Nagiging pagtutuos sa nakaraan ng Israel ang isang pagsangguni

Agosto 591 BC ang petsa, labing-isang buwan pagkatapos ng 8:1. Ang ikasampung araw ng ikalimang buwan ay siya ring araw na ibinibigay ng Jeremias 52:12 sa pagsunog ng templo makalipas ang limang taon, isang pagkakataon ng kalendaryo na hindi binabanggit ng aklat. Ikatlong ulit na ito na nakaupo ang matatanda sa harap ni Ezekiel (8:1; 14:1).

Agad dumarating ang sagot, bago pa maisulat ang anumang itinanong ng matatanda. Sa bawa't pagkakataong nakaupo ang matatanda sa harap ni Ezekiel, nauuwi ang pagdalaw sa pagsisiyasat sa mga dumadalaw, at ganoon din ang salitang ito, sa higit na haba.

Darash ang “sumangguni”, ang paghingi ng orakulo sa Dios sa pamamagitan ng propeta. Isinusumpa ang pagtanggi sa pamamagitan ng “Buhay ako”. Binabaligtad ito ng aklat sa dakong huli para sa bayang naibalik, kapag sinabi ng Dios na sasangguniin pa siya ng sangbahayan ni Israel tungkol dito (36:37).

Nagsisilbing utos ang dobleng tanong, “Hahatulan mo baga sila”, na naglalagay kay Ezekiel sa papel ng tagausig. Bumabalik ang gayon ding dobleng anyo sa 22:2 at 23:36. Hindi ang pagbibigay ng sagot sa matatanda ang kaniyang gawain kundi ang pagbasa sa kanila ng talaan ng kanilang angkan.

Bachar ang “piliin”, ang pandiwang ginagamit ng Deuteronomio para sa pagpili ng Dios sa Israel (Deuteronomio 7:6), at ito lamang ang dakong ginagamit ito ni Ezekiel para sa bansa. Panunumpa ang pagtataas ng kamay, at ginagamit ng Exodo 6:8 ang gayon ding idyoma sa Egipto: ang lupaing isinumpa ng Dios, sa literal ay pinagtaasan niya ng kamay.

Tur ang pandiwa sa likod ng “aking itinaan”, ang pandiwa para sa labindalawang tiktik na sumiyasat sa Canaan (Mga Bilang 13:2, 16–17). Dito, ang Dios mismo ang nagmanman bago pa umalis ang sinumang tiktik. Gumagamit ang “pinakamainam kay sa lahat ng lupain” ng tsevi, ganda o palamuti, ang salitang ginagamit ni Daniel para sa maligayang lupain at maluwalhating lupain (Daniel 8:9; 11:16).

Walang itinatalang utos sa Exodo sa Egipto na talikuran ang mga diyos ng Egipto, ngunit ipinagpapalagay ito ng Josue 24:14, na nag-uutos na alisin ang mga diyos na pinaglingkuran ng mga magulang sa Egipto. Ang “kasuklamsuklam sa kaniyang mga mata” ay mga bagay na itinititig ng tao, ang tinitingnan niya nang may pananabik.

Sinasabi ng Exodo 6:9 na hindi nakinig ang bayan kay Moises dahil sa sama ng loob; binabasa ni Ezekiel ang pagtangging iyon bilang paghihimagsik at inihahayag ang banta ng poot sa Egipto na hindi binabanggit ng Aklat ng Exodo. Kalleh ang “ganapin”, gugulin hanggang sa huli, ang galit na ibinubuhos hanggang walang matira.

Nakita ng mga Egipcio ang ginawa ng Dios upang makilala nila siya, nang sabihin niyang malalaman ng mga Egipcio na siya ang Panginoon (Exodo 7:5). Kung iniwan ang Israel sa Egipto, malalapastangan ang pangalang iyon sa harap mismo ng mga nanonood. Dito unang lumilitaw ang “alangalang sa aking pangalan”, ang una sa apat na ulit sa kabanata.

Ang buong exodo, kasama ang mga salot at ang pagtawid sa dagat, ay pinaiikli sa iisang talata ng dalawang pandiwa. Hindi ang lupang pangako ang pinangangalanang patutunguhan kundi ang ilang, kung saan susubukin ang natitirang bahagi ng kasaysayan.

