Langis, silid, bata, at tinapay

Maaaring mag-asawa at magkaroon ng pamilya ang mga anak ng mga propeta. Pinahihintulutan ng kautusan na kunin bilang alipin ang mga anak ng may utang, at palalayain sila sa ikapitong taon (Exodo 21:2; Levitico 25:39–41). Sa huling tradisyong Judio, na nasa kay Josefo at sa Targum, ang asawa niya ay si Abdias, na nagpakain sa mga nakatagong propeta.

Ang salitang ginamit para sa kaniyang palyok, asuk, ay dito lamang lumilitaw at tila tumutukoy sa maliit na sisidlan ng langis na pampahid, hindi sa malaking tapayan. Dalawang tanong ang ibinigay ni Eliseo, ano ang magagawa ko at ano ang mayroon ka, at ang ikalawa ang nagtatakda ng sukat ng una.

Ang “huwag kang manghiram ng kaunti” ay literal na huwag mong gawing kaunti ang mga ito. Bago pa magsimula ang himala ay ipinaubaya na sa kaniya ang laki nito, na susukatin sa mga walang lamang sisidlan ng mga kapitbahay.

Sa Sarepta, si Elias ay nasa bahay ng babaing balo habang hindi nauubos ang harina at langis. Pinauwi naman ni Eliseo ang balong ito upang kumilos sa likod ng saradong pintuan, at wala siya sa silid kapag nangyari ang himala.

Tuloy-tuloy ang mga pandiwa sa Hebreo: patuloy silang nagdadala, patuloy siyang nagbubuhos. Ang dalawang anak na nais gawing alipin ng pinagkautangan ang siya mismong nagbubuhat ng mga sisidlan.

Ang “tumigil” ay literal na tumayo, huminto sa kinalalagyan. Sa Sarepta ay hindi nagkulang ang langis habang tumatagal ang taggutom (1 Mga Hari 17:16); dito naman ay umaagos ito hanggang wala nang mapaglalagyan.

Ang langis ng olibo ay isa sa mga pangunahing kalakal ng Israel; bahagi ng ibinayad ni Salomon kay Hiram na taga Tiro ay purong langis (1 Mga Hari 5:11). Maipagbibili sa alinmang pamilihan ang isang bahay na puno nito, at mababayaran ang utang sa salaping hinihingi ng pinagkautangan.

Nasa dalisdis ng burol ng More ang Sunem, sa kabila ng libis ng Jezreel mula sa bundok ng Carmelo; doon nagmula si Abisag, na nag-alaga kay David sa kaniyang katandaan (1 Mga Hari 1:3). Ang “dakilang babae” ay mayaman at kilalang babae, at ang “pinilit” ay nangangahulugang ipinamanhik niyang manatili siya.

Siya lamang sa Aklat ng 2 Mga Hari ang tumawag sa isang propeta na “banal”. Sa kaniyang asawa siya nagsasalita, nguni't kaniya kapuwa ang pagkaunawa at ang balak.

Ang “maliit na silid sa pader” ay silid sa itaas na may mga pader na itinayo sa bubungan, mas matibay kaysa silungang yari sa mga sanga. Ang upuan ay kisse, ang salita ring ginagamit para sa luklukan, at ang kandelero ay menorah, ilawan, ang terminong ginamit din para sa ilawan ng tabernakulo.

Ang “isang araw” ay salin ng pariralang at dumating ang araw, na ginagamit muli ng kabanata sa talatang 18 upang markahan ang araw ng paglabas ng bata sa mga manggagapas. Pahinga sa silid ang dala ng unang araw; ang ikalawa ay magdadala roon ng bangkay ng bata.

Ngayon lamang lumitaw sa pangalan si Giezi. Bagaman ipinatawag ang babae at tumayo sa harap ni Eliseo, sa pamamagitan ng kaniyang lingkod nakikipag-usap ang propeta, ang pormalidad ng lalaking may katayuan na gumagamit ng tagapamagitan.

Ang “naging maingat sa amin ng buong pagiingat na ito” ay mula sa ugat na charad, na nangangahulugang panginginig o balisang pagsisikap; malaking abala ang kaniyang pinagdaanan. Ang alok na ipakiusap siya sa hari o sa punong kawal ng hukbo ay nagpapakita kung gaano kabigat ang salita ni Eliseo sa palasyo matapos ang kampanya sa Moab.

Ang “ang kaniyang asawa ay matanda na” ay umaalingawngaw sa sariling salita ni Sara tungkol kay Abraham, na matanda na rin ang kaniyang panginoon (Genesis 18:12). Ibinigay ni Giezi ang hindi sinabi ng babae at hindi nito sasabihin.

