Muling Betel, na may mga libingan sa daan

Ang Bethel ay nasa mataas na kabundukan mula sa Sichem, kaya literal na heograpiya ang utos na umahon doon, bukod sa kahulugan nito sa pagsamba. Tinukoy ng Dios ang kaniyang sarili bilang ang Dios na nagpakita kay Jacob habang tumatakas siya kay Esau. Ibinabalik nito si Jacob sa kaniyang panata sa Genesis 28:20–22 tungkol sa bahay ng Dios sa lugar na iyon, isang pangakong halos dalawampung taon nang naghihintay na tuparin.

Inutusan ni Jacob ang kaniyang sambahayan at lahat ng kasama niya na alisin ang mga dios ng iba, magpakalinis at magpalit ng damit. Ang elohei hannekar ay literal na mga dios ng dayuhan. Kabilang na ngayon sa lahat ng kasama niya ang mga babae at batang dinalang bihag mula sa Sichem sa Genesis 34:29. Ang paglilinis at pagpapalit ng kasuotan bago humarap sa Dios ay muling makikita sa paghahanda ng Israel sa Sinai sa Exodo 19:10.

Sa sariling mga salita ni Jacob, inalala niya ang nangyari sa Bethel. Sa Genesis 28, hindi siya ang unang nanalangin o humingi ng pagpapakita, sapagkat ang Dios ang unang nagsalita. Ngayon sinabi niyang ang Dios ang sumagot sa kaniya sa araw ng kahapisan at sumama sa kaniyang paglalakbay. Inuulit nito ang kondisyon ng panata niya sa Genesis 28:20 at ipinahahayag na natupad na ang kundisyong iyon.

Ibinigay kay Jacob ang mga banyagang dios at mga hikaw, at ibinaon niya ang mga iyon sa ilalim ng encina malapit sa Sichem. Ginagamit noon ang mga hikaw hindi lamang bilang palamuti kundi maaari ring maging anting-anting, at sa Exodo 32:2–4 ay tinunaw ang mga hikaw upang gawin ang gintong guya. Maaaring ito rin ang encina sa Moreh na malapit sa unang dambana ni Abraham sa Genesis 12:6. Sa Josue 24:23–26, muling ipinauutos ang pag-alis ng mga banyagang dios sa Sichem.

Natatakot si Jacob sa Genesis 34:30 na magtipon laban sa kaniya ang mga bayan ng Canaan dahil kakaunti ang kaniyang mga tauhan. Sa halip, ang malaking sindak mula sa Dios ang bumagsak sa mga lungsod sa paligid, kaya hindi nila hinabol ang mga anak ni Jacob. Ang salitang Hebreo na chittat para sa sindak ay lumilitaw lamang sa lugar na ito sa Lumang Tipan.

Ang Luz ang Canaanita na pangalan ng lungsod, at nangangahulugan itong punong almendras. Naipaliwanag na ang pangalang ito sa Genesis 28:19. Ngayon dumating si Jacob doon hindi nang mag-isa kundi kasama ang buong bayang nasa kaniya. Malaking kaibahan ito sa una niyang paglalakbay, nang ayon sa Genesis 32:10 ay tumawid siya sa Jordan na tangan lamang ang kaniyang tungkod.

Tinawag ni Jacob ang lugar na El-beth-el, na may diwang Dios ng bahay ng Dios. Sa gayon, ang pangalan ay nakatuon sa Dios na nagpakita roon, hindi lamang sa lokasyon. Ang pandiwang Hebreo para sa napakita ay niglu, isang anyong maramihan na bihirang gamitin kasama ng Elohim. Iniugnay ito ng ilang sinaunang mambabasang Judio sa mga anghel sa hagdan na nakita ni Jacob sa Genesis 28:12.

Ang yaya ni Rebeca ay sumama sa kaniya mula Haran sa Genesis 24:59 ngunit hindi pinangalanan noon. Dito lamang, sa tala ng kaniyang kamatayan, ibinigay ang pangalang Debora. Ang Allon-bacuth ay nangangahulugang encina ng pagtangis. Hindi nakatala sa Genesis ang kamatayan ni Rebeca. Iminungkahi ni Rashi na kasama rin siya sa tinatangisan, ngunit hinuha lamang iyon sapagkat si Debora lamang ang tahasang ipinagluluksa ng talata.

Ang salitang uli ay tumutukoy pabalik sa unang pagpapakita ng Dios kay Jacob sa Bethel sa Genesis 28, noong tumatakas siyang halos walang anumang dala. Noon ay nakuha ni Jacob ang basbas ng bulag niyang ama sa pamamagitan ng pagkukunwari sa Genesis 27:27–29. Ngayon ang Dios mismo ang tuwirang nagpapala sa kaniya, at walang panlilinlang na kasangkot.

Sa may Jabbok, natanggap ni Jacob ang pangalang Israel mula sa nakipagbuno sa kaniya na hindi nagpahayag ng sariling pangalan sa Genesis 32:28–29. Dito ang Dios mismo ang malinaw na nagbigay at nagpatibay ng pangalang Israel. Hindi katulad ni Abram, na hindi na muling tinawag na Abram pagkatapos ng Genesis 17:5, patuloy na ginagamit ng Genesis kapwa ang Jacob at Israel hanggang sa katapusan ng aklat.

