Isang natapos na takbuhin at pagdalaw na hinihintay pa

Ang “Ipinagbibilin ko” ay diamartyromai, magpatotoo nang taimtim na may tinawag na mga saksi, ang pandiwa ng 1 Timoteo 5:21. Ginamit ni Pedro ang kaparehong paglalarawan kay Cristo sa Mga Gawa 10:42, itinalaga ng Dios na Hukom ng mga buhay at mga patay. Sa pinakamahuhusay na teksto, pormula ng panunumpa ang huling parirala, sa pamamagitan ng kaniyang pagpapakita at kaniyang kaharian, gaya ng nakalimbag dito.

Tumayo sa tabi, maging handa, ang tindig ng taong nasa tungkulin: iyan ang ephistemi sa likod ng “magsikap ka”. Isang tugmaan sa Griego ang “sa kapanahunan, at sa di kapanahunan”, eukairos akairos, angkop at di-angkop; hindi sinasabi kung ang kaginhawahan ng mga nakikinig o ng nangangaral. Tumatakbo ang tatlong pandiwa mula sa paglalantad ng kamalian, sa pagsaway rito, hanggang sa paghimok sa daang pasulong.

Pagtiisan, anechomai, ang “titiisin”, ang pandiwang ginamit sa 2 Mga Taga-Tesalonica 1:4 sa pagtitiis ng pag-uusig; hindi kayang tiisin ng mga nakikinig na ito kahit ang malusog na aral. Ang “magsisipagbunton” ay episoreuo, magpatung-patong, ang ugat ng mga babaing lipos ng 3:6. Ang “kati” ay knetho, kilitiin: mga taingang nais kamutin ng anumang bago.

Nagbabago ang tinig ng dalawang pandiwa. Aktibong inilalayo ng mga nakikinig ang kanilang tainga sa katotohanan; pagkatapos ay sila'y “mga ibabaling”, balintiyak, ang pandiwa ng paglihis sa 1 Timoteo 1:6. Ang nagsimula bilang kanilang pagpili ay nagtatapos sa pagdadala sa kanila. Ang “katha” ay ang mythoi na itinakuwil na sa 1 Timoteo 1:4 at 4:7.

Ang “magpigil” ay nepho, maging mahinahon, ang salita ng 1 Mga Taga-Tesalonica 5:6 at 5:8. Tatlong ulit lamang lumilitaw ang “evangelista” sa Bagong Tipan: si Felipe na evangelista sa Mga Gawa 21:8, ang listahan ng mga kaloob sa Mga Taga-Efeso 4:11, at dito. Ang “ganapin” ay plerophoreo, punuin hanggang labi, isagawa nang lubusan.

Ibuhos bilang handog na inumin, ang alak na ibinubuhos sa tabi ng hain sa Mga Bilang 28:7: iyan ang spendomai sa likod ng “iniaalay na”; ginamit ni Pablo ang kaparehong pandiwa para sa sarili sa Mga Taga-Filipos 2:17. Ang “pagpanaw” ay analysis, isang pagkalag, ang salita para sa barkong kumakalag sa tali o mga kawal na nagbabaklas ng kampo; ang Mga Taga-Filipos 1:23 ay may pagnanasang umalis.

Tatlong ganap na panahunan: nakipagbaka, natapos, iningatan, bawat isa'y tapos na gawang nananatili ang bunga. Sa matatanda ng Efeso, ilang taon na ang nakararaan, sinabi ni Pablo na ang tanging nais niya ay matapos ang kaniyang takbo nang may galak (Mga Gawa 20:24). Parirala rin ang “iningatan ko ang pananampalataya” para sa pagtupad sa ipinangakong salita, ang katapatan ng kawal o katiwala.

Nakaimbak at nakalaan: iyan ang apokeimai sa likod ng “natataan”, gaya ng sa Mga Taga-Colosas 1:5 tungkol sa pag-asang natataan sa langit. Ang putong ay korona ng nagwagi. Ang “putong na katuwiran” ay maaaring koronang binubuo ng katuwiran o koronang iginawad dahil dito. Ganap na panahunan ang “naghahangad”: ang mga umibig sa kaniyang pagpapakita at umiibig pa rin.

Ang “Magsikap” ay spoudazo, magmadali, gawin ang lahat ng pagsisikap, ang pandiwa ng 2:15 sa pagsisikap na humarap na subok. Ang “madali” ay tacheos, mabilis. Uulitin ang kahilingan sa talatang 21 na may takdang panahon, at lumilipat ang sulat mula pamamaalam tungo sa mga praktikal na bagay sa iisang linya.

Agapao, ang pandiwa ng talatang 8, ang nasa likod ng pag-ibig ni Demas: iniibig ng iba ang pagpapakita ni Cristo, ngunit “iniibig niya ang sanglibutang ito”. Binanggit siya bilang kamanggagawa sa Filemon 24 at Mga Taga-Colosas 4:14. Nasa baybayin ng Adriatico ang Dalmacia. Ang ilang manuskrito ay nagpapadala kay Crescente sa Gaul sa halip na Galacia, dahil maaaring tumukoy ang Griego sa alinman.

Si Lucas ang minamahal na manggagamot ng Mga Taga-Colosas 4:14, at ayon sa karaniwang pananaw, ang sumulat ng Mga Gawa, na nagtatapos kay Pablo na binabantayan sa Roma. Nakabalik na si Marcos sa tabi ni Pablo sa Mga Taga-Colosas 4:10 at Filemon 24. Ang “napapakinabangan” ay euchrestos, ang salitang ginamit para sa kapaki-pakinabang na sisidlan sa 2:21.

