Lampas sa mga tanikala, karamihan, at libingan

Hindi nagkakaisa ang mga manuskrito tungkol sa lugar: Geraseno sa pinakamatatandang kopya ng Marcos, Gadareno sa mga huling kopya, gaya ng nakalimbag dito, at Gergeseno sa iba pa. Mahigit tatlumpung milya mula sa lawa ang Gerasa, at mga anim ang Gadara. Madalas imungkahi bilang lugar ang matarik na dalisdis sa Kursi sa silangang pampang. Alinman doon, lupain ito ng mga Gentil.

Sinalubong ng lalaki si Jesus pagkababa pa lamang niya sa daong, bago pa makapagsalita ang iba. Nagpaparumi ang mga libingan sa sinumang humipo (Mga Bilang 19:16), at sa silangang pampang ay mga yungib ang mga ito na inukit sa mga burol na batong-apog, ang uri ng kanlungang matatagpuan ng taong itinaboy mula sa bayan.

Inilalarawan ng Isaias 65:4 ang isang mapanghimagsik na bayang nananahan sa gitna ng mga libingan at kumakain ng laman ng baboy, ang pagpapares ding ito ng libingan at baboy na pinagsasama ng kabanatang ito. Nagpapatong-patong ang mga pananggi sa Griego, wala nang sinumang makagagapos, kahit ng tanikala, na para bang nasubukan at isinuko na ang bawat pagtatangka.

Ang “mga damal” ay mga pangaw sa paa, at ang “mga tanikala” ay para sa kamay. Damasai ang pandiwa sa likod ng “makasupil”, salitang ginagamit sa pagpapaamo ng mabangis na hayop, ang ginamit ng Santiago 3:7–8 sa mga hayop at sa dila. Itinuring siya ng mga taga-bayan na nilalang na dapat supilin, at nabigo sila.

Ang “sinusugatan ang sarili” ay katakoptōn, paghiwa, at sapat na ang matatalas na bato sa burol. Ipinagbawal ng Kautusan sa Israel ang paghiwa sa katawan dahil sa patay (Levitico 19:28), at hiniwa ng mga propeta ni Baal ang kanilang sarili ng mga sundang sa Carmelo (1 Mga Hari 18:28). Hilaw na salita para sa pagsigaw o pagtili ang “nagsisisigaw”.

Ang lalaking hindi magapos ng sinuman ay tumakbo patungo kay Jesus sa halip na palayo. Ang “sinamba” ay prosekynēsen, magpatirapa, kilos ng paggalang na hindi kinakailangang debosyon; ganito rin ang ginawa ng mga kawal bilang panunuya sa 15:19. Nagpapahiwatig ang “sa malayo” na nakita ng lalaki ang pagdating ng bangka at tumakbo pababa sa dalisdis.

Ang “Dios na Kataastaasan” ay titulo ng Dios ng Israel na ginagamit ng mga taga-labas o sa harap nila sa Lumang Tipan: si Melquisedec (Genesis 14:19), si Balaam (Mga Bilang 24:16), si Nabucodonosor (Daniel 4:34). Bagay ito sa lupain ng mga Gentil. Horkizō ang pandiwa sa “pinamamanhikan alangalang sa Dios”, ang pormulang ginamit ng mga nagpapalayas ng demonio upang igapos ang espiritu, ibinaling dito laban sa nagpapalayas mismo.

Imperpekto ang “sinabi niya”: matagal na niyang sinasabi. Ipinaliliwanag ng Aklat ni Marcos ang pakiusap ng espiritu pagkatapos: naibigay na ang utos na lumabas bago pa nagmakaawa ang espiritu na huwag pahirapan. Binaligtad ang pagkakasunod ng mga pangyayari sa pagsasalaysay upang mauna ang sigaw.

Mga lima o anim na libong lalaki ang isang lehiyong Romano. Ang Ikasampung Lehiyon, Fretensis, na nakatalaga sa Siria at kalaunan sa Judea, ay may baboy-ramo sa mga sagisag nito, na iniuugnay ng ilang mambabasa sa mga baboy ng talatang 11. Si Jesus ang nagtanong; dumating ang sagot sa isahan na nagiging maramihan, “Pulutong” at saka “marami kami”.

Ang “lupaing” ay chōra, ang rehiyon. Natatakot ang mga espiritu na mapalayas sa distrito, na para bang kabilang sila roon. Sa bersiyon ng Lucas, nagmamakaawa silang huwag ipadala sa kalaliman (Lucas 8:31). Ang pandiwa sa “ipinamamanhik na mainam” ay siya ring gagamitin ng mga taga-bayan at ng lalaking pinagaling.

