Umaangat ang bundok at bumabagsak ang karangyaan ng tao

Ikalawang pamagat ito pagkatapos ng 1:1, na nagpapahiwatig na ang mga kabanata 2 hanggang 4 ay dating umiikot bilang sariling kalipunan. Kapansin-pansin ang Hebreo: isang salitang ‘nakita’ ni Isaias, chazah, na ginawang “naalaman” ng Ang Dating Biblia. Para sa mga propeta, ang salita ng Panginoon ay bagay na nakikita gayundin na naririnig.

Ang “mga huling araw” ay literal na ‘ang kahulihan ng mga araw’, ang pariralang ginamit ni Jacob sa Genesis 49:1 bago basbasan ang kaniyang mga anak, “ang mangyayari sa inyo sa mga huling araw.” Ang totoo, mas mababa ang bundok ng templo kaysa sa Bundok ng mga Olibo sa tabi nito; itinataas ito ng pangitain nang higit sa bawat taluktok sa palibot.

Ang “magsiahon” ay alah, ang pandiwa ng mga peregrino na pinagmulan ng pangalan ng Mga Awit ng Pagsampa. Ang “Halina kayo” ay ang panawagan ng Mga Awit 122:1, “tayo'y magsiparoon sa bahay ng Panginoon,” na binibigkas na ngayon ng mga dayuhan. Dumarating sila upang maturuan, at torah muli ang “kautusan,” pagtuturo.

Ang “mga sudsod” ay ittim, ang mga bakal na dulo ng araro o piko; ang “mga karit” ay mazmerot, ang mga kutsilyo sa pagkakapon ng ubas. Binabaligtad ng Joel 3:10 ang kasabihan para sa araw ng digmaan ng mga bansa: “Gawin ninyong mga tabak ang inyong mga sudsod, at mga sibat ang inyong mga karit.”

Sariling salita ng mga bansa ang mga ito. Ang “halikayo, at tayo'y” ay ang parehong lekhu venelekh na sinabi nila sa talatang 3, at ang “magsilakad” ay pandiwa ng kanilang pangako, “tayo'y magsisilakad sa kaniyang mga landas.” Ibinabalik sa sangbahayan ni Jacob ang paanyaya ng mga dayuhan.

Ang “puspos ng mga kaugaliang mula sa silanganan” ay puno ng mga gawaing mula sa silangan, mula sa Aram at Mesopotamia. Ang “mga enkantador” ay onenim, ipinagbabawal ng Deuteronomio 18:10; nagsugo si Ochozias kay “Baal-zebub, na dios sa Ecron” para sa isang orakulo (2 Mga Hari 1:2). Ang “nangakikipagkamay” ay pakikipagkasundo sa mga dayuhan sa kalakalan.

Ang dalawang bagay na ipinagbabawal ng Deuteronomio 17:16–17 na paramihin ng hari ay eksaktong ito: “Huwag lamang siyang magpaparami ng mga kabayo,” at “ni huwag siyang magpaparami ng pilak at ginto.” Sa ilalim ni Uzias, mas mayaman at mas armado ang Juda kaysa sa nakalipas na mga salinlahi (2 Mga Cronica 26:6–15), at binabasa ni Isaias ang kasaganaan bilang talaan ng mga pagkakasala.

Ang “mga diosdiosan” ay elilim, isa sa mga paboritong salita ni Isaias, isang mapanuyang laro sa elohim, ‘mga diyos’: tunog-diyus-diyusan ito at ang kahulugan ay mga walang kuwenta. Nagtatapos ang talata sa mga daliri: yumuyuko sila sa ginawa ng sarili nilang mga daliri.

Ang “taong hamak” at “mataas na tao” ay adam at ish, dalawang salita para sa tao na ginagamit para sa mababa at mataas. Ang “huwag mong patawarin sila” ay literal na ‘huwag mong itaas para sa kanila’, isang nakagugulat na panalangin. Wala sa Malaking Balumbon ni Isaias mula sa Qumran ang dulo ng talatang ito at ang buong talatang 10.

Ang “sa kakilabutan sa Panginoon, at sa kaluwalhatian ng kaniyang kamahalan” ay pag-ulit na bumabalik sa mga talatang 19 at 21. May kabalintunaan ang utos: sige, magtago ka. Ang alabok ang hinihigaan ng mga ibinaba; ang mga mapagmataas na tumingin pababa ay malapit nang mapasubsob.

Ang “mga tinging mapagmataas” ay literal na ‘mga mata ng kataasan’, nakataas ang baba. Bumabalik ang talata sa 5:15 na halos salita por salita, at sa talatang 17 ng kabanatang ito na nagpalitan ang mga pandiwa. Dalawang pandiwa ng pagbababa ang itinatapat sa iisang pandiwa ng pagtataas, at sa Panginoon lamang nauukol ang pagtataas.

