Kinain ang salita, at nananatili ang sugat

Kapuwa inaalaala ang dalawang lalaking ito sa panalanging naglihis ng poot: si Moises pagkatapos ng guyang ginto at muli sa Cades (Exodo 32:11–14; Mga Bilang 14:13–20), si Samuel sa Mizpa at sa Gilgal, kung saan sinabi niyang kasalanan ang “paglilikat ng pananalangin” para sa Israel (1 Samuel 7:8–9; 12:23). Magkasamang pinangangalanan ng Mga Awit 99:6 ang dalawa.

Nakapanghihilakbot sa pagkamaayos ang sagot sa “Saan kami magsisilabas?”: pupunta ang bawa't isa sa wakas na itinakda sa kaniya. Malamang na salot ang ibig sabihin ng “kamatayan” dito, bilang kaiba sa tabak. Ang pormulang ito ring apatan ay ibinabaling laban sa Egipto sa 43:11, kung saan ipinahahayag ni Jeremias ang gagawin doon ni Nabucodonosor.

Literal na ‘mga angkan’ ang “mga bagay,” na para bang mga lipi ang mga kasangkapan ng pagkawasak na binigyan ng kani-kaniyang gawain. Tagalinis ng basura ang mga aso sa Israel, hindi kasama sa bahay; ipinakikita ng wakas ni Jezabel (2 Mga Hari 9:35–36) ang kahulugan ng kanilang paglapa. Ang mga ibon at hayop sa ibabaw ng patay ay mula sa mga sumpa ng tipan sa Deuteronomio 28:26.

Hango sa Deuteronomio 28:25 ang pagpapagala sa kanila “sa lahat ng mga kaharian sa lupa.” Naghari si Manases nang limangpu't limang taon, mas matagal kaysa sinumang hari sa Juda (2 Mga Hari 21:1), at ganito ring dahilan ng pagbagsak ang ibinibigay sa 2 Mga Hari 23:26 at 24:3. Sadyang tinatawag siyang anak ni Ezechias, ang haring nagpanibago.

Literal na pagtatanong tungkol sa iyong kapayapaan ang “magtatanong ng iyong kalagayan,” ang karaniwang bati sa daan. Umuusad ang tatlong tanong mula sa habag, sa pagtaghoy, hanggang sa pinakamaliit na paggalang, at maging ang huli ay hindi na naiiwan sa Jerusalem.

Wika ng mga salot sa Egipto ang “iniunat ko ang aking kamay,” gaya ng “pagka iniunat ko sa Egipto ang aking kamay” (Exodo 7:5), na ngayon ay nakatutok sa sariling bayan ng Dios. Nagpapaalala ang “umurong” sa 7:24, kung saan sila'y “nagsiyaong paurong at hindi pasulong.”

Ang “pamaypay” ay kalaykay na panahip, ginagamit upang ihagis sa hangin ang giniik na butil upang tangayin ang ipa. Madalas nasa pintuang-bayan ang giikan (1 Mga Hari 22:10), na maaaring nagpapaliwanag sa “mga pintuang-bayan ng lupain”; maaari rin namang ang mga pintuan ay ang mga daanang kipot na pinapasukan ng mananalakay.

Binabaligtad ng “higit kay sa buhangin sa mga dagat” ang pangako kay Abraham (Genesis 22:17): ang dumarami ngayon nang di mabilang ay mga babaing bao. Tumatama ang lusob sa katanghaliang tapat habang nagpapahinga sa init ang mga hukbo at sambahayan, gaya ng pagkapatay kay Is-boseth habang nakahiga “sa katanghalian tapat” (2 Samuel 4:5).

Tanda ng puno at pinagpalang sambahayan ang pitong anak. Sinasabi ng awit ni Ana na “yaong may maraming anak ay nanghihina” (1 Samuel 2:5), at iisang pandiwang Hebreo ang nasa likod niyon at ng “nanglulupaypay” dito. Ang “nalagutan ng hininga” ay literal na ibinuga niya ang kaniyang kaluluwa.

Kinakausap ni Jeremias ang kaniyang ina, gaya ng pagsumpa niya sa araw na siya'y ipinanganak nito sa 20:14–18. Mga salita ng usapin sa hukuman ang “pakikipagpunyagi” at “pakikipaglaban.” Ipinagbabawal ang pagpapautang na may tubo sa kapuwa Israelita (Exodo 22:25; Deuteronomio 23:19), kaya tanda ng patubo ang uri ng taong may katuwirang sumpain ng isang bayan.