Ang Dios na Makapangyarihan sa lahat ay El Shaddai, ang pangalang ginamit ng Dios nang baguhin ang pangalan ni Abram sa Genesis 17:1. Ito rin ang pangalang ginamit ni Isaac nang basbasan si Jacob bago siya umalis sa Genesis 28:3. Ngayon ang mga salita ng basbas ay nagmumula mismo sa Dios. Ang utos na lumago at dumami ay mula sa Genesis 1:28 at 9:1, at dito unang ibinibigay sa isang patriarca bilang indibiduwal.

Sinabi ng Dios na ang lupaing ibinigay kina Abraham at Isaac ay ibibigay din kay Jacob at sa kaniyang lahi. Ginamit ang anyong nakaraan para sa pagkakaloob, bagaman maliit lamang ang aktuwal na pag-aaring lupain ng pamilya: isang libingang yungib para kay Abraham at isang pitak na binili ni Jacob sa Sichem sa Genesis 33:19. Ang kaloob ay ipinahayag na tiyak bago pa nila lubusang mapasakamay ang lupain. Tatlong salinlahi ang pinagsama sa iisang pangako.

Ang paglalarawang napailanglang ang Dios mula sa tabi ni Jacob ay kapareho ng pangwakas na pananalita sa pakikipag-usap ng Dios kay Abraham sa Genesis 17:22. Sa maikling bahaging ito, tatlong ulit binabanggit ang dakong pinakipagusapan ng Dios kay Jacob. Bago pa muling pangalanan ang lugar, paulit-ulit munang itinatakda ng teksto kung bakit mahalaga ang mismong pook na iyon.

Ang unang batong pinakaalaala ni Jacob sa Bethel ay binuhusan lamang ng langis sa Genesis 28:18. Ang bagong haliging ito ay binuhusan kapwa ng inuming handog at langis. Ito ang unang nesek, o ibinubuhos na handog, na binanggit sa Biblia. Kalaunan, ang pagbubuhos ng alak kasama ng mga hain ay magiging regular na bahagi ng mga handog sa tabernakulo, gaya ng makikita sa Mga Bilang 15:5.

Pinangalanan ni Jacob na Bethel ang lugar kahit ginawa na niya iyon nang mag-isa sa Genesis 28:19. Sa unang pagkakataon, isa siyang tumatakas na nakatanggap ng pangitain. Ngayon inuulit niya ang pangalan habang naroon ang buong sambahayan niya. Ang unang pagbibigay ng pangalan ay nagmarka sa pangakong ibinigay sa isang takas, samantalang ang ikalawa ay nagmarka sa pagpapanibago ng pangako sa lalaking nakabalik na.

Ang pariralang may kalayuan pa ay mula sa kivrat ha'arets, isang sinaunang sukat ng distansiya na hindi na tiyak ang eksaktong haba. Ginamit din ni Jacob ang pananalitang ito tungkol sa parehong bahagi ng daan nang alalahanin niya ang pagkamatay ni Raquel sa Genesis 48:7. Malubha ang hirap ng panganganak, at ang salitang qashah para sa pagiging mahirap ay inuulit sa dalawang magkasunod na talata.

Nang ipanganak si Jose, ipinangalan siya ni Raquel na may kasamang pagnanais na dagdagan pa siya ng isa pang anak na lalaki sa Genesis 30:24. Ang sinabi ng hilot na magkakaroon siya ng isa pang anak na lalaki ay sagot sa matagal nang pagnanais na iyon. Sa 1 Samuel 4:20, katulad na pananalitang huwag matakot dahil may anak na lalaki ang sinabi sa asawa ni Phinees habang namamatay din siya sa panganganak.

Ang oni sa Benoni ay maaaring mangahulugang dalamhati, ngunit maaari rin itong tumukoy sa lakas o sigla. Sa Genesis 49:3, ginagamit ni Jacob ang reshit oni tungkol kay Ruben bilang pasimula ng kaniyang lakas. Ang Benjamin ay anak ng kanang kamay, ang panig ng karangalan. Dahil ang yamin ay maaari ring mangahulugang timog, may ilan ding nagbasa rito ng anak ng timog, sapagkat siya lamang sa mga anak ang ipinanganak sa Canaan.

Inilibing si Raquel sa tabi ng daan kung saan siya namatay, hindi sa yungib sa Macpela kung saan kalauna'y hihilingin ni Jacob na ilibing siya sa tabi ni Lea ayon sa Genesis 49:31. Inilalagay ng 1 Samuel 10:2 ang libingan ni Raquel malapit sa hangganan ng Benjamin sa Zelzah, sa hilaga ng Jerusalem, samantalang sa Jeremias 31:15 ay naririnig ang kaniyang pagtangis sa Rama. Ipinakikita nito na matagal nang pinag-uusapan ang eksaktong lugar.