Marumi ang baboy sa ilalim ng Levitico 11:7, at walang magsasakang Judio na mag-aalaga nito. Ipinakikita ng malaking kawan sa burol na ito na sakop ang lupain ng mga lungsod Griego ng Decapolis, kung saan kinakain ang baboy at inihahandog pa. Ang “sa libis ng bundok” ay nangangahulugang sa dalisdis sa itaas ng pampang.

Sa unang pagkakataon, nagsalita ang mga espiritu bilang isang pangkat, nang hindi na dumaraan sa tinig ng lalaki. Ipinakikita ng “upang kami ay magsipasok sa kanila” ang mga espiritung naghahanap ng katawang matitirhan, humihiling na lumipat mula sa isang tahanan patungo sa iba sa halip na maiwang walang anuman.

Ang Marcos lamang ang nagbigay ng bilang na dalawang libo, isang kawang katumbas ng maliit na kayamanan. Ang “bangin” ay krēmnos, talampas o pampang. Imperpekto ang epnigonto sa likod ng “nangalunod”: isa-isa silang nalunod. Isiningit ng Aklat ni Marcos ang bilang na parang panaklong, isang talang idinagdag para sa mambabasa.

Mananagot sa mga may-ari ang mga tagapag-alaga, kaya pag-uulat ang una nilang gawain. Ang “bayan” ay malamang na Gerasa o Gadara, at ang “mga bukid” ay agrous, ang mga sakahan sa paligid nito. Naglabas ang balita ng ikalawang karamihan, mausisa sa halip na desperado, na nagsiparoon “upang makita kung ano ang nangyari”.

Tatlong participle: nakaupo, nakapanamit, matino ang isip. Nagpapahiwatig ang “nakapanamit” na dati siyang hubad, na tahasang sinasabi ng Lucas 8:27 at ipinauubaya ng Marcos sa mambabasa. Ang “matino ang kaniyang pagiisip” ay sōphronounta, mula sa sōphrosynē, ang birtud Griego ng pagpipigil sa sarili. Perpektong participle ang “nagkaroon ng isang pulutong”: ang dating nagtaglay nito.

Ang “sinabi” ay diēgēsanto, isinalaysay nang buo, ang pandiwang ginamit ni Jesus sa 9:9 nang pagbawalan niya ang tatlo na sabihin kaninuman ang pagbabagong-anyo. Dito, ibinigay ng mga saksi, mga tagapag-alaga at marahil mga alagad, ang buong pagkakasunod sa mga taga-bayan, ang lalaki muna at ang mga baboy pagkatapos.

Parakalein ang pandiwa sa “magsipamanhik”, makiusap nang mahigpit, ang ginamit sa mga espiritu sa mga talatang 10 at 12 at sa lalaking pinagaling sa talatang 18. Tatlong kahilingan ang ginawa sa iisang pandiwa; ipinagkaloob ni Jesus ang sa mga espiritu at sa mga taga-bayan, at tinanggihan ang sa lalaking pinagaling. Ang “hangganan” ay ang kanilang nasasakupang lupain.

Nagsimula ang pangyayari nang bumaba si Jesus sa daong (talatang 2) at nagtatapos habang siya'y muling lumululan. Ang lalaking tumakbo sa kaniya sa daungan ay nasa tubig na naman, ngayo'y humihiling na makasama niya at iwan ang sariling lupain.

Sa ibang bahagi ng Marcos, pinatatahimik ang mga pinagaling (1:44, 5:43, 7:36). Sa lupain ng mga Gentil, kung saan walang karamihang handang gawing hari si Jesus, binaligtad ang utos: umuwi at magsabi. Ang “sa iyong mga kaibigan” ay literal na sa sarili mong mga tao. Maaaring ang Dios ang tinutukoy ng “Panginoon” dito; inilalagay ng talatang 20 si Jesus sa lugar nito.

Kalipunan ng mga lungsod Griego ang Decapolis, karamiha'y nasa silangan ng Jordan; itinala ni Plinio ang Gadara, Hippos, Gerasa, Escitopolis, Pella at iba pa. Ang “ihayag” ay kēryssein, mangaral. Nangaral ang lalaki sa sampung lungsod bago pa man maisugo ang labingdalawa (6:12).

Tumawid pabalik si Jesus sa kanlurang pampang ng mga Judio, ang pagbalik sa lawa pagkatapos ng unos at ng burol ng mga Gentil. Inilagay siya ng Marcos “sa tabi ng dagat”, sa gilid ng tubig, gaya noong nagturo siya mula sa bangka sa 4:1.

