Ang paglapastangan kay Dina at ang pagwasak sa isang lungsod

Ipinakilala si Dina bilang anak ni Lea bago siya tawaging anak ni Jacob. Mahalaga ito sapagkat sina Simeon at Levi, ang ikalawa at ikatlong anak ni Lea, ay buo niyang mga kapatid at tatawaging mga kapatid ni Dina sa talatang 25. Dahil ipinanganak siya pagkatapos ng ikaanim na anak ni Lea, malamang na nasa kabataan pa siya rito, bagaman hinuha lamang iyon mula sa pagkakasunud-sunod ng mga pangyayari.

Si Sichem ay anak ni Hamor na Heveo at prinsipe sa lupain. Ang mga Heveo ay kabilang sa mga bayang Canaanita na nakatala sa Genesis 10:17. Ang pandiwang Hebreo na innah ay maaaring mangahulugang pagpapakumbaba o pamimilit at ginagamit din sa ginawa ni Amnon kay Tamar sa 2 Samuel 13:14 at sa batas ng Deuteronomio 22:29. Ang lalaki ay kapangalan mismo ng lungsod na pinamumunuan ng kaniyang ama.

Ang pandiwang davaq, na naglalarawan sa pagkakapit ng kalooban ni Sichem kay Dina, ay siya ring pandiwang ginagamit sa Genesis 2:24 tungkol sa pagkapit ng lalaki sa kaniyang asawa. Ang pakikipag-usap niya nang kalugod-lugod ay literal na pagsasalita sa puso, isang idyomang makikita rin sa Ruth 2:13. Hindi tulad ni Amnon sa 2 Samuel 13:15, nagpatuloy ang pagkagiliw ni Sichem, ngunit hindi nito binabago ang ginawa niya sa talatang 2.

Tinawag ni Sichem si Dina na yaldah, isang salitang nagbibigay-diin sa pagiging batang babae. Ang utos niya sa amang si Hamor na ipakamit sa kaniya ang dalaga ay katulad ng kahilingan ni Samson sa kaniyang mga magulang sa Mga Hukom 14:2. Nagpapasimula siya ng usapan tungkol sa kasal habang si Dina ay nasa kaniyang bahay na.

Dito nagbago ang salitang Hebreo para sa pagdahas kay Dina at ginamit ang timme, na nangangahulugang gawing marumi. Ito ang bokabularyong ginagamit para sa karumihang rituwal sa Levitico 18. Tatlong ulit itong lumilitaw sa kabanata, sa mga talatang 5, 13 at 27, at palaging mula sa pananaw ng pamilya. Samantala, nanatiling tahimik si Jacob, at ang katahimikang iyon ay nagpapatuloy sa malaking bahagi ng kabanata.

Lumabas si Hamor upang makipag-usap kay Jacob tungkol kay Dina at Sichem. Ang pangalang Hamor ay nangangahulugang asno. Sa Mga Hukom 9:28, binabanggit pa rin ang mga tao ni Hamor na ama ni Sichem bilang makapangyarihang angkan ng lungsod. May mga tekstong mula sa Mari na gumagamit ng pagpatay sa asno bilang pananalita para sa paggawa ng tipan, at iniuugnay ito ng ilang iskolar sa pangalan ng angkan, ngunit haka-haka lamang ang ugnayang iyon.

Nang makarating ang mga anak ni Jacob mula sa parang, labis silang nagdamdam at nagalit dahil sa ginawa kay Dina. Ang pananalitang gumawa ng kaululan sa Israel ay katulad ng ginagamit ni Tamar laban kay Amnon sa 2 Samuel 13:12 at ng paglalarawan sa kasalanan sa Gibeah sa Mga Hukom 20:6. Ang wika ng magiging batas ng Israel ay ginagamit dito sa pamilyang bagong tumanggap pa lamang ng pangalang Israel. Ang atsav ay kaugnay din ng hirap sa Genesis 3:16–17.