Nakatayo siya sa pintuan, gaya ni Sara na nakikinig sa pintuan ng tolda nang ipahayag ang pangako ng isang anak na lalake (Genesis 18:10). Hindi siya pumasok sa silid.

Ang “Sa panahong ito, pagpihit ng panahon” ay ang pariralang nasa pangako ng Panginoon kay Abraham (Genesis 18:10, 14), isang taon mula ngayon kapag bumalik ang panahon. Inilalarawan ng Hebreong salin ng “kakalong” ang pagyakap niya sa sanggol sa kaniyang mga bisig.

Inuulit ng katuparan ang eksaktong salita ni Eliseo: sa panahong yaon, nang makapihit ang panahon. Sa buong kabanata ay hindi kailanman pinangalanan ang batang lalake.

Ang paggapas ay ang kasagsagan ng anihan ng butil, ang pinakamainit na bahagi ng taon. May sapat nang gulang ang bata upang lumakad hanggang sa bukid kung saan binabantayan ng kaniyang ama ang mga manggagapas.

Para sa maraming mambabasa, ang “Ulo ko, ulo ko” ay nagpapahiwatig ng pagkabilad sa init ng anihan, bagaman hinuha lamang ito mula sa tagpo. Hindi sumama ang ama; pinauwi niya ang bata kasama ng isang bataan at nanatili sa anihan.

Tiyak ang pagbanggit sa oras: mula umaga sa bukid hanggang katanghaliang tapat sa kandungan ng kaniyang ina. Hindi sinasabi ng kabanata kung ano ang ginawa o sinabi ng ina sa mga oras na iyon.

Isinara niya ang pintuan gaya ng ginawa ng babaing balo sa talatang 5, at wala siyang sinabihan. Kahit ang kaniyang asawa ay hindi sasabihan, at ipinapakita ng mga kasunod na talata na sinadya niyang ilihim ito sa kaniya.

Humingi siya ng asno at bataan at nangakong “bumalik uli”, na totoo naman sa ganang sarili nito. Wala siyang binanggit tungkol sa bata.

Tila kaugalian ang pagdalaw sa propeta tuwing bagong buwan at sabbath, at ipinapakita ng Amos 8:5 na ipinangingilin pa rin ng kaharian sa hilaga ang dalawang araw na iyon. Iisang salitang Hebreo ang kaniyang sagot, shalom, na tumatapos sa usapan nang hindi sinasagot ang tanong.

Siya mismo ang nagsiyahan ng asno. Tumatakbo ang bataan sa tabi nito habang itinataboy ang hayop, at sinabi niya rito na huwag magbagal alang-alang sa kaniya malibang siya ang mag-utos.

Mga dalawampu't limang kilometro ang layo ng Carmelo mula sa Sunem sa kabila ng libis ng Jezreel, isang mabigat na paglalakbay sa init. Natanaw siya ni Eliseo mula sa malayo, tanda kung gaano kalawak at kalantad ang lupain sa ibaba ng bundok.

Tatlong tanong, mabuti ka ba, ang iyong asawa, ang bata, at iisang sagot: shalom. Ibinigay niya kay Giezi ang salitang ibinigay niya sa kaniyang asawa at nagpatuloy sa paglakad.

Ang paghawak sa mga paa ang kilos ng isang desperadong nagmamakaawa. Ang “namamanglaw” ay marah, mapait, ang salitang ginamit ni Noemi sa sarili nang sabihin niyang tawagin siyang Mara (Ruth 1:20).

Ang “dayain” dito ay ibang pandiwang Hebreo kaysa “magsinungaling” sa talatang 16, isang pandiwang nangangahulugang paasahin o pukawin ang hungkag na pag-asa. Sinisipi niya ang sarili, at pinatatalas ang salita habang ginagawa iyon.

Ang pagbibigkis ng mga balakang ay ang pagsuksok ng mahabang damit sa pamigkis upang makatakbo ang lalaki. Mahahabang kagandahang-asal ang pagbati sa daan, at ipinagbawal kay Giezi na huminto para sa alinman sa mga iyon.

Balak ng propeta na suguin si Giezi at manatili. Binago ng sumpa ng babae ang balak, at nagtatapos ang talata sa lalake ng Dios na sumusunod sa kaniya.