Ang Jairo ay anyong Griego ng Jair, pangalang matatagpuan sa Mga Bilang 32:41, at madalas ipaliwanag bilang siya'y magliliwanag o siya'y gigising; pinagtatalunan ang kahulugan. Ang pinuno sa sinagoga ay karaniwang opisyal na nag-aayos ng pagsamba at pumipili ng mga babasa. Isang inskripsiyong natagpuan sa Jerusalem ang nagpaparangal sa isa sa kanila, si Teodoto, na nagpatayo ng sinagoga.

Ang “munting anak na babae” ay thygatrion, isang pangmaliit na anyo ng paggiliw. Literal na nasa huli na siya ang “naghihingalo”. Sōthē ang pandiwa sa “gumaling”, maligtas: sinasaklaw ng iisang pandiwa ang pagsagip, pagpapagaling at kaligtasan, at ipinares ito ni Jairo sa “mabuhay”.

Dito sinimulan ng Marcos ang isang salaysay at isiningit ang isa pa sa loob nito, gaya ng ginawa niya sa pamilya at sa mga eskriba sa 3:20–35 at muling gagawin sa puno ng igos at sa templo sa kabanata 11. Synethlibon ang pandiwa sa “sinisiksik”, pinipisil nang sama-sama: ang buong bayan ay dumadagan sa taong nagsisikap marating ang isang naghihingalong bata.

Sa ilalim ng Levitico 15:25–27, marumi ang babaing inaagasan nang lampas sa kaniyang panahon, at gayundin ang anumang kaniyang hinigan o inupuan. Sa loob ng labingdalawang taon, hindi siya makapapasok sa mga looban ng templo at magpaparumi siya sa sinumang kaniyang mahipo. Hindi siya pinangalanan ng Marcos.

May laro ng salita sa Griego sa likod ng “napahirapan na ng maraming bagay ng mga manggagamot”: polla pathousa hypo pollōn. Pinalambot ito ng Lucas, na tinatawag na manggagamot, sa pagsasabing walang makapagpagaling sa kaniya (Lucas 8:43). Kalaunan ay nagtala ang Talmud ng mga katutubong lunas para sa ganitong agas, kasama ang pagdadala ng abo ng itlog ng avestruz sa isang tela.

Literal na narinig niya ang mga bagay tungkol kay Jesus: dumating siya dahil sa mga balita. Ang “damit” ay himation, ang panlabas na balabal; sinasabi ng Mateo 9:20 na hinipo niya ang laylayan nito, ibig sabihin ay ang mga palawit na iniutos ng Kautusan (Mga Bilang 15:38). Lumapit siya mula “sa likuran niya”, marahil dahil magpaparumi sa kaniya ang kaniyang paghipo.

Imperpekto ang “sinasabi niya”, paulit-ulit niyang sinasabi, at malamang sa kaniyang sarili. Ang “gagaling” ay sōthēsomai, kapareho ng pandiwa sa “gumaling” ni Jairo sa talatang 23. Ang “man lamang ang kaniyang damit” ay nangangahulugang kahit damit lamang niya: hindi niya inaasahang mapansin, maabot lamang ang gilid niya.

Ang bukal ng kaniyang dugo ay pariralang ginamit sa Levitico 12:7 para sa pagdurugo ng ina pagkapanganak, ang legal na katawagan sa pinagmumulan ng agas. Sinasabi ng Marcos na “naramdaman sa kaniyang katawan”, literal na nalaman sa kaniyang katawan, at sa susunod na talata ay nalaman ni Jesus sa kaniyang sarili. Dalawang pagkaalam ang sabay na nangyari, isa sa bawat panig ng paghipo.

Dynamis ang Griego sa likod ng “bisa”, kapangyarihan. Maingat ang pangungusap: alam ni Jesus na may lumabas na kapangyarihan; itinatanong niya kung sino ang humipo. Ipinakikita ng “pumihit sa karamihan” ang biglang paghinto niya sa gitna ng gumagalaw na karamihan, habang papunta sa isang naghihingalong bata.

Ibinigay ng Lucas 8:45 kay Pedro ang pananalitang ito; iniwan ito ng Marcos sa mga alagad bilang pangkat. Prangka ito, gaya ng kanilang tanong sa bangka kung wala bang anuman sa kaniya na sila'y mapahamak (4:38). Sa Marcos, nakikipag-usap ang mga alagad kay Jesus nang may katapatang madalas palambutin ng mga huling Evangelio.

May pambabaing participle ang Griego: ang babaing gumawa nito. Alam na ng Aklat ni Marcos na isang babae iyon, habang si Jesus ay sinisiyasat pa ang karamihan. Bukas na tanong kung alam ni Jesus; nagpapatuloy ang kaniyang tingin hanggang ang babae mismo ang magpasiyang lumapit.