Apat na magkakaibang pangyayari ang minarkahan ng mga batong pinakaalaala ni Jacob: ang panaginip sa Genesis 28:18, ang kasunduan kay Laban sa Genesis 31:45, ang pakikipag-usap ng Dios sa Genesis 35:14, at ngayon ang libingan ni Raquel. Ang pananalitang hanggang ngayon ay nagmumula sa panahon ng pagsulat, nang ang batong iyon ay maaari pang ituro bilang palatandaan ng libingan.

Dito unang tinawag ng mismong Genesis si Jacob na Israel, sa halip na ang pangalang iyon ay manggaling sa salita ng Dios o ng anghel. Kapansin-pansing nangyari ito kaagad pagkatapos ng paglilibing kay Raquel. Ang Migdal Eder ay nangangahulugang moog ng kawan, isang bantayang ginagamit ng mga pastol. Ang parehong mga salita ay ginagamit din sa Mikas 4:8 kaugnay ng Jerusalem.

Ang pagsiping sa babae ng sariling ama ay maaaring magsilbing pag-angkin sa kaniyang katayuan, gaya ng ginawa ni Absalom sa mga babae ni David sa 2 Samuel 16:21–22. Gayunman, binasa ito ni Rashi bilang pagbaligtad ni Ruben sa higaan ni Bilha upang ipagtanggol ang dangal ng kaniyang inang si Lea pagkamatay ni Raquel. Sa tekstong Hebreo ay may natatanging paghinto pagkatapos ng pahayag na nabalitaan ito ni Israel, samantalang idinaragdag ng Griyegong teksto na masama iyon sa kaniyang paningin.

Tinatawag pa ring panganay si Ruben kaagad pagkatapos ng kaniyang mabigat na pagkakasala sa naunang talata. Ang anim na anak ni Lea ay nakalista rito ayon sa pagkakasunud-sunod ng kanilang kapanganakan sa Genesis 29 at 30. Gayunman, hindi sila sunud-sunod na ipinanganak bilang isang pangkat, sapagkat sina Issachar at Zabulon ay isinilang pagkatapos ng apat na anak ng mga alilang babae.

Dalawa lamang ang pangalan sa linya ni Raquel: sina Jose at Benjamin. Isa sa kanila, si Benjamin, ay isinilang ilang talata pa lamang ang nakalilipas. Si Jose, na magiging anak na higit na iibigin ni Jacob kaysa sa iba, ay nakatala rito nang walang anumang natatanging paliwanag. Sa susunod na kabanata, siya naman ang magiging pangunahing tauhan ng salaysay.

Muling pinangalanan si Bilha dalawang talata matapos ang ginawa ni Ruben sa kaniya, at tinatawag pa rin siyang alila ni Raquel. Ang dalawang anak niya, sina Dan at Nephtali, ay pinangalanan ni Raquel sa halip na ni Bilha. Sa Genesis 30:6–8, iniugnay ang Dan sa paghatol at ang Nephtali sa pakikipagbuno.

Sina Gad at Aser na mga anak ni Zilpa ay pinangalanan ni Lea, at ang kanilang mga pangalan sa Genesis 30:11–13 ay kaugnay ng pagdating ng isang pangkat at ng kaligayahan. Bagaman sina Dan at Nephtali ang ikalima at ikaanim na anak na lalaki ayon sa kapanganakan, nasa hulihan ng talaan ang mga anak ng mga alilang babae. Ang pagkakasunud-sunod dito ay ayon sa katayuan ng mga ina, hindi ayon sa aktuwal na pagkakasunod ng pagsilang.

Ang Kiriat-arba ay nangangahulugang lungsod ni Arba, at ayon sa Josue 14:15 si Arba ay isang dakilang tao sa mga Anakim. Iniwan ni Jacob si Isaac sa Beer-seba sa Genesis 28:10, ngunit natagpuan niya ang kaniyang ama sa Hebron pagbalik. Walang sinabi tungkol kay Rebeca, na nagpadala kay Jacob palayo sa inaakalang ilang araw lamang sa Genesis 27:44 at hindi na muling lumilitaw sa salaysay.

Ang isang daan at walumpung taon ni Isaac ang pinakamahabang buhay sa mga pangunahing patriarca. Umabot si Abraham sa 175 taon, si Jacob sa 147 at si Jose sa 110. Ayon sa mga edad na ibinibigay ng Genesis, animnapung taong gulang si Isaac nang ipanganak si Jacob sa Genesis 25:26. Dahil dito, nabubuhay pa si Isaac nang humigit-kumulang labindalawang taon pagkatapos maipagbili si Jose patungong Egipto.

Ang paglalarawan sa pagkamatay ni Isaac ay halos sumusunod sa mga salitang ginamit sa pagkamatay ni Abraham sa Genesis 25:8. Sa libing ni Abraham, unang binanggit ang anak ng pangako, sina Isaac at Ismael sa Genesis 25:9. Sa libing ni Isaac, unang binanggit ang panganay, sina Esau at Jacob. Hindi pa rito sinasabi ang lugar ng libingan, ngunit ipinapaliwanag ng Genesis 49:31 na iyon ay ang yungib sa Macpela.