Ang mga damit na may mantsa at ang naaalalang mga awa

May laro ng salita ang mga pangalan: katunog ng Edom ang adom, pula, at ng Bosra ang batsir, ang pag-aani ng ubas, kaya inilalarawan na ng mga pangalan ng lugar ang namantsahang kasuutan. Ang Bosra ang pangunahing lungsod ng Edom, sa timog ng Dagat na Patay. May hugis ng sigaw ng bantay ang palitan, at sumasagot ang dumarating sa kaniyang katibayan: “makapangyarihang magligtas.”

Palanggana ng alak ang “alilisan ng alak,” isang tipunang inukit sa bato kung saan niyayapakan ng hubad na paa ang mga ubas, at lumalabas na tilamsik-tilamsik ang mga yumayapak. Adom ang salita para sa “mapula,” ang laro sa Edom na binibigkas na ngayon nang malakas. Sa pagpapala ni Jacob kay Juda, “Nilabhan niya ang kaniyang suot sa alak, At ang kaniyang damit sa katas ng ubas” (Genesis 49:11).

Purah ang “alilisan ng alak” dito, ang labangang dinudurugan ng ubas. Netsach ang salitang nasa likod ng “dugong buhay,” literal na ang katas na pumipilansik mula sa ubas, at bumabalik ito sa talatang 6. Ang “natigmak” ay ang bihirang pandiwa ng 59:3, kung saan ang mga kamay ng bayan ay “nadumhan ng dugo.” Maaaring basahin ang mga pandiwang Hebreo bilang hinaharap o nakaraan; nakaraan ang pinili ng Ang Dating Biblia, gaya ng maraming salin.

Unang lumitaw ang pagtatambal ng araw at taon sa hula laban sa Edom: “kaarawan ng panghihiganti ng Panginoon, na taon ng kagantihan sa pagaaway sa Sion” (34:8). Doon, ang taon ay para sa pagganti; dito, ukol ito sa “aking mga tinubos.” Ang “nasa aking puso” ay nangangahulugang pinagpasiyahan at binalak, hindi lamang nadarama.

Isinasalaysay muli rito ang 59:16 sa unang panauhan, na may iisang pangngalang pinalitan: doon, “ang kaniyang katuwiran ay umalalay sa kaniya,” at dito, “ang aking kapusukan, ay umalalay sa akin.” Hindi pagkawala ng pagpipigil ang galit kundi siyang nagpapatatag sa kaniya. Samach ang “umalalay,” ang pagsandal o pagsuhay, ang tukod na pinagpapatungan ng buong bigat ng tao.

Ang saro na iniabot sa Jerusalem sa 51:17, “saro ng kaniyang kapusukan,” ay kinuha sa kaniya at inilagay “sa kamay nila na nagsisidalamhati sa iyo” (51:23); ngayon, ang mga bansa ang umiinom nito. Netsach na naman ang “dugong buhay,” ang katas ng ubas ng talatang 3, kaya nagsasara ang larawan kung saan ito nagsimula, sa dugong ibinubuhos sa lupa na parang alak mula sa pisaan.

Azkir ang “babanggitin,” ang pandiwa ng mga mapagalaala na inilagay sa mga kuta sa 62:6; may isang tinig na ngayong umaako sa tungkuling iyon at nagsisimulang magpaalala. Nagbubukas at nagsasara ang talata sa maramihang “mga kagandahang-loob,” chasadim, mga gawa ng katapatan sa tipan, na isa-isang binibilang sa halip na pinagsasama sa iisang salita.

Akh ang “Tunay,” salita ng panatag na pag-asa: pinanghawakan ng Dios ang kanilang salita. Ang “hindi magsisigawang may kasinungalingan” ay hindi magtataksil, gaya ng anak na sumisira ng tiwala ng ama. Dinadala ng Jeremias 3:19–20 ang gayunding pag-asa at gayunding pagkabigo: “Inyong tatawagin ako, Ama ko,” at pagkatapos, “Tunay na kung paanong humihiwalay na may pagtataksil ang babae sa kaniyang asawa.”

May tanyag na dalawahang pagbasa ang Hebreo. Lo na binaybay na may aleph, ‘hindi,’ ang nasa nakasulat na teksto; lo na binaybay na may vav, ‘sa kaniya,’ ang basa sa gilid ng mga eskriba, at iyon ang nagbibigay ng “nagdadalamhati siya,” ang sinusunod ng Ang Dating Biblia. Iba ang paghahati ng salita ng bersiyong Griego: ‘hindi sugo ni anghel, kundi siya mismo ang nagligtas sa kanila.’

Tatlong ulit lamang lumilitaw ang ‘banal na Espiritu’ sa Lumang Tipan: dito, sa kasunod na talata, at sa Mga Awit 51:11. Atsav ang “namanglaw,” ang pagdadalamhati o pagpapasakit, at kinuha ni Pablo ang parirala sa Mga Taga-Efeso 4:30, “huwag ninyong pighatiin ang Espiritu Santo ng Dios.” Marah ang “nanganghimagsik,” ang ugat ng sinabi ni Moises sa bato, “Makinig kayo ngayon, mga mapanghimagsik” (Mga Bilang 20:10).

