Ang pakikipaglaban para sa pananampalatayang minsang ibinigay

Ang “Judas” ay Ioudas, ang parehong pangalan ng Juda at ng Judas Iscariote, kaya kailangang ipakilala siya bilang “kapatid ni Santiago”. Inililista ng Marcos 6:3 ang isang Judas sa mga kapatid ni Jesus. Minamahal sa Dios Ama ang basa ng pinakamatatandang manuskrito, at iyon ang “minamahal sa Dios Ama” na nakalimbag dito; pinabanal ng Dios Ama ang nasa ibang kopya.

Ang “paramihin” ay ang optative na hiling ng 1 Pedro 1:2 at 2 Pedro 1:2. Sariling tatluhan ni Judas ang kaawaan, kapayapaan at pag-ibig, na pag-ibig ang inilagay kung saan biyaya ang nasa ibang mga sulat. Bumabalik ang dalawa sa tatlo sa talatang 21, kung saan nananatili ang mga mambabasa sa pag-ibig ng Dios at naghihintay ng awa.

Ang “kaligtasan nating lahat” ay kaligtasang pinagsasaluhan, hawak ng sumulat at ng mga mambabasa, gaya ng pagbanggit ng Tito 1:4 sa pananampalatayang pinagsasaluhan; hindi ito nangangahulugang karaniwan. Inilalarawan ng “totoong nagsisikap” ang isang sumulat na abala na sa ibang sulat nang dumating ang balita at napilitan siyang isantabi iyon.

Ang “itinalaga nang una pa” ay literal na isinulat nang patiuna, progegrammenoi, salitang ginagamit sa mga pabatid na ipinapaskil nang maaga: nakapaskil na ang kanilang hatol, sa mga halimbawang babasahin ng talatang 5–16. Sa Griego, iisang pantukoy ang namamahala sa “iisang Guro” at “Panginoon”, at wala ang salitang Dios sa pinakamatatandang kopya, gaya ng talatang nakalimbag dito, kaya maaaring kay Jesucristo ang dalawang titulo.

May hapax sa Griego rito, minsan magpakailan man, ang parehong pang-abay ng “ibinigay na minsan” sa talatang 3: lubos na nalaman ito ng mga mambabasa, minsan para sa lahat. Jesus ang basa ng ilan sa pinakamatatandang manuskrito kung saan “Panginoon” ang nakalimbag dito, kaya siya ang naglabas sa Israel mula sa Egipto. Ang “pagkatapos” ay literal na sa ikalawang pagkakataon.

Matatagpuan ang tradisyon sa likod ng talata sa 1 Enoc 6–10, kung saan bumaba ang mga Tagapagbantay sa Bundok Hermon at ipinagapos ng Dios ang kanilang pinuno at itinapon sa kadiliman hanggang sa dakilang araw ng paghuhukom. Ang “dakilang araw” ay parirala ng Joel 2:31 at Pahayag 6:17.

Ang “mga bayang nasa palibot ng mga ito” ay ang Adma at Zeboim, na pinangangalanang kasama ng Sodoma sa Deuteronomio 29:23 at Oseas 11:8; iniligtas ang Zoar dahil sa pakiusap ni Lot. Ang “inilagay na pinakahalimbawa” ay ginagamit sa bagay na itinanghal para sa madla. Pariralang legal ang “nagbabata ng parusa”, dumaranas ng kaparusahan, at itinuro ng mga sinaunang manunulat ang umuusok na kaparangan sa tabi ng Dagat na Patay na nakikita pa.

Ang “pagkagupiling” ay enypniazomenoi, ang salita ng Griegong Deuteronomio 13 para sa mapanaginiping umaakay sa Israel sa ibang mga diyos; ang malamang na kahulugan ay inaangkin ng mga taong ito ang mga pangitain bilang kanilang awtoridad. Pananaginip lamang ang nasa Griego, at gayon din dito. Ang “mga paghahari” ay kyriotes, pagkapanginoon.