Ang “wala kahit tinig, o pakinig man” ay pariralang ginamit tungkol kay Baal sa Carmelo, kung saan maghapong sumigaw ang mga propeta at walang tinig ni sumagot (1 Mga Hari 18:26). Malumanay ang ulat ni Giezi sa kabiguan: “Ang bata'y hindi magising”, na para bang natutulog lamang ito.

Nakahiga ang bata sa mismong higaan ni Eliseo, sa silid na itinayo para sa propeta. Pinahihintulutan ng “narito” na makita ng mambabasa ang nakikita ni Eliseo sa kaniyang pagpasok.

Ito ang ikatlong saradong pintuan sa kabanata, kasunod ng sa babaing balo sa talatang 5 at ng sa ina sa talatang 21. Gayon din si Elias, nag-iisang nanalangin para sa anak ng babaing balo sa isang silid sa itaas (1 Mga Hari 17:20).

Bibig sa bibig, mata sa mata, kamay sa kamay: itinutugma ng propeta ang sarili sa bata, bahagi sa bahagi ng katawan. Tatlong ulit na dumapa si Elias sa anak ng babaing balo (1 Mga Hari 17:21); mas detalyado ang paglalarawan sa tindig ni Eliseo, at ang init ang unang tanda.

Ang “dumapa” ay salin ng gahar, isang bihirang pandiwa na sa ibang dako ay ginamit lamang kay Elias na nakayuko sa Carmelo na ang mukha ay nasa pagitan ng kaniyang mga tuhod (1 Mga Hari 18:42). Ang “paroo't parito” ay literal na minsan dito at minsan doon, paglakad-lakad sa bahay sa pagitan ng dalawang pagsisikap.

Tatlong salita sa Hebreo ang “Kalungin mo ang iyong anak”. Sinabi ni Elias na tingnan ng ina na buhay ang kaniyang anak (1 Mga Hari 17:23); walang paliwanag na ibinigay si Eliseo, utos lamang na kunin ang bata.

Sa ikalawang pagkakataon ay nagpatirapa siya sa paanan nito, gaya sa Carmelo, nguni't ngayon ay walang salita. Ang babae ring ito ay babalik sa 8:1–6, kung saan ibinalik ng hari ang kaniyang lupa habang isinasalaysay ni Giezi ang nangyari sa kaniya.

Ang mga alagad na “nangakaupo sa harap niya” ay nakaupo bilang mga mag-aaral sa harap ng guro. Ang lutuin ay nilagang sabaw, ang salita ring ginamit sa mapulang lutuing ipinagpalit ni Esau sa kaniyang pagkapanganay (Genesis 25:29).

Karaniwang kinikilala ang mga kalabasang gubat bilang colocynth, isang gumagapang na baging na may mapait na bunga na marahas na pampurga. Ang “ang kaniyang kandungan ay napuno” ay nangangahulugang tinipon sa tupi ng kaniyang damit, gaya ng pagdadala ng tao ng butil o ani.

Matinding pait ang lasa ng colocynth, kaya agad malalasahan ang panganib, na tugma sa pagsigaw nila habang kumakain. Tinawag nila siya sa kaniyang titulo, “Oh lalake ng Dios”, at tumigil sa pagkain.

Ang harina ay giniling na butil. Ang padron ng karaniwang bagay na inihagis upang pagalingin ang hindi maiinom ay nagpapaalala sa punong kahoy na inihagis ni Moises sa mapait na tubig ng Mara (Exodo 15:25). Ang “wala nang makasasama” ay literal na wala nang masamang bagay.

Ang Baal-salisa ay nasa lupain ng Salisa, kung saan minsang hinanap ni Saul ang mga asno ng kaniyang ama (1 Samuel 9:4). Sa mga saserdote nauukol ang mga unang bunga (Mga Bilang 18:13), nguni't sa isang kaharian na ang mga saserdote ay naglilingkod sa mga guya, sa lalake ng Dios ito dinala ng isang tapat na lalaki.

Ang “lingkod” ay salin ng mesharet, ang salitang ginamit kay Josue bilang tagapangasiwa ni Moises at kay Eliseo bilang lingkod ni Elias (1 Mga Hari 19:21). Praktikal ang kaniyang pagtutol tungkol sa dami, hindi kawalan ng pananampalataya.

Maliliit at lapad na tinapay ang tinapay na sebada, pagkain ng mga dukha; sa panaginip na narinig ni Gedeon, isang tinapay na sebada ang sagisag ng abang Israel (Mga Hukom 7:13). Dalawampu para sa isang daan ay isang maliit na tinapay sa bawa't limang lalake, at may natira pa.