Ibinaling na ni Amos laban sa Israel ang popular na pag-asa sa “kaarawan ng Panginoon”: “kadiliman nga, at hindi kaliwanagan” (Amos 5:18). Kinukuha ni Isaias ang parehong araw at itinututok ito sa lahat ng nakatayong matayog.

Ang “matayog at mataas,” ram venissa, ay ang pariralang gagamitin ni Isaias para sa sariling luklukan ng Panginoon sa 6:1, at iisa rin ang salin ng Ang Dating Biblia sa dalawang dako. Tanyag ang Basan, ang mataas na talampas sa silangan ng Dagat ng Galilea, sa mga encina nito, na ginawang mga saguwan ng Tiro (Ezekiel 27:6). Ibinibigay sa mga puno ang paglalarawan ng luklukan, at ibinababa sila.

Sa mga burol nakatayo ang mga dambana ng Israel; idinaraing ng Jeremias 2:20 na “sa bawa't mataas na burol, at sa ilalim ng bawa't sariwang punong kahoy ay yumuko ka.” Ang mga bundok ng talatang 2 ay dapat sanang malampasan ng bundok ng Panginoon; ngayon ay kabilang sila sa talaan ng mga bagay na ibababa.

Mga tagumpay ng hari ang mga moog at kuta. Si Uzzias ay “nagtayo ng mga moog sa Jerusalem sa pintuang-bayan na nasa panulok” at sa ilang (2 Mga Cronica 26:9–10), at nagtayo pa ng iba ang kaniyang anak na si Jotham (27:4). Pinangangalanan ng talaan ni Isaias ang pinakaipinagmamalaki ng mga hari ng Juda.

Malalaking barkong pangkalakal sa laot ang mga sasakyang dagat ng Tarsis, ipinangalan sa malayong daungang tinakasan ni Jonas (Jonas 1:3). Muling itinayo ni Uzias ang Elath sa Dagat na Pula (2 Mga Hari 14:22). Hindi tiyak ang Hebreo sa likod ng “maligayang bagay”; binabasa ito ng marami bilang ‘marangyang sasakyan’, ikalawang uri ng barko.

Bumabalik ang pag-ulit ng talatang 11 na nagpalitan ang mga pandiwa: doon ay ibinaba ang mga tingin at hinutok ang kapalaluan; dito ay hinutok ang kahambugan at ibinaba ang kapalaluan. Magkapareho ang huling sugnay sa dalawang pagkakataon.

Tatlong salita lamang sa Hebreo: at ang mga diyus-diyusan, lubos, ay lilipas. Ang pandiwang chalaf ay nangangahulugang dumaan o maglaho. Di-tulad ng mga sedro, moog at barko, walang tagpo ng pagkawasak ang mga diyus-diyusan; basta na lamang silang nawawala roon.

Butas-butas ng mga yungib ang mga burol ng apog ng Juda, at sa mga digmaan sa mga Filisteo ay “nagkubli sa mga yungib, at sa mga tinikan, at sa mga bato” ang Israel (1 Samuel 13:6). Isang laro ng salita ang “yaniging … ang lupa,” la'arots ha'arets. Hinuhugot ng Pahayag 6:15–16 ang talatang ito para sa mga haring nagtatago “sa mga yungib at sa mga bato.”

Ang “mga bilig” ay chafarperot, ‘mga naghuhukay’, salitang dito lamang matatagpuan, marahil musaranya o daga; kabilang ang paniki sa mga maruming nilalang ng Levitico 11:19. Bawat tao ay gumawa ng sariling diyus-diyusan para sa sarili, at bawat tao ngayon ay nagtatapon ng sarili niya.

Iisang salita ng bitak ang nasa “mga bitak ng mga malaking bato” at sa bitak kung saan inilagay ng Diyos si Moises habang dumaraan ang kaniyang kaluwalhatian, “aking ilalagay ka sa isang bitak ng bato” (Exodo 33:22). Doon, itinago ang isang tao upang makaligtas sa kaluwalhatian; dito, nagtatago ang mga tao sapagkat hindi nila kaya. Ikatlong ulit dumarating ang pag-ulit.

Ipinaaalala ng “ang hinga ay nasa kaniyang mga butas ng ilong” ang Genesis 2:7, kung saan hiningahan ng Diyos ang mga butas ng ilong ng tao. Ang “pahahalagahan” ay nechshav, ibinibilang, tinataya. Wala sa salin sa Griego ang talatang ito. Isinasara nito ang kabanata bilang payak na tagubilin: tigilan ang pagsandig sa tao.