Taga-Asia si Tiquico (Mga Gawa 20:4) at dinala niya ang mga sulat sa Efeso at Colosas (Mga Taga-Efeso 6:21; Mga Taga-Colosas 4:7). Ang “sinugo ko” ay maaaring pangnagdaang pansulat, isinulat mula sa pananaw ng bumabasa, na nangangahulugang isinusugo ko: maaaring si Tiquico ang nagdadala ng sulat na ito at darating upang palitan si Timoteo. Hinuha iyon mula sa panahunan.

Mabigat na kapang panlakbay, phailones, ang “balabal”, ang Latin na paenula, bilog na tela na may butas para sa ulo, na kailangan dahil darating ang taglamig (talatang 21). Daungan ang Troas kung saan minsang tumira si Pablo nang isang linggo (Mga Gawa 20:6). Ang “mga pergamino” ay membranai, salitang Latin na isinulat sa titik Griego, mga kuwadernong pergamino; hindi na lumilitaw si Carpo saanman.

Ang “panday-tanso” ay chalkeus, manggagawa sa anumang metal. Ang “ginawan ako ng lubhang masama” ay sa Griego nagpakita sa akin ng maraming masama, at maaaring may kahulugang legal ang pandiwa na pagbibigay ng impormasyon, kaya may nag-aakalang si Alejandro ang nagsumbong laban kay Pablo. Ang pinakamahuhusay na manuskrito ay may “gagantihan siya ng Panginoon”, gaya ng nakalimbag dito, isang pahayag at hindi sumpa, na umaalingawngaw sa Mga Awit 62:12.

Ang “Magingat ka” ay phylasso, maging alerto, ang pandiwa ng bantay sa 1:14. Ang “sinalangsang” ay anthistemi, ang pandiwa ng 3:8, kung saan sinalungat nina Janes at Jambres si Moises: inilalagay si Alejandro sa kaparehong papel. Kasama si Timoteo sa “aming mga salita”: sa kanilang dalawa ang mensaheng sinasalakay.

Pagtatanggol sa hukuman, apologia, ang “pagsasanggalang”, malamang na ang paunang pagdinig sa isang paglilitis na Romano. Inilalarawan ng “kumampi” ang mga kaibigan at tagapagtanggol na humaharap para sa isang nasasakdal. Ipinaaalala ng panalangin ang kay Esteban, na huwag ibilang sa kanila ang kasalanang ito (Mga Gawa 7:60), na narinig ni Pablo bilang binatang sa kaniyang paanan inilapag ng mga saksi ang kanilang mga damit (7:58).

Inaalingawngaw ng “iniligtas sa bibig ng leon” ang Mga Awit 22:21, ang awit na ang unang linya ay isinigaw ni Jesus mula sa krus; ang yungib ng mga leon sa Daniel 6 ang isa pang pagliligtas na ipinaaalala ng mga salita. Ang “maitanyag ng ganap” ay plerophoreo, ang pandiwa ng talatang 5: tinupad ni Pablo sa kaniyang paglilitis ang mismong biling ibinibigay niya kay Timoteo.

Umaalingawngaw ang pananalita sa Panalangin ng Panginoon: kaparehong pandiwa ang “ililigtas”, rhyomai, at kaparehong salita ang masama, at may doksolohiyang sumusunod gaya ng sa maraming kopya ng Mateo 6:13. Dito lamang makikita sa Bagong Tipan ang “kaniyang kaharian sa langit”. Ang ipinangangakong pagliligtas ay mula sa bawat gawa ng masama, hindi mula sa bawat panganib.

Prisca, ang pormal na pangalan, ang tawag ni Pablo sa kaniya; ginamit ni Lucas ang palayaw na Priscila (Mga Gawa 18:2). Kasama ni Aquila, tumira siya sa Roma, Corinto at Efeso, at sinasabi ng Mga Taga-Roma 16:3–4 na itinaya nila ang kanilang leeg para kay Pablo. Muli, ang sambahayan lamang ni Onesiforo ang binabati, gaya ng sa 1:16.

Isinugo si Erasto sa Macedonia kasama ni Timoteo (Mga Gawa 19:22); may Erastong ingat-yaman ng lungsod ng Corinto sa Mga Taga-Roma 16:23, at isang inskripsiyon sa lansangang natagpuan sa Corinto ang nagpapangalan sa isang Erastong opisyal ng lungsod. Taga-Efeso si Trofimo (Mga Gawa 21:29). Ang Mileto ay ang daungan sa timog ng Efeso kung saan kinatagpo ni Pablo ang matatanda sa Mga Gawa 20:15–17.

Isinasara ng taglamig ang mga ruta sa dagat mula bandang Nobyembre hanggang Marso; itinatala ng Mga Gawa 27:9 na mapanganib na ang paglalayag. Maaaring buwan ang mawala kay Timoteo kung huli siyang aalis. Pinangalanan ni Ireneo (Laban sa mga Erehiya 3.3.3) si Lino bilang unang namuno sa iglesia sa Roma pagkatapos ng mga apostol at kinilala siyang ang Lino ng sulat na ito. Hindi na lumilitaw saanman sina Eubulo, Pudente at Claudia.

Isahan ang unang pagpapala, “sumainyong espiritu” sa Griego ay sa iyong espiritu, para sa sariling espiritu ni Timoteo; maramihan ang ikalawa, “sumainyo”, at umaabot sa kapulungan. Ayon sa tradisyon, ito ang mga huling salitang isinulat ni Pablo. Sinasabi ng ilang huling tala sa dulo ng mga kopya na isinulat ito nang iharap si Pablo kay Nero sa ikalawang pagkakataon, huling dagdag, bagaman tugma sa tagpuan ng talatang 16.