Telang hindi na kumakapit

Ang “pamigkis na lino” ay ang ezor ng Hebreo, telang ibinibigkis sa baywang at nakadikit mismo sa balat, ang pinakamalapit sa katawan sa lahat ng kasuotan. Lino ang tela ng mga kasuotan ng saserdote (Levitico 16:4), at mula si Jeremias sa isang angkan ng mga saserdote (1:1). Iniuutos na isuot niya ito nang hindi inilulubog sa tubig.

Binibili at isinusuot ni Jeremias ang tela nang hindi nagtatanong kung para saan. Walang paliwanag na ibinibigay sa puntong ito at wala ring hinihingi; ipinagpapaliban ang layunin ng tanda hanggang talatang 9, kaya sa loob ng ilang panahon ay may pasan-pasang mensahe ang propeta na hindi pa ipinaliliwanag sa kaniya.

Dumarating ang ikalawang salita nang walang binabanggit na pagitan, hindi gaya ng ikatlo na naghihintay pa ng “maraming araw” (talatang 6). Ganito ring pananalita, “dumating na ikalawa,” ang ginagamit ng Aklat ni Jeremias sa 33:1, nang abutin siya ng salita habang nakukulong sa looban ng bantayan.

Perath sa Hebreo ang “Eufrates,” ang pangalang ginamit para sa ilog ng Eden sa Genesis 2:14 at para sa hangganan ng lupaing ipinangako kay Abraham sa Genesis 15:18. May bayang tinatawag na Para sa Benjamin (Josue 18:23), ilang milya lamang mula sa Anathoth, kaya may nagmumungkahi na ang mas malapit na dakong iyon ang tinutukoy.

Halos salita por salita na inuulit ng pagsunod ang utos. Kahawig ng “ayon sa iniutos sa akin ng Panginoon” ang pangungusap na nagsasara sa bawa't yugto ng paggawa ng tabernakulo sa Exodo 39 at 40, “gaya ng iniutos ng Panginoon kay Moises.” Kung ang malayong ilog nga ang tinutukoy, apat na buwan ang inabot ng paglalakbay ni Ezra mula sa Babilonia (Ezra 7:9).

Tinatawag ng Dios ang pamigkis na “iniutos ko sa iyong ikubli mo roon,” sa gayo'y inaangkin niya ang buong balak. Hindi kailanman sinasabi kung gaano katagal ang “maraming araw,” at iyon mismo ang punto: kailangang manatili nang matagal ang tela, malayo sa katawan, upang magawa ng panahon ang sarili nitong gawain.

Kinailangan niyang humukay, kaya natabunan na ng lupa ang bitak mula nang itago roon ang tela. Shachat sa Hebreo ang “bulok,” ang pandiwang nasa Genesis 6:12 nang “pinasama ng lahat ng tao ang kanilang paglakad,” at babalik ito sa 18:4 para sa sisidlang putik na nasira sa kamay ng magpapalyok. Tunog hatol ng isang tagasiyasat ang “hindi mapapakinabangan sa anoman.”

Dumarating ang kahulugan bilang bagong salita ng Panginoon, hindi bilang sariling hinuha ni Jeremias mula sa kaniyang hinukay. Pinaghihiwalay ng Aklat ni Jeremias ang tanda at ang pagpapaliwanag dito sa dalawang magkaibang pahayag, kaya sumusunod muna ang propeta at saka pa lamang nakauunawa.

Iisang pandiwang Hebreo ang nasa likod ng “bulok” sa talatang 7 at ng “sasayangin” dito, kaya ang nangyari sa tela ang mangyayari sa Juda. Ang salitang isinaling “kapalaluan,” ga'on, ay nangangahulugan din ng pag-alsa o taas; ito rin ang “kapalaluan ng Jordan” sa 12:5, ang ilog sa buong laki ng kaniyang baha.

