Ang kasalang hindi magaganap at ang darating na pagbabalik

Ginawang tanda ang sambahayan ng ibang mga propeta: inutusang mag-asawa si Oseas, may dalang pangalang-tanda ang mga anak ni Isaias (Isaias 8:3, 8:18), at namatay ang asawa ni Ezekiel bilang mensahe (Ezekiel 24:15–18). Si Jeremias lamang ang propetang pinagbawalang mag-asawa, at dumarating sa kaniya ang salita nang kasing-lihim ng alinman sa aklat.

Ang mamatay nang walang anak ay pagkapawi ng pangalan sa Israel, ang pangambang sinasagot ng kautusan tungkol sa bayaw na nag-aasawa sa balo, “upang ang kaniyang pangalan ay huwag mapawi sa Israel” (Deuteronomio 25:6). Para sa lalake ng angkan ng saserdote (1:1), na ang katungkulan ay ipinapasa mula ama hanggang anak, katapusan din ito ng isang linya.

Magkakasunod ang tatlong pandiwa ng kapanganakan: ang mga anak na “ipinanganak,” ang mga ina na “nanganak,” ang mga ama na “naging anak sila.” Pinangangalanan ang bawa't kawing ng tanikala ng salinlahi upang walang maisip na nakalalabas sa hatol na kasunod.

Literal na ‘mga kamatayan ng mga sakit’ ang “mabigat na pagkamatay,” pagkaupos sa karamdaman at hindi mabilis na wakas. Bumabalik ang larawan ng mga patay na nakakalat sa ibabaw ng lupa sa 8:2, 9:22 at 25:33, ang pinakawalang-awang larawan ng aklat para sa mga bangkay na iniwan kung saan sila bumagsak.

Beth marzeach sa Hebreo ang “bahay na may tangisan.” Ginagamit ng Amos 6:7 ang marzeach para sa marangyang piging ng mga nakahiga, at ginagamit ito ng mga kasulatan mula sa Ugarit para sa samahang nagpipiging bilang parangal sa mga patay. Ang tatlong binawi, kapayapaan, kagandahang-loob at kaawaan, ay mga ubod na salita ng pag-ibig ng tipan; sinasagot ng “kapayapaan ko” ang “talagang kapayapaan” ng mga propeta sa 14:13.

Ipinagbabawal sa Israel ang pagkukudlit sa katawan at pagpapakalbo dahil sa patay (Levitico 19:28; Deuteronomio 14:1), gayunma'y nagpatuloy ang kaugalian: sa 41:5, dumating ang walong pung lalake mula sa Sichem at iba pang bayan na may ahit na balbas at may mga kudlit. Itinatala ng talata ang kaugalian ayon sa tunay na kalagayan nito.

Paras ang pandiwang Hebreo rito, na ginagamit sa paghahati ng tinapay (Isaias 58:7), at iyon ang pagbasa ng Ang Dating Biblia sa “magpuputol man ng tinapay”: ang pagkaing dinadala ng mga kapitbahay sa bahay na namatayan. Alak na ibinibigay sa nagdadalamhati ang saro ng kaaliwan, gaya ng alak para sa “mapanglaw na loob” sa Mga Kawikaan 31:6.

Beth mishteh, bahay ng inuman, ang “bahay na anyayahan,” ang salita para sa pitong araw na piging ng kasal na ginawa ni Samson (Mga Hukom 14:10). Pinagbabawalan si Jeremias sa pagtitipong nagtatanda sa pagsisimula ng bagong sambahayan, gaya ng pagbabawal sa kaniya sa pagtitipong nagtatanda sa pagwawakas ng isang buhay.

Bumabalik ang apat na tinig sa 7:34 at 25:10, sa bawa't ulit bilang banta. Sa 33:11 ay ipinangangakong ibabalik ang mga ito, maririnig muli sa mga lansangan kasama ng tinig ng “nangagdadala ng hain ng pagpapasalamat sa bahay ng Panginoon.” Ang “sa harap ng iyong mga mata at sa inyong mga kaarawan” ay nangangahulugang sa loob mismo ng buhay ng salinlahing ito.

Humihigpit ang tatlong tanong habang umuusad, mula bakit, tungo sa anong kasamaan, tungo sa anong kasalanan, wika ng nasasakdal na humihingi ng paratang. Inaasahan na ng aklat ang ganito ring tanong sa 5:19 at inilalagay ito sa bibig ng mga dumaraang bansa sa 22:8.

