabot na ngayon ang panunumpa sa mga inapo ng dalawa, at itinatala ng 2 Samuel 21:7 na iniligtas ni David si Mephiboseth dahil sa sumpa ng Panginoon na nasa pagitan nila. Sa Biblia Hebreo, ang “At siya’y bumangon at yumaon” ang simula ng kabanata 21, kaya bumabagsak ang paghahati ng kabanata sa pagitan ng dalawang lalaking naghihiwalay ng landas.