Sherirut sa Hebreo ang “katigasan ng kanilang puso,” ang loob na ayaw bumaluktot. Sa sampung paglitaw ng salitang ito sa Lumang Tipan, walo ang nasa Jeremias, kaya isa ito sa mga tatak na salita ng aklat. Hindi guni-guni ang tinutukoy kundi isang pasiyang pinanghahawakan nang mahigpit laban sa salitang ayaw nilang pakinggan.

Ang pandiwang Hebreo sa “pinakapit” ay dabaq, ang pandiwa ng Genesis 2:24, kung saan ang lalake ay “makikipisan sa kaniyang asawa,” at ng Deuteronomio 10:20, “sa kaniya'y lalakip ka.” Umaalingawngaw ang apat na layunin, bayan, pangalan, puri at luwalhati, sa Deuteronomio 26:19, kung saan itataas ang Israel “sa ikapupuri, at sa ikababantog, at sa ikararangal.”

Malamang na tapayang putik para sa alak, at hindi supot na yari sa balat, ang nebel na isinaling “sisidlang balat.” Tunog salawikain ng mga manginginom ang sagot ng bayan, kasabihang napakalinaw na halos insulto nang ulitin pa. Buong titulo ng Dios ng Israel ang ikinakabit sa isang linyang inaakala nilang gasgas na.

Maramihan ang “mga hari”: hindi iisang hari kundi ang buong linyang uupo sa luklukan ni David hanggang sa wakas. Inilarawan na ng Isaias 28:7 ang saserdote at ang propeta na “gumigiray dahil sa matapang na alak.” Babalik ang alak bilang “saro ng alak ng kapusukan” na ipaiinom sa lahat ng bansa sa 25:15.

Naphats sa Hebreo ang “itutulak,” ang pandiwa para sa pagbasag ng palayok, gaya sa Mga Awit 2:9, “iyong dudurugin sila na parang isang sisidlan ng magpapalyok.” Pinagbabangga ang mga tapayan ng talatang 12 hanggang magkabasag-basag. Magkakasunod ang tatlong pagtanggi, patawad, awa at habag, nang walang puwang sa pagitan.

Dalawang pandiwa ng pakikinig, “Inyong dinggin, at kayo'y mangakinig,” saka iisang utos, “Huwag kayong mangagpalalo,” na dumarampot sa kapalaluan ng Juda sa talatang 9. Kasing-ikli ng utos ang dahilan: nagsalita ang Panginoon, at wala nang iba pang idinadagdag upang manghikayat.

Ang “Luwalhatiin ninyo ang Panginoon” ay kahawig ng pakiusap ni Josue kay Achan (Josue 7:19), na ang ibig sabihin ay magtapat bago mahuli ang lahat. Literal na mga bundok ng takipsilim ang “mga madilim na bundok,” dapithapon sa daang paakyat. Tsalmaveth ang “lilim ng kamatayan,” ang salita ring nasa Mga Awit 23:4.

Dinodoble ng Hebreo ang pandiwa, ‘iiyak na iiyak,’ at pinagpapatong ang tatlong parirala para sa luha. Itinatago ang dalamhati ni Jeremias, “na lihim,” hindi itinatanghal sa harap ng bayan. Tinatawag pa ring kawan ng Panginoon ang kawan kahit inaakay na itong bihag.

Ang “ina ng hari” ay ang gebirah, ang inang reyna na may pormal na katungkulan sa Juda (1 Mga Hari 15:13). Ipinapalagay ng karamihan sa mga tagapagpaliwanag na sina Joachin at ang kaniyang inang si Neusta ang tinutukoy, na magkasamang dinalang-bihag (2 Mga Hari 24:15; Jeremias 22:26, 29:2), bagaman walang pinangangalanan ang talata. Literal na ‘ang nasa ulo’ ang “kagayakan ng ulo.”