Ang “pinabayaan ako” ang nagbubukas at nagsasara ng talaan, kaya nakakulong sa loob ng pagpapabaya ang pagsunod, paglilingkod at pagsamba sa ibang mga dios. Huli ang kautusan, “hindi iningatan ang aking kautusan,” bilang pinakabuong anyo ng paratang at hindi bilang pahabol.

Sinabi na ng kabanata 7 na ang salinlahi ay “nagsigawa ng lalong masama kay sa kanilang mga magulang” (7:26). Sa Hebreo, dumudulas ang pananalita mula ‘kayo'y lumalakad’ tungo sa ‘upang hindi sila makinig,’ na para bang bumabaling ang Dios mula sa pakikipag-usap sa kanila tungo sa pagsasalita tungkol sa kanila; pinakikinis ito ng Ang Dating Biblia sa “hindi ninyo ako dininig.”

Tul sa Hebreo ang “itataboy,” ihagis nang malakas, ang pandiwa para sa mga taong dagat na nagtatapon ng dala-dalahan (Jonas 1:5) at para kay Joachin na ibinalibag sa lupaing hindi niya kilala (22:26, 22:28). Inihula na ng Deuteronomio 28:64 ang paglilingkod sa pagkatapon “sa mga dios na kahoy at bato.”

Ang “Buhay ang Panginoon” ang karaniwang anyo ng panunumpa (1 Samuel 14:39), at itinatakda ito ng 4:2 bilang paraan ng pagsumpa ng Israel. Pinangangalanan ng panunumpa ang gawang nagpapakilala sa Dios na pinanunumpaan. Halos salita por salitang bumabalik ang mga talatang 14 at 15 sa 23:7–8.

Nasa silangan ng Juda ang Babilonia, nguni't bumababa ang mga hukbo nito sa mga daan ng kalakalan mula sa hilaga, kaya palagi itong “hilagaan” sa aklat. Lumalampas sa Babilonia ang “lahat ng lupain na kinatabuyan sa kanila,” tungo sa pagkakalat sa maraming bansa.

Nagbanta na ang Amos 4:2 na huhulihin ang Samaria “ng mga taga ng bingwit,” at inilalarawan ng Habacuc 1:15 ang Caldeo na humuhuli ng tao sa pamamagitan ng lambat. Ang “mga bitak ng mga malaking bato” ay ang salita ring Hebreo na bihirang lumitaw gaya ng “bitak ng malaking bato” na pinagtaguan ni Jeremias ng pamigkis (13:4).

Sinasagot ng talata ang mga taguan ng talatang sinundan: walang bitak sa bundok na makapagtatago ng isang buhay mula sa paningin. Ganito rin ang sinasabi ng aklat sa panalangin ni Jeremias sa 32:19, na ang mga mata ng Dios “ay dilat sa lahat ng mga lakad ng mga anak ng tao.”

Mishneh ang “ibayo,” dobleng bahagi, isang legal na sukat ng ganap na pagbabayad; ganito ring kaisipan ang nasa Isaias 40:2, kung saan tumanggap ang Jerusalem “ng ibayong ukol sa kaniyang lahat na kasalanan.” Tinatawag na mga bangkay ang mga diosdiosan, mga patay na bagay, na umaalingawngaw sa Levitico 26:30. Ang lupain ay “aking mana,” sariling pag-aari ng Dios.

Laro ng tunog sa Hebreo ang tatlong titulo: uzzi, “aking kalakasan,” at ma'uzzi, “aking katibayan,” saka manusi, “aking kanlungan,” dakong tinatakbuhan. Nagsasalita si Jeremias para sa kaniyang sarili sa unang panauhan, saka tumatanaw sa mga hangganan ng lupa.

Dalawang ulit umiikot ang Hebreo sa salitang elohim: makagagawa ba ang tao ng elohim para sa sarili, gayong sila'y lo elohim, hindi mga dios? Ginamit na ang ganitong pananalita sa 2:11 para sa mga dios na ipinagpalit ng Juda sa kaniyang kaluwalhatian, mga “dios, na hindi mga dios.”

Tatlong ulit dumarating ang pandiwang ‘kilala.’ Ang “paminsang” ay nangangahulugang sa pagkakataong ito, sa wakas. Isinusulat ng Ang Dating Biblia ang pangalan dito bilang “Jehova,” at ang pagkilalang iyon ay ang pag-uulit sa mga salot sa Egipto, “malalaman ng mga Egipcio, na ako ang Panginoon” (Exodo 7:5, 14:4), kaya nagtatapos ang kabanata kung saan nagsimula ang bagong exodo ng talatang 14.