Sinabi ni Hamor na ang kaluluwa ng kaniyang anak ay nakaugnay kay Dina at hiniling niyang ipagkaloob siya bilang asawa. Ang chashqah ay pandiwang nagsasaad ng matinding pagkagiliw o pagnanais, at ginagamit sa Deuteronomio 7:7 tungkol sa pagtatakda ng pag-ibig ng Dios sa Israel. Kapansin-pansin ding tinutukoy ni Hamor si Dina bilang anak ng magkakapatid, na para bang taglay nila ang kapangyarihang karaniwang nasa ama.

Pinalawak ni Hamor ang usapan mula sa iisang kasal tungo sa malawakang pag-aasawahan ng dalawang pangkat. Ang ganitong pakikipag-asawa sa mga bayan ng Canaan ang tahasang ipinagbabawal sa Deuteronomio 7:3. Kaya ang mungkahi niya ay hindi lamang tungkol kina Sichem at Dina, kundi tungkol sa pagsasanib ng dalawang pamayanan sa pamamagitan ng magkakaugnay na pag-aasawa.

Inalok ni Hamor ang pamilya ni Jacob ng malayang paninirahan, pangangalakal at pagkakaroon ng ari-arian sa lupain. Ang pahayag na ang lupain ay nasa harap nila ay kahawig ng sinabi ni Abimelech kay Abraham sa Genesis 20:15. Ang pandiwang achaz sa pagkakaroon ng pag-aari ay kaugnay ng salitang ginamit sa pag-aaring libingan na kailangang bilhin ni Abraham sa Genesis 23. Ang binayaran ni Abraham ay iniaalok ngayon kay Jacob nang malaya.

Ginamit ni Sichem ang pananalitang makasumpong sana siya ng biyaya sa kanilang mga mata, ang mismong uri ng pananalitang paulit-ulit na ginamit ni Jacob kay Esau sa Genesis 33:8, 10 at 15. Ngayon isang prinsipe ng Canaan ang nagsasabi nito sa pamilya ni Jacob. Nakipag-usap siya kapwa sa ama ni Dina at sa kaniyang mga kapatid, ang mga lalaking inaasahan niyang magpapasya sa hinihinging kasal.

Ang mohar ay halaga o handog na ibinabayad sa pamilya ng babae, samantalang ang mattan ay kaloob para sa babae mismo. Handa si Sichem na ibigay ang anumang hingin kapalit ng pagpapakasal kay Dina. Sa Exodo 22:16–17, may batas tungkol sa lalaking umakit sa isang dalaga: kailangan niyang magbigay ng nararapat na halaga, at kahit tumanggi ang ama sa kasal ay nananatili ang pananagutang magbayad.

Nililinaw ng Genesis ang motibo bago ilahad ang kanilang alok. Sumagot nang may pagdaraya ang mga anak ni Jacob kay Sichem at Hamor dahil dinahas ni Sichem ang kanilang kapatid na si Dina. Sa pagkakalagay ng dahilan sa gitna ng pangungusap sa Hebreo, hindi maituturing na taos-puso ang mga kasunduang susunod. Ang panlabas na anyo ng negosasyon ay sadyang panlilinlang.

Tinawag ng magkakapatid na kasiraan ng puri ang pagbibigay sa kanilang kapatid sa lalaking hindi tuli. Ang cherpah ay nangangahulugang kadustaan o kahihiyan. Sa Josue 5:9, nang tuliin ang salinlahing ipinanganak sa ilang, sinabi ng Dios na inalis ang kadustaan ng Egipto. Kaya may biblikal na kaugnayan ang di-pagtutuli at cherpah. Tunog-relihiyoso ang pagtutol ng magkakapatid, at iyon mismo ang layunin nito.

Ang kahilingan na tuliin ang bawat lalaki sa Sichem ay halos inuulit ang mismong pananalita ng utos ng Dios kay Abraham sa Genesis 17:10, himmol lakhem kol zakhar. Sa gayon, ang salitang ibinigay bilang tanda ng tipan ay ginawang kundisyon ng magkakapatid sa isang kasunduang alam na ng Genesis na mapanlinlang.

