Kapag pinipili ng debosyon ang mga manonood nito

Ang nakalimbag dito ay “katuwiran”, gaya ng marami sa pinakamatatandang manuskrito, kaya nagiging pamagat ang talata sa tatlong gawaing kasunod: paglilimos, pananalangin at pag-aayuno. Ang “upang kanilang makita” ay theathenai sa Griego, mula sa ugat na pinagmulan ng salitang teatro.

Ang “mapagpaimbabaw” sa Griego ay unang tumutukoy sa aktor sa entablado, isang nagsasalita mula sa likod ng maskara. Walang sangguniang nagtatala na may nagpatunog ng pakakak sa ibabaw ng isang limos; itinuturo ng ilan ang mga lalagyan ng handog sa templo na hugis-trumpeta, na kumakalansing kapag hinulugan ng barya, ngunit hula lamang iyon. Maaaring nakatutuwang pagmamalabis lamang ang parirala.

Kumikitid ang pananalita mula sa kayo tungo sa “ikaw”, isang nagbibigay sa bawat pagkakataon. Sadyang pagmamalabis ang larawan, sapagkat walang alam ang mga kamay, at lumalampas ito sa pagtatago ng limos sa mga kapitbahay. Ang kanang kamay ang kamay na nagbibigay, at kahit ang kapares nito sa kabilang bisig ay hindi dapat makamasid.

Inilalarawan ng Mishnah ang isang silid ng mga lihim sa templo kung saan iniiwan ng mga deboto ang kanilang handog nang hindi nakikita, at mula roon tinutulungan ang mga dukhang pamilyang may mabuting pangalan nang hindi napapahiya. Walang salitang nangangahulugang hayagan sa pangwakas na “gagantihin ka” na nakalimbag dito, gaya rin sa pinakamatatandang manuskrito; ganito rin sa mga talatang 6 at 18.

Pagtayo ang karaniwang tindig sa panalanging Judio (1 Samuel 1:26; Marcos 11:25), kaya hindi ang tindig ang mali. Ang “likuang daan” ay kung saan nagtatagpo ang malalapad na lansangan at bumabagal ang dumaraan. Gumagamit ang “Tinanggap na nila ang sa kanila'y ganti” ng salitang isinusulat sa mga resibo ng kalakalan: bayad na nang buo, wala nang utang.

Bodega ang “silid”, kadalasan ang tanging panloob na silid sa maliit na bahay na may pintong naisasara. Halos ganito rin ang mga salita ng Isaias 26:20, na pumasok sa mga silid at isara ang mga pinto. Sa bodega iniingatan ang mahahalagang ari-arian ng sambahayan, angkop sa kabanatang tungkol sa kayamanan.

Salin ang “walang kabuluhang paulitulit” ng bihirang pandiwang battalogeo, na maaaring gumagaya sa tunog ng daldal. Tinawag ng mga propeta ni Baal sa Carmel ang pangalan ng kanilang diyos mula umaga hanggang tanghali at hiniwa ang kanilang sarili nang walang dumating na sagot (1 Mga Hari 18:26–28).

Sa Isaias 65:24, sinasabi ng PANGINOON na bago sila tumawag ay sasagot siya. Kapansin-pansin ang lohika: ibinibigay ang kaalaman ng Ama bilang dahilan upang manalangin nang payak, hindi bilang dahilan upang hindi na manalangin. Ang panalanging kasunod ay sapat ang ikli upang maisaulo sa isang umaga.

Ang “ng ganito” ay sa ganitong paraan: isang huwaran, hindi lamang isang iskrip. Nagbibigay ang Lucas ng mas maikling anyo sa ibang pagkakataon (Lucas 11:2–4). Hinihiling ng panalangin na ituring na banal ang pangalan ng Dios, gaya ng pangako ng PANGINOON na pababanalin niya ang kaniyang pangalan sa Ezekiel 36:23.

Maaaring saklaw ng “kung paano sa langit, gayon din naman sa lupa” ang tatlong unang kahilingan, pangalan, kaharian at kalooban. Sa Getsemani, idinadalangin ni Jesus para sa sarili ang mga salitang ito, na mangyari nawa ang kalooban ng Ama (26:42). Ang unang kahilingang itinuro niya ang naging pinakamabigat na idinalangin niya.