Kasama sa “buong katotohanan” ang labingdalawang taon ng pagdurugo at ang katotohanang siya, na marumi, ay humipo sa isang guro sa gitna ng karamihan. Hayag niya itong ipinahayag, nagpapatirapa gaya ni Jairo sa talatang 22: dalawang tao sa iisang paanan, isang pinuno at isang babaing walang anumang katayuan.

Hebreong pamamaalam na may pagpapala ang “yumaon kang payapa”, ang mga salitang binigkas ni Eli kay Ana (1 Samuel 1:17). Sesōken ang pandiwa sa “pinagaling ka”, perpektong panahunan: naligtas ka at nananatiling ligtas. Iba namang salita ang ginamit sa “gumaling ka sa salot mo”, hygiēs, malusog, kaya kapwa ang kaniyang katayuan at katawan ang tinutugunan.

Ang “Guro” ay didaskalos, tagapagturo. Skylleis ang pandiwa sa likod ng “binabagabag”, na noong una'y nangangahulugang tuklapin ang balat, at kalaunan ay guluhin o abalahin. Inaakala ng mga sugo na nagtatapos ang tulong ng guro kung saan nagsisimula ang kamatayan, at inaakala nila iyon sa harap mismo ng ama.

Ang “hindi pinansin” ay parakousas, na maaaring mangahulugang marinig nang di sinasadya, o ipagwalang-bahala; madalas itong gamitin ng Griegong Lumang Tipan sa pagtangging makinig, at sa Mateo 18:17 ay may diwa ng pagpapabaya sa pakikinig. Maaaring ibig sabihin ng Marcos na narinig ni Jesus ang balita at hindi ito pinansin. Pangkasalukuyang pautos ang “manampalataya ka lamang”: patuloy na manampalataya.

Sa unang pagkakataon, ibinukod ang tatlong alagad mula sa labingdalawa. Sina Pedro, Santiago at Juan ang isasama nang bukod sa bundok ng pagbabagong-anyo (9:2) at sa kaloob-looban ng Getsemani (14:33). Sa bawat pagkakataon, ang nakikita nila ay hindi pa nila maipaliliwanag kaninuman.

Ang “pagkakagulo” ay thorybos, ingay at kaguluhan. Binanggit ng Mateo 9:23 ang mga manunugtog ng plauta. Kalaunan ay itinakda ng Mishna na kahit ang pinakadukhang lalaki sa Israel ay dapat umupa ng hindi bababa sa dalawang plauta at isang babaing tagatangis para sa libing ng kaniyang asawa, kaya inaasahan at bahagyang propesyonal ang ingay dito.

Thorybeisthe ang pandiwa sa “nangagkakagulo”, mula sa ugat din ng kaguluhan ng talatang 38. Ang pagtulog ay salita na ng Biblia para sa kamatayang naghihintay ng paggising: sinasabi ng Daniel 12:2 na marami sa mga natutulog sa alabok ng lupa ang magigising. Ang “bata” ay paidion, maliit na bata.

Katagelaō ang Griego sa likod ng “tinatawanan nila siya”, tawanan nang may pagmamaliit, at ipinahihiwatig ng panahunan na patuloy silang tumatawa. Ang “mapalabas” ay ekbalōn, ang pandiwang ginagamit ng Marcos sa pagpapalabas ng mga demonio, ginamit ngayon sa mga nagtatangis. Limang saksi ang pumasok: dalawang magulang at tatlong alagad.

Ang Arameo ay talitha qumi; ang talitha ay nangangahulugang kordero at ginagamit sa batang babae, parang magiliw na tawag sa isang musmos. Sa ilang manuskrito, koum ang baybay ng pandiwa, ang anyong panlalaki, gaya ng madalas sa sinasalitang Arameo. Ang “sinasabi ko sa iyo” ay idinagdag ng Marcos sa pagsasalin, hindi bahagi ng Arameo.

Ang “nagbangon” ay anestē, at imperpekto ang “lumakad”: nagsimula siyang maglakad-lakad. Sa Griego, natigilan sila ng malaking pagkatigil, paraang Hebreo ng pagpapatindi sa pamamagitan ng pag-uulit; ang pangngalan ay ekstasis, pinagmulan ng salitang ekstasi, ibig sabihin ay mawala sa sariling ulirat.

Diesteilato polla ang nasa likod ng “ipinagbilin niya sa kanilang mahigpit”, nagbigay ng mahigpit na utos. Halos imposibleng tuparin ang utos: alam ng isang bahay na puno ng nagtatangis na patay na ang bata at makikita nilang buhay na siya. Sa Marcos, paulit-ulit na nabibigo ang ganitong mga utos, at itinatala pa rin ito ng Aklat ni Marcos.