Hukbo sa labas at pagtatalo sa pader

Ang ikalabing apat na taon ni Ezequias ay 701 BC. Halos salita sa salita na kahanay ng mga kabanata 36 hanggang 39 ang 2 Mga Hari 18:13 hanggang 20:19, maliban sa isang bagay: hindi binabanggit ng Aklat ni Isaias ang tatlong daang talentong pilak at tatlumpung ginto na ibinayad ni Ezequias upang pahupain si Senaquerib. Ipinagyayabang ng sariling prisma ni Senaquerib na ikinulong niya si Ezequias sa Jerusalem ‘gaya ng ibon sa hawla.’

Titulo ang Rabsaces, hindi pangalan: Akkadianong rab shaqe, punong katiwala ng inumin, isang mataas na pinuno sa korte. Sa 2 Mga Hari 18:17, dalawa pang pinuno ang kasama niya, si Thartan at si Rab-saris. Ang Lachis ang ikalawang lungsod ng Juda, at nakaukit ang pagkubkob dito sa mga pader ng palasyo sa Nineve, mga tabletang bato na ngayo'y nasa British Museum.

Si Eliacim na “katiwala sa bahay” ang tagapamahala ng palasyo, at kalihim na lamang ngayon si Sebna. Sa 22:15-22, sinabihan ni Isaias si Sebna, na noo'y “katiwala sa bahay,” na siya'y aalisin sa kaniyang katungkulan at kay Eliacim iaatang ang katungkulan “sa sangbahayan ni David.” Ang kasangguni, mazkir, ay ang tagapagtala ng hari na nag-iingat ng talaan ng korte.

Ang “dakilang hari” ay salin ng karaniwang titulo ng mga hari ng Asiria, sharru rabu. Dalawang beses ibinibigay ni Rabsaces ang maringal na titulo sa sarili niyang panginoon, samantalang basta “Ezechias” ang tawag niya sa hari ng Juda sa bawat pagkakataon. Ang “tinitiwalaan” ay mula sa batach, magtiwala, ang salitang paulit-ulit na pinupukpok ng buo niyang talumpati.

Ang “mga salita lamang na walang kabuluhan” ay literal na ‘salita ng mga labi,’ usapang walang laman sa likod. Tumpak ang paratang ng paghihimagsik: sinasabi ng 2 Mga Hari 18:7 na si Ezequias ay “nanghimagsik laban sa hari sa Asiria, at hindi niya pinaglingkuran,” at ipinagkait ang buwis na dating ibinabayad ng kaniyang amang si Ahaz.

Ang tambo ay ang papiro ng mga latian ng Nilo, mataas at hungkag, na nababali at bumabaon ang mga tatal sa palad ng sinumang sumasandal dito. Kinukuha ng Ezekiel 29:6-7 ang parehong larawan ng Egipto makalipas ang isang siglo, “tukod na tambo sa sangbahayan ni Israel.” Talagang lumabas ang hukbo ng Egipto sa ilalim ni Tirhakah (37:9), at sinasabi ng mga talaan ng Asiria na natalo ito sa Eltekeh.

Nakatala ang pagbabago ni Ezequias sa 2 Mga Hari 18:4: “Kaniyang inalis ang mga mataas na dako,” at pinagputol-putol pa ang ahas na tanso na ginawa ni Moises. Tunog-kautusan ng hari ang “Kayo'y magsisisamba sa harap ng dambanang ito,” kaya maaaring narinig na ito ng Asiria. Para sa isang taga Asiria, ang pagbawas ng mga dambana ay nangangahulugan lamang na ninakawan ng karangalan ang isang dios.

Ang “magbigay ka ng mga sanla” ay hit'arev sa Hebreo, ang makipagpustahan; literal na isang taya ang alok. Tanyag ang Asiria sa mga mangangabayo nito, at kakaunti ang kabayo ng Juda. Ipinagbawal ng Deuteronomio 17:16 sa hari ng Israel na “magpaparami ng mga kabayo,” kaya tumatama ang panunuya sa isang kakulangang hiningi mismo ng kautusan.

Ang “kapitan” ay pechah, isang gobernador ng lalawigan, ang titulong isusuot kalaunan ng mga gobernador ng Persia sa Juda gaya ni Nehemias. Ayon sa talumpati, hindi kayang pabalikin ni Ezequias kahit ang pinakamababa sa mga taong ito, at kailangan pa niyang humiram ng mga karo sa Egipto upang subukan.

May hindi komportableng kalahating katotohanan sa pahayag. Tinawag na ni Isaias ang taga Asiria na “pamalo ng aking galit” (10:5). Ngunit idinagdag din ng parehong orakulo, “hindi niya inaakalang gayon,” sapagkat ang nasa kaniyang puso ay “manglipol ng mga bansa na hindi kakaunti” (10:7). Hinihiram ni Rabsaces ang atas at iniiwan ang hatol.

Ang wikang Siria ay ang Arameo, ang wika ng diplomasya sa imperyo ng Asiria, na nauunawaan ng mga pinuno at hindi ng mga magsasaka. Ang “wikang Judio,” yehudit, ay ang Hebreo ng Juda. Dahil matatas si Rabsaces dito, may nanghula na isa siyang ipinatapon mula sa Israel, bagaman hula lamang iyon.

