Awit ng pagluluksa bago matapos ang pagpipiging

Ang “itinataghoy” ay qinah, ang awit sa libing, na inaawit sa pilay na indayog ng isang mahabang linya at isang maikli, ang sukat ng Aklat ng Mga Panaghoy. Ang pagtaghoy ay pormal na gawa ng nagluluksa, gaya ng pagtaghoy ni David kina Saul at Jonathan (2 Samuel 1:17).

Nasa gayong pilay na sukat ng libing ang talata sa Hebreo. Ang dalagang namatay nang bata ay walang iniiwang anak, at inilalarawan ang bansa na walang tagapagmanang magdadala ng pangalan nito. Sinasagot ni Jeremias ang linya makalipas ang ilang salinlahi: muling itatayo ang dalaga ng Israel (Jeremias 31:4).

Ang libo at daan ay mga yunit ng pagtitipon ng mga lipi ng Israel, bawa't isa ay may kapitan (Exodo 18:21; 1 Samuel 17:18). Ang bayang nagpadala ng isang rehimiyento ay makababawi ng isang kompanya; ang bayang nagpadala ng isang kompanya ay makababawi ng isang pulutong. Siyam sa sangpu ang hindi babalik.

Darash ang “Hanapin”, ang karaniwang salita sa pagpunta sa dambana o sa propeta upang sumangguni sa Dios, gaya ng pagsangguni ni Rebeca sa Panginoon (Genesis 25:22). Pinanatili ni Amos ang pandiwa at inalis ang patutunguhan: hanapin ako, hindi ang isang dako.

Isang tugmaan ang Hebreo para sa kapalaran ng Gilgal, ha-gilgal galoh yigleh, ang Gilgal ay papasok sa galut, pagkatapon. Ang Beer-seba ay nasa malayong timog ng Juda, ang lumang dambana nina Abraham at Isaac (Genesis 21:33; 26:23–25); kailangang tumawid ng hangganan ang mga taga hilaga upang sumamba roon. Ang Beth-el ay magiging aven, wala.

Ang sangbahayan ni Jose ay ang Ephraim at Manases, ang dalawang anak ni Jose, ang puso ng kaharian sa hilaga. Bumagsak ang apoy sa bawa't bansa sa mga kabanatang 1 at 2; dito ay umaabot ito sa Israel. Ang dios ng Beth-el, ang guya, ay pahiwatig na pinangangalanang hindi makapapatay nito.

Halamang bantog sa pait ang ajenjo (Deuteronomio 29:18). Ang “nagwawaksi” ay sa literal na ibinabagsak sa lupa, ang katuwiran na itinapon na parang basura. Naputol ang pangungusap nang walang pangunahing pandiwa, ginambala ng himnong kasunod, at dinadampot ng 6:12 ang gayon ding paratang.

Ang mga Pleyades at ang Orion, kesil, ang hangal, ay kapwa pinangangalanan sa Job 9:9 at 38:31. Sa Hebreo ay nagbubukas ang talata nang walang utos na maghanap: simpleng lumikha ng mga Pleyades, isang linya ng himno na inihaharap laban sa bayang ginagawang lason ang katarungan. Bumabalik sa 9:6 ang pagtawag sa tubig sa dagat.

Ang pandiwang nasa likod ng “nagdadala ng biglang kabuwalan” ay nangangahulugang pakislapin o pasambulatin, kaya maraming nagsasalin ng nagpapakislap ng pagkasira laban sa malakas. May ilang iskolar pa nga na nakasumpong ng iba pang pangalan ng bituin sa talata, na nagpapatuloy sa langit ng talatang 8. Alinman, bumabagsak ang mga muog.

Ang pintuang-bayan ang hukuman ng bayan, kung saan umuupo ang mga matanda upang dinggin ang mga usapin (Deuteronomio 21:19; Ruth 4:1–2). Ang “nananaway” ay ang saksi o tagapamagitang nagtatanggol sa tama; binabanggit ng Isaias 29:21 ang mga naglalagay ng silo para sa sumasaway sa pintuang-bayan.

Ang bihirang salitang nasa likod ng “niyayapakan” ay maaaring mangahulugang pagpapataw ng buwis, mula sa pandiwang Akkadiano para sa paniningil ng buwis na butil, na akma sa trigong hinihingi kasunod nito. Ang mga bahay na batong tinabas ay itinayo sa mamahaling batong inukit, at ang hatol sa mga ito ay ang sumpa ng tipan sa Deuteronomio 28:30.

Maraming kasalanan, at mga kasalanang may lakas sa likod, iyan ang “gaano karami” at “gaano kalaki”. Ang “suhol” ay kopher, salaping pantubos, ang halagang ibinabayad upang makatakas sa parusa, at ipinagbawal ng Mga Bilang 35:31 ang pagtanggap ng pantubos para sa mamamatay-tao. Ipinagbibili ang katarungan sa pintuang-bayan.

Tunog-kawikaan ang linya, ang uri ng payong ibinibigay ng mga guro ng karunungan (ihambing ang Mangangaral 3:7, na may panahon ng pagtahimik). May ilang kumukuha sa pandiwa bilang pananambitan sa halip na pananahimik. Ang “panahong yaon” ay pinakanatural na ang darating na kapahamakan, kapag wala nang anomang may silbing masasabi.

Sinisipi ng “gaya ng inyong sinasabi” ang sariling tiwala ng bayan, ang islogang itinatala rin ng Mikas 3:11, na nasa gitna nila ang Panginoon at walang kasamaang darating sa kanila. Kinukuha ni Amos ang islogan at idinidikit ang kondisyong kulang dito.