Ang “Timugan” ay ang Negeb, ang tuyong lupain sa dako ng Beerseba. Sinasarhan ang mga bayan kapag wala nang natitirang magbubukas. Shelomim sa Hebreo ang “buong” sa “buong nadalang bihag,” mula sa ugat ng shalom, kabuuan: ang tanging kabuuang natitira ay ang kabuuan ng pagkatapon.

Bumabaling sa pambabaeng isahan ang mga pandiwa sa Hebreo, kaya ang lungsod mismo ang kinakausap bilang babae, isang pastora na tinatanong kung saan napunta ang kaniyang “magandang kawan.” Dinarampot ng banta mula sa hilagaan ang palyok na pinagpapakuluan, “paharap sa hilagaan,” sa unang pangitain ni Jeremias (1:13–14).

Mahirap ang talata sa Hebreo. Alluphim ang salitang nasa likod ng “mga kaibigan na pinakapangulo mo,” na maaaring mangahulugang mga pinuno o matalik na magkaibigan (gaya sa Mga Kawikaan 16:28), at pinagsasama ng Ang Dating Biblia ang dalawa. Kaya maaaring ang mismong mga kaalyadong niligawan ng Jerusalem ang kaharap niya ngayon. Paulit-ulit sa aklat ang babaing nagdaramdam sa panganganak bilang larawan ng biglang kapighatiang walang takas (4:31, 6:24, 22:23).

Ang “nalilis ang iyong mga laylayan” ay pag-angat ng laylayan ng damit, isang kahihiyang ginagawa sa harap ng madla. Mula sa ugat ng chamas, karahasan, ang “nagtiis ng karahasan,” kaya hindi lamang nahantad ang mga sakong kundi pinakitunguhan nang marahas. Napakaikli ng sagot sa kaniyang tanong: ang kalakhan ng kaniyang kasamaan.

Ang “Etiope” ay taga-Cush, mula sa mga lupain sa itaas ng Nilo lampas sa Egipto. Sa bandang huli, ibinibigay ng Aklat ni Jeremias sa isang taga Etiopia, si Ebed-melec, ang isa sa iilang gawa ng tapang sa buong aklat (38:7–13). Limmudey ang “bihasa,” mula sa ugat ng “tinuruan” sa talatang 21: sinanay ang Juda sa kasamaan gaya ng pagsasanay niya sa kaniyang mga pinuno.

Ang “hangin sa ilang” ay ang mainit na hanging silangan mula sa disyerto, ang hangin ding inilarawan sa 4:11 na dumarating “hindi upang sumimoy, o maglinis man.” Mas magaan ang dayami kaysa sa butil; hindi na ito bumabagsak muli sa giikan kundi tinatangay palabas ng bukid.

Wika ng paghahati ng lupain sa Josue ang “kapalaran” at ang “bahaging sukat sa iyo,” kung saan sinukat at pinagsapalaran ang bahagi ng bawa't lipi. Hatol ang ibinabahagi ngayon. Sheqer sa Hebreo ang “kabulaanan,” salitang mas madalas gamitin ng Aklat ni Jeremias kaysa sa alinmang aklat ng Lumang Tipan.

Ang Dios na mismo ang nagsasalita ngayon, hindi isang kaaway. Halos ganito rin ang mga salita ng Nahum 3:5 laban sa Ninive, “aking ilililis ang iyong laylayan sa harap mo,” kaya pinakikitunguhan ang Jerusalem gaya ng isang paganong kabisera noong isang salinlahi bago nito.

Nagpapaalala ang “paghalinghing” sa 5:8, kung saan ang mga lalake ng Juda ay mga kabayong ang bawa't isa'y “humalinghing sa asawa ng kaniyang kapuwa.” Ang mga burol sa parang ay ang matataas na dako ng pagsamba. Ang huling tanong, literal na ‘pagkatapos ng kailan pa?’, ay iniiwang nakabitin; sinasagot ito ng aklat nang mas huli, sa 33:8: “At aking lilinisin sila.”