Chuqqot ang “mga palatuntunan”, mula sa pandiwang mag-ukit, mga takdang utos; mishpatim ang “mga kahatulan”, mga pasiya para sa mga kaso. Ganito rin ipinapares ng Deuteronomio 4:1 ang dalawa. Ang “itinuro” ay, sa literal, ipinakilala, ang pandiwa ring ginamit sa pagpapakilala ng Dios sa sarili sa talatang 5.

Sinisipi ni Ezekiel nang halos eksakto ang Exodo 31:13, kung saan ang sabbath ay tanda sa pagitan ng Dios at ng bayan upang malaman nilang siya ang Panginoong nagpapabanal sa kanila. Maaaring kasama sa maramihang “mga sabbath” ang mga pahinga sa kapistahan at gayon din ang lingguhang araw.

May mga halimbawa sa likod ng “nilapastangang mainam”: lumabas ang mga tao upang mamulot ng mana sa ikapitong araw (Exodo 16:27), at binato ang isang lalaking namumulot ng kahoy sa sabbath (Mga Bilang 15:32–36). Binabantaan ang poot “upang lipulin sila”, mula sa pandiwang kalah, tapusin.

Inuulit ng koro ang talatang 9 ngunit pinaiikli. Ito mismo ang ipinangatwiran ni Moises sa Cades nang magbanta ang Dios na lipulin ang bayan: maririnig ito ng mga Egipcio, at sasabihin ng mga bansa na hindi sila kayang dalhin ng Panginoon (Mga Bilang 14:13–16).

Ang sumpa ng pagbabawal na pumasok ay ang nasa Mga Bilang 14:28–30, kung saan nanunumpa ang Dios sa sarili niyang buhay na mabubuwal sa ilang ang mga bangkay ng salinlahing iyon. Inaalaala ng Mga Awit 95:11 ang gayon ding sumpa, na isinumpa ng Dios sa kaniyang galit na hindi sila papasok sa kaniyang kapahingahan.

Unang itinatala ang mga gawa, mga kahatulang itinakuwil, mga palatuntunang hindi nilakaran, mga sabbath na nilapastangan, at huli ang sanhi: “ang kanilang puso ay nagsisunod sa kanilang mga diosdiosan”. Sa Sinai, ilang linggo pa lamang mula sa tipan, ipinakita ng guyang ginto (Exodo 32) kung saan nakatutok ang pusong iyon.

Kalah ang nasa likod ng “lubos na kawakasan”, ang pandiwa ng “lipulin sila” sa talatang 13. Hindi nangyayari ang ibinantang pagtatapos. Dala ng unang salita, “Gayon ma'y”, ang buong pagkagulat ng talata: namamatay sa ilang ang salinlahi, ngunit hindi winawakasan ang bayan sa kabuuan.

Ginagamit ng “mga palatuntunan ng inyong mga magulang” ang mismong salitang ginagamit ng Dios para sa kaniyang sariling mga palatuntunan, ngunit ngayo'y para sa minanang kaugalian. Kinakausap nang hiwalay ang ikalawang salinlahi, sa ilang, bago pa sila gumawa ng anuman, at sinasabihan nang malinaw kung aling mana ang dapat tanggihan.

Paunang salita ng Sampung Utos ang “Ako ang Panginoon ninyong Dios” (Exodo 20:2). Tatlong pandiwa ang sumusunod, lumakad, mag-ingat at gumawa, ang gayon ding kawing na ginagamit ng Deuteronomio 5:1 sa pagtawag sa ikalawang salinlahi upang matutuhan, ingatan at gawin ang mga iyon.

Ang “ipangilin” ay ang pandiwa ng utos tungkol sa sabbath, ang pagpapanatiling banal dito (Exodo 20:8). Sa talatang 12, ang Dios ang nagpapabanal sa Israel; dito, inuutusan ang Israel na pakabanalin ang mga sabbath. Tumatakbo sa magkabilang direksiyon ang iisang ugat sa kabuuan ng tanda.