Ang “marahil” ay ang gayon ding nag-aalinlangang salitang ginamit ni Moises matapos ang gintong guya, nang sabihin niyang baka sakaling makagawa siya ng pagtubos sa kasalanan ng bayan (Exodo 32:30). Ipinapares ng utos ang pagkapoot at pag-ibig gaya ng Mga Awit 97:10. Ang “nalabi sa Jose” ang unang pag-asa para sa mga makaliligtas sa aklat.

Nagkakapatong ang titulo, “ng Panginoon, ng Dios ng mga hukbo, ng Panginoon”, bago ang hatol. Tinatawag ng Jeremias 9:17 ang mga babaing tagapanaghoy at mga bihasang babae upang managhoy; dito rin ay inuupahan ang mga propesyonal na tagapanaghoy, at tinatawag ang mangbubukid mula sa kaniyang bukid upang sumama sa kanila, sapagka't wala itong maibibigay na aanihin.

Ang “daraan sa gitna mo” ay pandiwa ng Paskua: dadaan ang Dios sa lupain ng Egipto nang gabing iyon (Exodo 12:12). Minsang dumaan ang Dios sa Egipto at nilampasan ang Israel; ngayo'y ang Israel ang lupaing kaniyang daraanan. Karaniwang maingay ang mga ubasan sa mga awit ng pag-aani (Isaias 16:10).

Ito ang pinakamaagang pagbanggit sa “kaarawan ng Panginoon” sa mga propeta, at alam na ng mga nakikinig ang parirala at nais nilang dumating ang araw. Ang “Sa aba” ay hoy, ang sigaw sa libing, ang daing para sa kapatid na binibigkas sa ibabaw ng libingan sa 1 Mga Hari 13:30.

Itinatayo ang mga pader na bato nang walang argamasa at puno ng mga siwang na pinagkukublihan ng mga ahas; nagbabala ang Mangangaral 10:8 na ang sumisira ng bakod ay tutukain ng ahas. Isinasandal ng lalake ang kamay sa sarili niyang pader upang huminga matapos tumakbo, at sa tahanan dumarating ang tuka.

Ophel ang “totoong madilim”, malalim na kadiliman, at ang “ningning” ay nogah, ang liwanag sa abot-tanaw bago ang bukang-liwayway. Ipinagkakait pati ang unang abuhing liwanag na iyon. Binuo ang tanong upang asahan ang pagsang-ayon, na para bang dapat ay alam na ito ng mga nakikinig. Bumubuo ang Sofonias 1:15 ng isang buong bahagi sa linyang ito.

Sa Hebreo, ang pagtanggi ay hindi ko aamuyin, tinatanggihan ang masarap na amoy na nagpapalugod sa handog (Levitico 1:9) at tinutupad ang sumpa ng Levitico 26:31, kung saan hindi aamuyin ng Dios ang masarap na amoy ng kanilang mga handog. Ang “takdang kapulungan” ay ang mga pangwakas na pagtitipon sa kapistahan na tinatawag din ni Joel.

Handog na susunugin, handog na harina, handog tungkol sa kapayapaan: sinusunod ng listahan ang pagkakasunod ng Levitico 1–3 at sa gayon ay sumasaklaw sa buong sistema ng kusang paghahain. Pinaghahatian bilang pagkain ang handog tungkol sa kapayapaan, at ang “matabang hayop” ay mga guyang pinataba, ang pinakamainam na maidadala ng isang sangbahayan.

Biglang kumikitid ang pananalita tungo sa isahan, “iyong mga awit”, na para bang sa bawa't sumasamba isa-isa. Ang “mga biola” ay mga alpa, nevel, mga instrumento ng tugtugin sa templo na inayos ni David (1 Mga Cronica 15:16). Ang “ingay” ay hamon, isang lagaslas, ang gayon ding salita para sa ugong ng karamihan.

Ang “malakas na agos” ay nachal eythan, isang sapa na hindi natutuyo. Bumabaha ang karamihan ng mga sapa sa taglamig at alabok na sa tag-araw; nagrereklamo ang Jeremias 15:18 na ang Dios ay parang tubig na nagkukulang. Dapat tumakbo ang katarungan na gaya ng bihirang batis na patuloy na umaagos sa tag-araw.

Binuo ang tanong upang asahan ang sagot na hindi, at kahawig ito ng Jeremias 7:22–23, kung saan hindi nagsalita ang Dios sa mga magulang tungkol sa mga handog na susunugin kundi iniutos na sundin ang kaniyang tinig. Sinisipi ni Esteban ang mga talatang 25–27 sa kaniyang pagtatanggol (Mga Gawa 7:42–43).

Ang “bituin ng inyong dios” ay malamang si Kaiwan, ang pangalang Akkadiano ng Saturno, at ang salitang binasang “tabernakulo” ay maaaring si Sakkuth, ibang pangalan ng gayon ding dios na bituin. Tila ibinigay ng mga eskribang Hebreo sa dalawa ang mga patinig ng shiqquts, kasuklamsuklam, isang paraan ng pagdura habang bumabasa.

Ang “sa dako roon ng Damasco” ay nangangahulugang Asiria, na hindi kailan man pinangangalanan ni Amos saanman sa kaniyang tekstong Hebreo. Si Esteban, na lumilingon matapos ang pagkatapon sa Babilonia, ay sinisipi ang linya bilang sa dako roon ng Babilonia (Mga Gawa 7:43). Inaalingawngaw ng pangwakas na titulo ang paulit-ulit na linya ng himno tungkol sa pangalan ng Dios.