Ilang olibong natira matapos alugin ang puno

Hindi naglaho ang Damasco, at tinitirhan ito hanggang ngayon; ang natapos noong 732 B.C. ay ang buhay nito bilang maharlikang kabisera. Sinakop ito ni Tiglath-pileser, pinatay si Resin at dinala ang bayan “sa Cir” (2 Mga Hari 16:9). Me'i ang salita sa likod ng “buntong ginto,” salitang dito lamang lumilitaw at nangangahulugang bunton ng guho; walang ginto sa Hebreo, at malamang na mali sa limbag ang salitang iyon sa Ang Dating Biblia.

Kakatwa ang Aroer sa pahayag laban sa Damasco, sapagkat ang pinakakilalang Aroer ay nasa Arnon, sa lupain ng Israel sa silangan ng Jordan, “sa tabi ng libis ng Arnon” (Deuteronomio 2:36); ‘pinabayaan magpakailan man’ ang basa ng Griyego sa halip na pangalan ng lugar. Binaligtad dito ang pagpapala ng Levitico 26:6, “walang katatakutan kayo”: ligtas ang mga kawan sapagkat wala nang natitirang tao.

Naging muog ng Ephraim ang Damasco, ang kakamping sinandalan nito sa digmaan laban sa Juda: “Ang Siria ay nalakip sa Ephraim” (7:2). Magkasabay silang bumabagsak. Pang-uyam ang “gaya ng kaluwalhatian ng mga anak ni Israel”: magiging kasingluwalhati ng Israel ang anumang natira sa Siria, at ipinapakita ng kasunod na talata kung gaano kaliit ang kaluwalhatiang iyon.

Mula sa ugat ding pinagmulan ng “pangangayayatin” na ipinadala sa mga mataba ng Asiria sa 10:16 ang “mangangayayat,” at iisang salita ang pinili ng Ang Dating Biblia sa dalawa. Iisang pagkaubos ang ibinibigay ng aklat sa kaaway at sa Israel. Inilalarawan si Jacob bilang taong dating busog, na pinaliit ng taggutom at digmaan ang katawan.

Hinahawakan ng mang-aani ang isang dakot ng tangkay sa isang bisig at ginagapas sa kabila. Sa Hebreo, ang libis ay ang Rephaim, ang matabang kapatagan sa timog-kanluran ng Jerusalem kung saan dalawang ulit tinalo ni David ang mga Filisteo (2 Samuel 5:18–22); Ephraim ang pangalang nakalagay sa Ang Dating Biblia. Dinadaanan ito ng mga namumulot pagkatapos ng mga mang-aani, gaya ni Ruth sa Bethlehem.

Inaani ang olibo sa pagpalo ng mga sanga ng patpat, at sinabi ng Deuteronomio 24:20 na huwag balikan ang mga sanga kundi iwan ang natira “sa taga ibang bayan, sa ulila, at sa babaing bao.” Ang natitira sa Israel ay ang hindi naabot ng patpat: ang bunga sa pinakadulo ng pinakamataas na sanga, dalawa o tatlo, apat o lima.

Adam ang “mga tao,” sinuman. Sha'ah ang “magkakaroon ng pitagan,” ang pagtinging may paggalang, ang pandiwang ginamit nang “nilingap ng Panginoon si Abel at ang kaniyang handog” (Genesis 4:4). Payak na pandiwari ang “Maylalang,” ang gumawa sa kaniya, ang katotohanang binabaligtad ng mga diosdiosan sa kasunod na talata.

Asherim ang “mga Asera,” mga poste o punong itinayo para sa diyosang si Asera. Chammanim ang “mga larawang araw,” mula sa salitang chammah, araw, at iyon ang sinundan ng Ang Dating Biblia; ngunit karamihan ngayon ay nagpapakahulugang mga dambanang pang-insenso ang mga ito. Hiwalay na binabanggit ang mga kamay at daliri, ang buong gawa ng manggagawa na itinatapat sa Maylalang ng talata 7.

Iba ang linya sa Griyego: ‘gaya ng pagpapabaya ng mga Amorrheo at Heveo sa kanila dahil sa mga anak ni Israel,’ sapagkat malapit ang mga salitang Hebreo para sa ‘gubat’ at ‘taluktok’ sa mga pangalan ng dalawang bayang iyon. Sa pagbasang iyon, pababayaan ang mga lungsod ng Israel gaya ng pagpapabaya noon sa mga lungsod ng Canaan bago dumating si Josue.

Ang paratang ay iyong nasa Awit ni Moises: “Sa Batong nanganak sa iyo, ay nagwalang bahala ka” (Deuteronomio 32:18). Mga pinagputulang galing sa dayuhang puno ang “punla ng iba.” Maaaring pahiwatig ang “maligayang pananim” sa mabilisang halamanang itinatanim para kay Adonis, ang diyos na namamatay, na ang taguri ay Na'aman, ‘kaayaaya.’

Binabakuran ng nagtatanim ang kaniyang lupa sa araw ding itinanim niya ito at nakakakita na ng luntian kinaumagahan, at ang pagbasang pagbabakod ang pinili ng Ang Dating Biblia. Maaaring basahing ‘tatakas’ ang salita para sa ani, ang anihang naglalaho. Anush ang “lubhang kahapisan,” walang lunas, salitang ginamit din ng Jeremias 17:9 para sa puso.

Hamah ang “nagsisiugong,” ang pagtunog ng kuwerdas ng alpa sa 16:11, dito ay ang ugong ng dagat. Sa Mga Awit, ang dagat ay ang kaguluhang pinatatahimik ng Diyos: “ang mga baha ay nagtaas ng kanilang hugong” (Mga Awit 93:3). Pinagpapatong ng Hebreo ang mga salitang-tunog upang umugong ang talata mismo, ingay at daluhong, dalawang ulit bawat isa.

Inilalagay ang mga giikan sa taluktok ng burol upang saluhin ang hangin, gaya ng kay Arauna sa mataas na dakong naging lugar ng templo (2 Samuel 24:18). Galgal ang “ipoipong alabok,” ang tuyong ulo ng dawag na gumugulong sa hangin. Ginagamit ng Mga Awit 83:13 ang gayunding pares at ang mismong salin ding ito: “gawin mo silang parang ipoipong alabok; Parang dayami sa harap ng hangin.”

Cheleq at goral ang “bahagi” at “palad,” ang mga salitang ginamit nang hatiin ang Canaan sa mga lipi sa pamamagitan ng sapalaran (Josue 18:6–10). Dumating ang mga mandarambong upang kumuha ng mana at ito ang tinanggap nila. Ipinapasok ng paglipat sa “atin” sa dulo ang sariling tinig ng Juda, ang bayang ninakawan.