Dumating ang malaking pagtalikod ng ikalawang salinlahi sa mismong dulo ng apat na pung taon, sa Sittim, nang makisanib ang bayan kay Baal-peor (Mga Bilang 25). Itinuturo ng “Nguni't” na nabigyan na sila ng bagong utos sa mga talatang 18 hanggang 20 at tinanggihan pa rin nila iyon.

Ibinalik ang aking kamay, sa literal, ang “iniurong ko ang aking kamay”, kamay na itinaas upang humampas at ibinaba. Inilalarawan ng Mga Panaghoy 2:8 ang kabaligtaran sa pagbagsak ng Jerusalem: hindi iniurong ng Dios ang kaniyang kamay sa paggiba. Ang awa sa ilang ang bagay na hindi naulit noong 586.

Ganito rin ang sinasabi ng Mga Awit 106:26–27: itinaas ng Dios ang kaniyang kamay laban sa kanila upang ibuwal sila sa ilang, ibuwal din ang kanilang binhi sa gitna ng mga bansa, at pangalatin sila sa mga lupain. Isinulat na ng Levitico 26:33 ang banta ng pangangalat sa tipan mismo bago pa pumasok ang Israel sa lupain.

Ang mata ang kasangkapan ng pagsamba sa diosdiosan kay Ezekiel, gaya ng sa talatang 7. Ibinigay ng Mga Bilang 15:39 ang mga tirintas sa damit upang hindi sundan ng Israel ang sarili nilang mga mata na nagdadala sa kanila sa pakikiapid. Sa “kanilang mga magulang” ang mga diosdiosan dito, kaya ang salinlahing ito ay lumingon sa mga ugali ng salinlahing namatay.

Panlalaking anyo, chuqqim, ang salitang Hebreo para sa “mga palatuntunan” dito, ang anyong ginamit sa mga palatuntunan ng inyong mga magulang sa talatang 18, samantalang ang sariling palatuntunan ng Dios sa buong kabanata ay ang pambabaeng chuqqot. Tahimik na itinatapat ng balarila ang mga palatuntunang “hindi mabuti” sa mga kaugalian ng mga magulang at hindi sa kautusan ng talatang 11.

Mga handog ang “kaloob”. Ipinakikita ng Mikas 6:7 na buhay na tanong ito sa Juda: ibibigay ba ang panganay dahil sa pagsalangsang, ang bunga ng katawan dahil sa kasalanan ng kaluluwa? Inilalagay ng huling sugnay ng layunin, “upang kanilang maalaman”, kahit ang karumihang ito sa loob ng layunin ng kabanata na pagkakilala.

Giddef, alipustain, ang pandiwa sa likod ng “nilapastangan ako”, ang pandiwang ginagamit ng Mga Bilang 15:30 sa nagkakasala nang may pagmamataas at lumalait sa Panginoon. Ang ibig sabihin ng “Sa ganito ma'y” ay higit pa rito: idinaragdag ang kasunod sa buong talaan ng ilang, hindi bagong pasimula.

Iniutos ng Deuteronomio 12:2 sa Israel na wasakin ang mga dako ng pagsamba sa matataas na bundok, sa mga burol at sa ilalim ng bawa't sariwang punong kahoy; ginawa ng bayang nanirahan ang kabaligtaran. Qorban ang “handog” dito, ang salitang nasa likod ng Corban sa Marcos 7:11. Ang “nakagagalit nilang handog” ay mga kaloob na nagpagalit sa dapat sana'y kanilang pinalulugdan.

Laro ng salita sa Hebreo ang tanong: mah habbamah asher attem habba'im, ano ang bamah na inyong pinaroroonan, ba'im? Tinutuya ang bamah bilang dakong pinupuntahan lamang ng mga tao. Naging karaniwang salita na ang pangalan para sa dambana “hanggang sa araw na ito”.

Oo ang inaasahang sagot sa tanong. Ang tibo nito ay ang “ng ayon sa paraan ng inyong mga magulang”: sinabi ng mga tapon sa Egipto kay Jeremias na patuloy silang magsusunog ng kamangyan sa reyna ng langit gaya ng ginawa nila at ng kanilang mga magulang (Jeremias 44:17). Ang kaugalian ng mga ninuno ang kanilang tanggol.