Dito lamang at sa 1 Mga Taga-Tesalonica 4:16 lumilitaw ang “arkanghel”. Tinatawag ng Daniel si Miguel na isa sa mga pangulong prinsipe (Daniel 10:13) at ang dakilang prinsipeng tumatayo para sa Israel (Daniel 12:1). Ang “hatol na may pagalipusta” ay literal na hatol ng paninirang-puri: hindi bibigkas si Miguel ng hatol sa sarili niyang pangalan at ipinaubaya ito sa Panginoon.

Ang “mga kinapal na walang bait” ay aloga zoa, mga hayop na walang logos, walang katwiran o pananalita: ang mga taong napakaluwag gumamit ng salita ay inihahambing sa mga nilalang na walang salita. Maaari ring basahing nalilipol ang “nangagpapakasira”. Ang alam nila sa likas na hilig ang mismong pinagpapahamakan nila.

Ito lamang ang “Sa aba” na binibigkas sa mga sulat ng Bagong Tipan, ang anyo ng mga propeta at ni Jesus. Pinasasabi ng isang Targum sa Genesis 4:8 kay Cain na walang paghuhukom at walang hukom, na bagay na bagay sa mga taong ito. Sinisisi ng Mga Bilang 31:16 ang payo ni Balaam sa kasalanan ng Israel sa Peor, at si Core ay ang naghimagsik sa Mga Bilang 16.

Ang “piging ng pagiibigan” ay agapais, mga piging ng pag-ibig, ang pinagsasaluhang pagkain ng unang iglesia, at ito lamang ang tiyak na paggamit ng pangalang ito sa Bagong Tipan. Ang “nangagpapasabsab sa kanilang sarili” ay literal na nagpapastol sa kanilang sarili. Salin ng phthinoporina ang “sa taginaw na walang bunga”, mga punong kahoy sa huling bahagi ng taglagas, hubad sa dulo ng panahon kung kailan dapat sanang namunga.

Ang “pusikit ng kadiliman” ay zophos, ang parehong salitang ginamit sa bilangguan ng mga anghel sa talatang 6, kaya ang mga bituing gala ay nagtatapos kung saan iniingatan ang mga nahulog na anghel. Sa 1 Enoc 18 at 21, pitong bituin ang iginapos dahil hindi sila sumikat sa takdang panahon, at mukhang ang larawang iyon ang nasa isip ni Judas.

Binibilang ng “ikapito sa bilang mula kay Adam” si Adam bilang una: Adam, Set, Enos, Cainan, Mahalaleel, Jared, Enoc (Genesis 5). Ang sipi ay 1 Enoc 1:9. Aorist ang “dumating”, ang propetikong nakaraan na nagsasalita ng darating na pangyayari na para bang naganap na. Ang “laksalaksang” ay myriades, mga banal na di mabilang.

Ang “sumbatan” ay elencho, hatulang may sala, patunayang nagkasala. Ang “mga bagay na mabibigat na sinalita” ay mga marahas na salitang binigkas laban sa Dios, ang tanging bahagi ng paratang na tungkol sa pananalita, at agad itong dinadampot ng talatang 16 sa mga bibig na “nangagsasalita ng mga kapalaluan”. Apat na ulit na pinupukpok ng talata ang salitang masama.

Ang “mga mapagbulong” ay gongystai, ang salita para sa pagbububulong ng Israel sa ilang sa Exodo 16 at Mga Bilang 14, na itinatali pabalik sa talatang 5. Ang “mga madaingin” ay mempsimoiroi, literal na mga sumisisi sa kanilang kapalaran. Umaalingawngaw ang mga kapalaluan sa Daniel 11:36, at ang “nangagpapakita ng galang sa mga tao” ay pambobola sa mga mukha dahil sa pakinabang.