Paga' sa Hebreo ang “pamamanhikin,” ang pandiwa ng 7:16, “o mamagitan man ikaw sa akin.” Ipinakikita ng aklat sa bandang huli ang pagbaligtad: nagsusugo si Sedechias upang hingin ang panalangin ni Jeremias, “Idalangin mo kami ngayon” (21:1–2; 37:3), at si Nabuzaradan, ang kapitan ng Babilonia, ang magpapalaya sa kaniya at magbibigay sa kaniya ng pagpili (40:1–4).

Tama ang Ang Dating Biblia sa pagtawag na “tanso” sa nechoshet ng Hebreo; ito rin ang metal ng “pinaka kutang tanso” sa 1:18. Ang bakal at tanso na magkasama ay ang mismong mga materyales ng pagkakatawag kay Jeremias doon, haliging bakal at kutang tanso, kaya binabasa ng marami ang tanong bilang tungkol sa kaniya.

Bumaling muli ang pananalita sa bansa, at halos ganito rin ang mga salitang bumabalik sa 17:3. Ang “walang halaga” ay nangangahulugang walang ginugugol ang kumukuha ng samsam. Ang “sa lahat mo ngang hangganan” ay nangangahulugang walang pook ng lupain na maliligtas sa pandarambong.

Ang mababasa sa maraming manuskritong Hebreo at sa 17:4 ay “paglilingkurin kita sa iyong mga kaaway,” at iisang titik lamang ang pagkakaiba ng ‘pararaanin’ at ‘paglilingkurin’ sa Hebreo, d at r, dalawang titik na magkamukha. Hango ang “ang apoy ay nagniningas sa aking galit” sa Awit ni Moises sa Deuteronomio 32:22.

Binubuksan ng “talastas mo” ang panalangin sa lupang tinayuan ni Jeremias sa 12:3, “ikaw, Oh Panginoon, nakakakilala sa akin.” Nag-uunahan ang kaniyang mga kahilingan: alalahanin, dalawin, ipaghiganti, at huwag hayaang humaba ang pagtitiis ng Dios sa mga mang-uusig hanggang ang propeta ang magbayad nito ng kaniyang buhay.

Maaaring gunitain ng “Ang iyong mga salita ay nangasumpungan” ang aklat ng kautusan na nasumpungan sa templo noong ikalabing walong taon ni Josias (2 Mga Hari 22:8), sa unang bahagi ng ministeryo ni Jeremias; hinuha ito, bagaman marami ang gumagawa nito. Ang “tinawag sa iyong pangalan” ay ang pananalitang ginamit ng bayan tungkol sa kanilang sarili sa 14:9, na ngayon ay inaangkin ng iisang tao.

Sod sa Hebreo ang “kapisanan,” isang bilog ng magkakaibigang nauupo at nag-uusap, ang salitang ipinapares ng Mga Awit 1:1 sa “upuan ng mga manglilibak.” Tahasang ipagbabawal sa kaniya ng kasunod na kabanata ang bahay ng piging (16:8). Ang “iyong kamay” ay ang diin ng pagkakatawag sa propeta, ang pananalitang ginagamit ni Ezekiel sa 3:14.

Isang mapanlinlang na daluyan ng tubig, achzav, ang nasa likod ng “magdarayang batis”: batis na umaagos sa taglamig at tuyo kapag kailangan ito ng manlalakbay sa tag-araw. Ganito ring larawan ang ginagamit ni Job para sa huwad na mga kaibigan: “Ang aking mga kapatid ay nagsipagdaya na parang batis” (Job 6:15).

Apat na ulit umiikot ang Hebreo sa pandiwang shuv: magbalikloob, papananauliin, manunumbalik sila, hindi ka manunumbalik. Ang “makatayo sa harap ko” ay ang pananalita ng talatang 1, kung saan maging sina Moises at Samuel na tumatayo sa harap ng Dios ay walang magagawa; ibinabalik kay Jeremias ang tungkulin ng tagapamagitan.

Halos salita por salitang binabago ng pangako ang 1:18–19, nguni't “upang iligtas ka” lamang ang sinabi ng kabanata 1; dito ay “upang iligtas kita at upang papaging layain kita,” isa pang pandiwa para sa taong katatawag lamang sa Dios na batis na nauubos. Bato ang mga kuta ng lungsod, kaya larawan ng hindi mababasag ang kutang tanso.

Dalawang kamay at dalawang pagliligtas: ang masama, at ang “kakilakilabot,” aritsim, ang malulupit na taong marahas. Padah sa Hebreo ang “tutubusin,” bilhin upang palayain, ang pandiwa ng Deuteronomio 7:8, kung saan tinubos ng Panginoon ang Israel “sa bahay ng pagkaalipin, mula sa kamay ni Faraon.”