Dinadala ng “hanggang sa araw na ito” ang paghahain ng mga bata sa kasalukuyang panahon. Hindi sinasabi kung ginagawa pa ito ng mga tapon sa Babilonia o sinasaklaw ng paratang ang bayang nasa Juda pa; sa sangbahayan ni Israel nakatuon ang pananalita. Inuulit ang isinumpang pagtanggi ng talatang 3, na bumabalangkas sa lahat ng nasa pagitan bilang dahilan nito.

Ibinanta ng Deuteronomio ang pagkatapon bilang sumpa sa mismong mga salitang ito: maglilingkod sila roon sa mga diyos na gawa ng kamay ng tao, kahoy at bato (Deuteronomio 4:28; 28:64). Iminumungkahi na ngayon ito ng mga tapon bilang plano. Umaakyat sa inyong espiritu, sa literal, ang “nagmumula sa inyong pagiisip”, isang lihim na balak na ibinigkas.

Pormula ng exodo sa Deuteronomio 4:34 at 26:8 ang “makapangyarihang kamay, at ng unat na bisig”. Nagdaragdag si Ezekiel ng ikatlong parirala, “kapusukan na ibinubugso”, na wala sa anumang teksto ng exodo. Emlokh ang “maghahari ako”, ako'y magiging hari, at ito lamang ang dako sa aklat na sinasabi ito ng Dios tungkol sa sarili.

Inuulit ang gayon ding tatluhang parirala, kasama ang kapusukan. Inilabas ng unang exodo ang iisang bayan mula sa iisang lupain; ang pagtitipong ito ay “mula sa mga lupain”, maramihan, saanman sila ikinalat. Inaalingawngaw ng mga pandiwa ng pagtitipon ang pangako ng Deuteronomio 30:3–4.

Malamang na ang disyerto sa pagitan ng Mesopotamia at ng lupain ang “ilang ng mga bayan”, na kailangang tawirin ng mga tapong nagbabalik. Parirala ng Sinai ang “harapan”: nakipag-usap ang Panginoon sa kanila nang mukhaan sa bundok (Deuteronomio 5:4). May sariling Sinai ang bagong exodo, at ito'y isang hukuman.

Ang huwaran ay ang Cades, kung saan nilitis ang unang salinlahi at hinatulang mamatay sa disyerto habang pumasok ang kanilang mga anak (Mga Bilang 14:26–35). Ang Sinai ang “ilang ng lupain ng Egipto”, ang disyerto sa hangganan ng Egipto na hindi na natakasan ng unang salinlahi.

Binibilang ng pastol ang mga hayop habang dumaraan sa ilalim ng kaniyang tungkod, at ginagamit ng Levitico 27:32 ang parirala sa pagkuha ng ikasampung bahagi ng kawan: anumang dumaan sa ilalim ng tungkod, ang ikasampu ay banal. Masoret ang salitang nasa “pakikipagkasundo”, na dito lamang matatagpuan, malamang na tanikala o tali; binabasa ito ng Griego na ayon sa bilang.

Barar, salain o ihiwalay ang malinis sa dumi, ang “lilinisin”. Ginagamit ng “lupaing kanilang pinangingibahang bayan” ang salita para sa lupaing pinakipamayanan ng mga patriarka, ang lupaing pinamamayanan bilang dayuhan (Genesis 17:8). Gaya ng salinlahi sa Cades, aalis sa pagkatapon ang mga mapanghimagsik ngunit hindi pa rin makatatawid papasok.

Pangungutya ang utos, gaya ng Amos 4:4, na nag-aanyayang pumunta sa Beth-el at sumalangsang. Sige, maglingkod kayo sa inyong mga diosdiosan. Ang ipinagbabawal ng Dios ay ang paghahalo: mga kaloob na dinadala sa kaniya mula sa mga kamay ring naglilingkod sa diosdiosan, na lumalapastangan sa “aking banal na pangalan”.