Walang malinaw na simuno ang “inalaala niya”; maaaring ang Dios, o, gaya ng pagbasa ng marami, ang bayan, na nagtatanong ngayon kung saan napunta ang Dios. Maramihan ang “mga pastor” sa tekstong Hebreo, malamang si Moises at si Aaron, gaya sa Mga Awit 77:20, “sa pamamagitan ng kamay ni Moises at ni Aaron.” Ginugunita ng Espiritung isinasakanila ang Mga Bilang 11:17, kung saan kumuha ang Dios sa Espiritung nasa kay Moises at ibinahagi ito sa pitongpung matanda.

Ang larawan ay ang bisig ng Dios na lumalakad sa kanang tagiliran ni Moises, kasabay ng kaniyang hakbang. Baqa ang “humawi,” ang paghati, ang pandiwa ng Exodo 14:16, “iunat mo ang iyong kamay sa ibabaw ng dagat, at hawiin mo.” Ginagamit ng panalangin ni Nehemias ang gayunding alaala sa gayunding layunin: “ipinagimbot mo ikaw ng pangalan” (Nehemias 9:10).

Tehomot ang “mga kalaliman,” ang maramihan ng kalaliman ng Genesis 1:2 at salita ng Awit sa Dagat: “Ang mga kalaliman ay namuo sa gitna ng dagat” (Exodo 15:8). Matatag ang tapak ng kabayo sa bukas na lupa, isang matalas na larawan gayong mga kabayo ni Faraon ang itinapon sa dagat ding iyon: “Ang kabayo at ang sakay niyaon ay kaniyang ibinulusok sa dagat” (Exodo 15:1).

Ang kawang bumababa sa libis ay mga bakang itinataboy mula sa tuyong burol patungo sa sahig ng bangin, kung saan may tubig at pastulan. Ginugunita ng “pinapagpapahinga” ang lupain bilang “kapahingahan” sa Deuteronomio 12:9. ‘Pinatnubayan siya’ naman ang basa ng mga bersiyong Griego at Arameo, isang pagkakaiba ng iisang titik na Hebreo.

Ang “iniurong” ay pandiwang ginamit kay Jose, na “nagpigil ng loob” sa harap ng kaniyang mga kapatid (Genesis 43:31) hanggang sa “hindi nakapagpigil” at umiyak nang malakas (45:1). Itinatanong ng panalangin kung ganoon din ang pagpipigil ng Dios sa sarili. Zevul ang “tahanan,” ang matayog na tirahang pinangalanan ni Salomon nang italaga niya ang templo: “ipinagtayo kita ng isang bahay na tahanan” (1 Mga Hari 8:13).

Bihira sa Lumang Tipan ang tuwirang pagtawag sa Dios na “aming Ama”; dalawang ulit itong ginagawa ng talatang ito, at kabilang ang 64:8 at ang Jeremias 3:4 at 3:19 sa iilang iba pa. Ganito binabasa ng Ang Dating Biblia ang huling sugnay: “aming Manunubos na mula sa walang pasimula ay siya mong pangalan.” Hindi lamang gawain niya ang pagtubos kundi pangalan niya mismo.

Shuv ang “magbalik,” ang salitang ginagamit ng mga propeta upang tawaging pabalik sa Dios ang Israel; binabaligtad ito ng panalangin at tinatawag ang Dios pabalik sa Israel. Bihirang pandiwa ang “pinapagmatigas,” na ginamit sa avestruz na “nagmamatigas laban sa kaniyang mga sisiw” (Job 39:16). Ginugunita ng tanong ang atas ng 6:10, “Patabain mo ang puso ng bayang ito.”

Bus ang “niyapakan,” ang pandiwa ring nasa “aking niyapakan ang mga bayan” sa talatang 6. Itinatabi ng panalangin ang dalawang tagpo: niyuyurakan ng mandirigma ang mga bansa, gayon ma'y niyurakan ng mga bansa ang kaniyang santuario. Mahirap unawain ang unang kalahati sa Hebreo; ipinalalagay ng Ang Dating Biblia na sangdali lamang hinawakan ng banal na bayan ang kanilang lupain.

Pananalita ng pagmamay-ari ang pagtawag sa pangalan: binalaan ni Joab si David na kung hindi siya darating upang sakupin ang Rabba, “baka aking sakupin ang bayan, at tawagin ayon sa aking pangalan” (2 Samuel 12:28). Sa mga Bibliang Hebreo, ikalawang kalahati ng talatang ito ang kasunod na taludtod, “Oh buksan mo sana ang langit,” kaya walang patlang bago ang daing na bumaba ang Dios.