Ipinangako ng magkakapatid na magbibigay at tatanggap sila ng mga anak na babae sa pag-aasawa, maninirahan kasama ng mga taga-Sichem at magiging isang bayan. Ang am echad, isang bayan, ay kaparehong pangunahing pananalita ng Babel sa Genesis 11:6. Ipinapangako nila rito ang uri ng pagkakaisang nakita sa Babel, samantalang ang sambahayan ng tipan ay itinangi mula sa nakapaligid na mga bayan.

Tinawag ng magkakapatid si Dina na kanilang anak, na para bang sila ang gumaganap sa tungkulin ng ama habang tahimik si Jacob. Sinabi nilang kukunin nila ang kanilang anak na babae at aalis kung tatanggi ang mga taga-Sichem na magpatuli. Ipinapalagay ng pahayag na maaari nilang kunin si Dina, bagaman malinaw sa talatang 26 na nasa bahay pa rin siya ni Sichem.

Ang mga sinabi ng magkakapatid ay naging mabuti sa paningin nina Hamor at Sichem. Ang Hebreong pariralang mabuti sa mga mata ay madalas na tumutukoy sa paghatol ayon sa nakikitang anyo. Gayunman, naipahayag na ng kabanata na ang mga kundisyong ito ay ibinigay nang may pagdaraya. Kaya ang tila mabuting kasunduan sa kanilang paningin ay hindi kung ano ang inaakala nila.

Hindi nagpaliban si Sichem sa paggawa ng hinihingi, kaya bilang may-gulang na lalaki ay nagpasakop siya mismo sa pagtutuli bago pa kumbinsihin ang lungsod. Ang nikhbad, na isinaling pinarangalan, ay may diwang pinakamabigat o pinakaginagalang. Dahil siya ang pinakapinarangal sa buong sambahayan ng kaniyang ama, malaki ang impluwensiya niyang mahikayat ang mga lalaki ng lungsod na sumunod.

Sa pintuang-bayan, ang karaniwang lugar ng pampublikong pagpapasya, kinausap nina Hamor at Sichem ang mga lalaki ng lungsod. Hindi nila binanggit si Dina ni ang personal na pagnanais ni Sichem. Sa halip, ang narinig ng kapulungan ay tungkol sa mga lalaking bagong dating, sa pangkalahatang pag-aasawahan at sa pakinabang ng paninirahang magkasama. Ang isang babaeng pinagmulan ng buong usapin ay nawala sa kanilang pampublikong paliwanag.

Tinawag nina Hamor at Sichem na tahimik ang mga lalaki ni Jacob. Ang shelemim ay mula sa ugat na kaugnay ng shalem, ang salitang naglarawan sa ligtas na pagdating ni Jacob sa Sichem sa Genesis 33:18. Ang paglalarawang malabis ang kaluwangan ng lupain ay literal na may diwang maluwang sa magkabilang kamay, isang idyomang makikita rin sa Mga Hukom 18:10.

Inilahad sa mga taga-lungsod ang kundisyon na para bang malinaw na kasunduan: papayag lamang ang mga lalaki ni Jacob na manirahan at maging isang bayan kung tutuliin ang lahat ng lalaki. Inuulit nito ang anyo ng sinabi ng magkakapatid sa talatang 15. Gayunman, hindi sinabi sa lungsod ang tunay na dahilan kung bakit ipinataw ang kundisyong iyon.

Ginamit nina Hamor at Sichem ang kayamanan ni Jacob bilang panghikayat. Ang miqneh at qinyan, mga salitang tumutukoy sa mga hayop at pag-aari, ay siya ring bokabularyong ginamit sa ari-ariang tinipon ni Jacob sa Padan-aram sa Genesis 31:18. Ang bunga ng dalawampung taon niyang paggawa ay ipinakita sa mga taga-Sichem bilang gantimpalang mapapasakanila kung tatanggapin nila ang kasunduan.