Tahasan ang dalawang salita sa Hebreo, kaya minarkahan ng mga eskribang nag-ingat sa tekstong Hebreo na basahin nang malakas ang mas magagalang na salita, ‘kanilang dumi’ at ‘tubig ng kanilang mga paa.’ Ang Ang Dating Biblia mismo ay may “dumi” at payak na “tubig.” Inilalagay ng “kasama ninyo” ang mga pinuno sa gitna ng mga taong magugutom.

Ginagaya ng “Dinggin ninyo ang mga salita ng dakilang hari” ang sariling pambungad ng mga propeta, “Pakinggan ninyo ang salita ng Panginoon” (1:10). Ipinagpapatuloy ng sumunod na talata ang panggagaya sa “Ganito ang sabi ng hari.” Dumating ang Asiria na may sariling pormula ng sugo at isang haring umaasang pakikinggan na parang dios.

Ang “padaya” ay mula sa nasha, ang pandiwang ginamit ni Eva sa Genesis 3:13, “Dinaya ako ng ahas.” Magbabago ang paratang sa sulat ni Senaquerib: “Huwag kang padaya sa iyong Dios na iyong tinitiwalaan” (37:10). Una, ang hari ang manlilinlang; pagkatapos, ang PANGINOON mismo.

Tuwirang sinisipi ni Rabsaces si Ezequias, na para bang alam niya ang sinasabi ng hari sa kaniyang bayan. Itinatala ng 2 Mga Cronica 32:7-8 ang mga salita ni Ezequias sa kaniyang mga kapitan: “may lalong dakila sa atin kay sa kaniya.” Ganito rin ang ipinangako ni Isaias sa 31:5, na iingatan ng PANGINOON ang Jerusalem “Gaya ng mga ibong nagsisilipad.”

Ang “Makipagpayapaan kayo sa akin” ay literal na ‘gumawa kayo ng pagpapala sa akin’ sa Hebreo, berakah na ginamit para sa kaloob na nagtatatak ng kapayapaan. Ang bawat tao sa ilalim ng kaniyang puno ng ubas at puno ng igos ay larawan ng Juda sa kapayapaan ni Salomon (1 Mga Hari 4:25) at ng panahong darating sa Mikas 4:4. Iniaalok ito ng taga Asiria bilang kondisyon ng pagsuko.

Inililipat ng Asiria ang buong populasyon ng mga nasakop; ang mga taga Samaria ay dinala sa Hala, sa Habor at sa mga bayan ng mga Medo (2 Mga Hari 17:6) dalawampung taon na ang nakalipas. Hinihiram ng “lupain ng trigo” at “lupain ng tinapay” ang papuring ibinigay ni Moises sa lupang pangako sa Deuteronomio 8:8-9, na ngayo'y ikinakapit sa lupain ng pagkatapon.

Ang “pahikayat” ay sut, ang umakit o mag-udyok sa isang tao, pandiwang ginagamit sa panghihila sa kapuwa tungo sa mali. Ipinagpapalagay ng tanong ang ipinagpapalagay ng bawat bansa noon: may sariling dios ang bawat lupain, at sinusukat ang lakas ng dios sa kung nananatiling nakatayo ang kaniyang lupain.

Inilagay na ni Isaias ang pagmamayabang na ito sa bibig ng Asiria sa 10:9-11: “hindi ba ang Hamath ay gaya ng Arphad? hindi ba ang Samaria ay gaya ng Damasco?” Ang Hamath sa ilog Orontes at ang Arphad sa hilaga ng Aleppo ay mga lungsod ng Siria na sinakop ng Asiria sa pagitan ng 740 at 720 BC. Inilipat sa Samaria ang mga tao mula sa Hamath at Sepharvaim (2 Mga Hari 17:24).

Tatlong beses lumilitaw ang “sa aking kamay” sa iisang talata. Nakasalalay ang buong usapin sa kamay ng hari ng Asiria, at iyon mismo ang hihilingin ng panalangin ni Ezequias: “iligtas mo kami sa kaniyang kamay” (37:20). Huling pinangangalanan ang PANGINOON, ang huling bilang sa talaan ng mga dios na naligpit na.

Nakatayong utos ng hari ang “Huwag ninyong sagutin siya.” Isinasagawa rito ang Mga Kawikaan 26:4, “Huwag mong sagutin ang mangmang ng ayon sa kaniyang kamangmangan,” kawikaang mula sa kalipunang “isinalin ng mga tao ni Hezekias na hari sa Juda” (Mga Kawikaan 25:1). Obserbasyon lamang ang ugnayang ito, hindi pahayag ng teksto.

Pagluluksa ang punit na damit, at hinango kalaunan ng Talmud mula sa talatang ito ang tuntunin na dapat punitin ang kasuotan ng sinumang makarinig ng paglapastangan sa pangalan ng Dios (Sanhedrin 60a). Inuulit nang buo mula sa talata 3 ang tatlong lalaki at ang kanilang mga titulo, ang delegasyon ng hari na bumabalik nang buo sa haring nais sanang siraan ng kaaway.