Darash ang “hihingin”, ang pandiwa ng pagsangguni sa mga talatang 1, 3 at 31. Tumanggi ang Dios na sangguniin ng matatanda, ngunit sa kaniyang banal na bundok ay siya ang hihingi ng kanilang mga handog. Walang liping naiiwan sa “buong sangbahayan ni Israel, nilang lahat”: iisang sangbahayan muli ang hilaga at timog.

Hibla sa natitirang bahagi ng aklat ang pagpapakabanal ng Dios sa Israel sa paningin ng mga bansa (28:25; 36:23; 38:16; 39:27): hayagang ipinakikita ang kaniyang kabanalan sa ginagawa niya sa Israel. Sinasagot nito ang talatang 9, kung saan ang ikinababahala ay ang paglapastangan sa kaniyang pangalan sa harap ng gayon ding mga bansang nanonood.

Ikapitong ulit na ito na binabanggit ng kabanata ang itinaas na kamay ng Dios, ang kilos ng panunumpa (mga talatang 5, 6, 15, 23, 28, 42). Ang mga sumpa ay nangako ng lupain, saka nagbawal sa isang salinlahi, saka nagbanta ng pangangalat. Bumabalik ang huling ito sa unang pangako, na ginawa sa mga magulang.

Kayamutan ang inyong mga mukha, sa literal, ang “kayayamutan ang inyong sarili sa inyong sariling paningin”, at lumilitaw din ang parirala sa 6:9 at 36:31. Ang lugar ng pag-alaalang ito ay “doo'y”, sa lupain, pagkatapos ng pagbabalik. Dumarating ang kahihiyan kapag ligtas na sila, hindi bilang kabayaran sa pag-uwi.

Ginagamit ng “masamang gawa” ang pandiwang shachat, ang salita ng Genesis 6:12, kung saan sinira ng lahat ng laman ang kaniyang lakad. Ito ang huli sa apat na pahayag na “alangalang sa aking pangalan”, at ito lamang ang tahasang nagsasabi kung ano ang hindi batayan ng pagkilos ng Dios: ang kanilang talaan.

Dito nagsisimula ang kabanata 21 sa Bibliang Hebreo, kaya nagtatapos ang kabanata 20 nito sa talatang 44 at may limang dagdag na talata ang kabanata 21 nito. Sinusunod ng paghahating nakalimbag dito ang Griego at Latin, na ikinakabit ang nasusunog na gubat sa dulo ng kabanatang ito.

Tatlong magkakaibang salitang Hebreo para sa timog ang ginamit sa iisang talata: teman, darom at negev. Ang “magbadya ka ng iyong salita” ay pagpapatulo ng pananalita, pandiwa para sa panghuhula, gaya ng sa Amos 7:16. Nasa silangan ang Babilonia, ngunit mula sa hilaga bumaba sa Juda ang mga mananakop, kaya nasa timog ng kanilang ruta ang Juda.

Tuyong lupang may mababang palumpong ang Negeb, hindi gubat, kaya larawan ng Juda ang gubat. Dinodoble ng “maalab na liyab” ang dalawang salita ng apoy, lahevet shalhevet; shalhevet ang salita sa Awit ng mga Awit 8:6 para sa pinakamarahas na ningas ng pag-ibig. Bawa't ibabaw, napaso, ang tinutukoy ng “lahat na mukha”.

Ang lahat ng sangkatauhan ang “lahat ng tao”. Kikilalanin ang apoy bilang pinaningas ng Dios, hindi bilang aksidente ng digmaan. Inuulit ng “hindi mapapatay” ang dulo ng talatang 47, at ginamit ng Jeremias 17:27 ang gayon ding mga salita tungkol sa apoy sa mga pintuang-bayan ng Jerusalem.

Ahah ang “Ah Panginoong Dios”, ang hiyaw ng pagtutol na nagamit na ni Ezekiel (4:14; 9:8; 11:13). Gumawa ng meshalim, sa literal, ang “mapagsalita ng mga talinghaga”: ang bayang kumatha ng mga kawikaan sa 12:22 at 18:2 ay minamaliit ngayon ang propeta bilang manggagawa ng kawikaan, taong puro tayutay at wala nang iba.