Dalawang ulit binibigyang-diin ang lahat ng lumalabas sa pintuan ng lungsod. Malamang na tumutukoy ito sa mga lalaking nasa gulang para makipagdigma, yaong lumalabas para sa gawain ng lungsod at pakikibaka, naiiba sa ibang paggamit ng pintuang-bayan para sa negosyo gaya sa Genesis 23:10. Sa gayon, mismong mga lalaking kayang magtanggol sa Sichem ang sabay-sabay na naging mahina dahil sa pagtutuli.

Sa ikatlong araw, habang masakit pa ang mga lalaking tinuli, pumasok sina Simeon at Levi sa lungsod at pinatay ang lahat ng lalaki. Itinuturing noon na mabigat ang sakit ng sugat sa ikatlong araw, at ginagamit ng Mishnah Shabbat 9:3 ang talatang ito sa pagtalakay sa pag-aalaga sa sanggol na bagong tuli. Ang betach ay maaaring mangahulugang kumpiyansang pumasok ang magkapatid o walang hinihinalang panganib ang lungsod. Kapwa pinahihintulutan ng Hebreo ang pagbasa.

Pinatay nina Simeon at Levi sina Hamor at Sichem sa talim ng tabak at inilabas si Dina mula sa bahay ni Sichem. Ang pariralang Hebreo para sa talim ng tabak ay literal na bibig ng tabak, isang karaniwang idyoma ng digmaan na ginagamit din sa pagbagsak ng Jerico sa Josue 6:21. Pagkatapos nito, hindi na muling gumaganap si Dina sa salaysay at binabanggit na lamang ang kaniyang pangalan sa talaan sa Genesis 46:15.

Pagkatapos ng pagpatay nina Simeon at Levi, pinalawak ng talata ang pananagutan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga anak ni Jacob na nagsamsam sa mga patay at sa lungsod. Ang dahilan ay ibinigay sa anyong maramihan, sapagkat dinahas nila ang kanilang kapatid. Sa ganitong pananalita, ang kasalanan ng isang lalaki ay itinuturing na batayan ng pagsamsam sa buong Sichem.

Kinuha ng mga anak ni Jacob ang mga kawan, bakahan at mga asno, kapwa yaong nasa lungsod at nasa parang. Ito rin ang mga pangunahing uri ng hayop na binanggit ni Jacob bilang bahagi ng kaniyang sariling kayamanan nang magpadala siya ng mensahe kay Esau sa Genesis 32:5. Walang pagkakaiba ang ginawa sa ari-arian sa loob at labas ng lungsod. Ang kabuuang pag-aari ng Sichem ang sinamsam.

Kasama sa samsam ang buong yaman, mga bata at mga asawa. Ang taf ay tumutukoy sa maliliit na batang hindi pa kayang magmartsa nang mag-isa. Ang pagkakasunud-sunod ng mga bihag at ari-arian ay kahawig ng tala pagkatapos ng digmaan laban sa Madian sa Mga Bilang 31:9. Ang kabanatang nagsimula sa pagkuha sa isang babae ay nagtatapos sa pagkuha sa lahat ng kababaihan ng lungsod.

Sinabi ni Jacob kina Simeon at Levi na binagabag nila siya at ginawa siyang kasuklam-suklam sa mga Cananeo at Pherezeo. Ang akhar ay pandiwang nangangahulugang manggulo o magdala ng kapahamakan, at kaugnay nito ang Achor sa Josue 7:25. Ginagamit din ang parehong diwa tungkol kay Elias sa 1 Mga Hari 18:17. Ang pananalitang maging mabaho ang pangalan ay idyoma rin sa Exodo 5:21 para sa pagiging kinapopootan.

Ang tanong ng magkapatid tungkol sa pagtrato kay Dina na parang isang patutot ang huling salita ng kabanata, at walang tugon dito si Jacob. Ang zonah ay ang salitang Hebreo para sa patutot. Kalaunan, sa Genesis 49:5–7, sa higaan ng kamatayan ni Jacob, malinaw niyang hahatulan ang marahas na galit nina Simeon at Levi at ang kanilang paggamit ng mga sandata.