Inilalagay ng “nang una'y sinabi” ang mga apostol sa nakaraan, at hindi ibinibilang ni Judas ang sarili sa kanila. Marami ang humihinuhang isinulat ang sulat nang ang aral ng mga apostol ay naging alaala at pamana na, bagaman maaari ring ang ibig lamang sabihin ng mga salita ay nauna ang babala sa gulo.

Ang “mga manunuya”, empaiktai, ay dito lamang at sa 2 Pedro 3:3 lumilitaw. Ipinapalagay ng “sa huling panahon” na nabubuhay na rito ang mga mambabasa. Ang “kanikanilang masasamang pita” ay literal na sariling mga pita ng kalikuan, iniingatan ang salitang masama na apat na ulit na pinukpok ng talatang 15.

Ang “nagsisigawa ng paghihiwalay” ay apodiorizontes, isang pambihirang tatluhang tambalan na nangangahulugang gumuhit ng pagkakaiba, magbukod ng mga uri; maaaring tumuturo ito sa mga taong naghahati sa kapisanan sa mga espirituwal at sa iba pa. Walang pantukoy ang “Espiritu”, ngunit ipinapakita ng pagtatapat sa “manalangin sa Espiritu Santo” sa talatang 20 na Espiritu ng Dios ang wala sa kanila.

Wika ng bahay na itinayo sa saligan ang “papagtibayin ninyo ang inyong sarili”, at ang saligan ay ang “lubhang banal na pananampalataya”, pasukdol na hindi na ginamit sa pananampalataya saanman. Tuwirang sinasagot ng “manalangin sa Espiritu Santo” ang talatang 19: ang mga walang Espiritu laban sa mga nananalangin sa kaniya.

Sunod-sunod na pinangangalanan ng talatang 20 at 21 ang Espiritu Santo, ang pag-ibig ng Dios at ang awa ng ating Panginoong Jesucristo. Ang “asahan” ay prosdechomenoi, ang pandiwang ginamit kay Simeon na naghihintay ng kaaliwan ng Israel at kay Jose na taga-Arimatea na naghihintay ng kaharian (Lucas 2:25; 23:51).

Ang “nagaalinlangan” ay diakrinomenous, ang parehong pandiwa ng “nakikipagtalo” sa talatang 9, kung saan nakikipagtalo si Miguel sa diablo. Maaari rin itong mangahulugang gumagawa ng pagtatangi, at may mga salin na bumasa nito bilang pagkilatis ng mga tumutulong; pag-aalinlangan ang pagkabasa ng talatang nakalimbag dito, gaya ng sa Santiago 1:6.

Umaalingawngaw ang “agawin ninyo sa apoy” sa Zacarias 3:2, ang dupong na inagaw sa apoy, ang mismong talata kung saan sinasabi ng Panginoon na sawayin ka nawa ng Panginoon, Satanas, na sinipi sa talatang 9. Sa kasunod na talata ng Zacarias, nakatayo ang dakilang saserdoteng si Josue na may maruruming damit, na maaaring nasa likod ng damit dito.

Ang “mula sa pagkatisod” ay aptaistous, walang pagkatisod, salitang ginamit ng mga manunulat na Griego sa kabayong matatag ang yapak. Ang “makapaghaharap” ay nangangahulugang patayuin sa harapan. Ang “malaking galak” ay agalliasis, masidhing kagalakan, ang masayang kagalakan ng Lucas 1:44, kung saan lumukso sa galak ang sanggol sa sinapupunan.

Wala sa pinakamatatandang manuskrito ang salitang marunong, at nagdaragdag sila ng “sa pamamagitan ni Jesucristo na ating Panginoon” at “sa kaunaunahang panahon”, gaya ng talatang nakalimbag dito, kaya sumasaklaw ang doxolohiya sa nakaraan, kasalukuyan at bawat panahong darating. Ang “karangalan” ay megalosyne, ang salitang ginamit ng Mga Hebreo 1:3 para sa Dios mismo, ang Karangalan sa kaitaasan.