Ang salitang Griego sa likod ng “sa araw-araw”, epiousios, ay halos walang ibang paglitaw sa labas ng panalanging ito. Inakala ni Origenes na nilikha ito ng mga sumulat ng Evangelio. Maaaring nangangahulugan ito ng tinapay na kailangan sa pamumuhay, o tinapay para sa darating na araw; iniulat ni Jeronimo ang isang Evangeliong Hebreo na may tinapay para bukas. Alinman, sapat ang payak na kahilingan para sa isang araw.

Sa Arameo, iisang salita, hoba, ang sumasaklaw sa utang at kasalanan, na maaaring dahilan kung bakit gumagamit ang panalangin ng wika ng salapi para sa pagkakasala. Kasalanan ang sinasabi ng bersiyon ng Lucas, saka ang bawat may utang sa amin (Lucas 11:4). Nasa nakaraang panahunan sa Griego ang “nagpatawad”: gaya ng pagpapatawad na namin.

Kapareho ng salitang Griego para sa pagsubok sa kabanata 4 ang “tukso”, at maaari itong mangahulugang pagsubok gayundin pang-aakit. Wala sa pinakamatatandang manuskrito ang pangwakas na papuri na nakalimbag dito, mula sa “Sapagka't iyo ang kaharian” hanggang sa “Siya nawa”. May anyo nito ang Didache, isang sinaunang manwal ng mga Cristiano, at sumasandig ang pananalita nito sa panalangin ni David sa 1 Mga Cronica 29:11.

Sa lahat ng kahilingan ng panalangin, ito lamang ang binigyan ng puna pagkatapos. Iba ang salitang Griego para sa “kasalanan” dito kaysa sa “utang” sa talatang 12: paraptoma, maling hakbang, pagkadulas palabas ng landas. Ipinaliliwanag ng paglipat ang larawan ng utang sa payak na wikang moral.

Walang iniiwang ikatlong pangkat ang negatibong anyo sa pagitan ng nagpapatawad at hindi nagpapatawad. Isinulat ng isang gurong Judio mga dalawang siglo bago nito, sa Aklat ni Sirac, na patawarin ang kapuwa sa pinsalang ginawa niya, at sa gayon ay patatawarin din ang iyong mga kasalanan kapag nanalangin ka (Eclesiastico 28:2).

May laro ng salita sa Griego: pinasasama nila, literal na pinaglalaho, ang kanilang mga mukha upang lumitaw na sila'y nag-aayuno. Iisang ayuno lamang sa isang taon ang iniutos ng kautusan, sa Araw ng Pagtubos (Levitico 16:29), kaya kusang kabanalan ang pag-aayunong tinutukoy rito.

Pangkaraniwang pag-aayos sa araw-araw ang paghihilamos at ang pagpapahid ng langis sa ulo, at iniiwan ito ng mga nagluluksa. Nang mamatay ang anak ni David, bumangon siya, naligo at nagpahid ng langis (2 Samuel 12:20). Ang utos ay magmukhang gaya ng anumang karaniwang araw, hindi magpakitang-gilas ng pista sa kabilang direksiyon.

Sa pinakamatatandang manuskrito, bahagyang iba ang salitang Griego para sa “sa lihim” dito kaysa sa mga talatang 4 at 6. Kalaunan, sinabihan ng Didache ang mga Cristiano na huwag mag-ayunong kasabay ng mga mapagpaimbabaw tuwing Lunes at Huwebes kundi tuwing Miyerkoles at Biyernes, kaya nagpatuloy ang gawain sa mga unang iglesia sa bagong kalendaryo.

Imbakan ng yaman ang magagandang kasuotan, kaya itinago ni Acan ang isang balabal na taga-Babilonia (Josue 7:21). Literal na pagkain ang salitang Griego para sa “kalawang”, anumang ngumangatngat: uod, amag o kaagnasan. Ang “nanghuhukay” ay sapagkat madalas yari sa putik na ladrilyo ang mga dingding ng bahay at makapaglalagos ang magnanakaw.

Ginagamit ni Jesus ang parehong parirala sa mayamang binata: ipagbili, ibigay sa mga dukha, at magkakaroon siya ng kayamanan sa langit (19:21). May ugat na Judio ang ideya; sinasabi ni Tobit sa kaniyang anak na ang paglilimos ay nag-iimbak ng mabuting kayamanan laban sa araw ng pangangailangan (Tobit 4:9).

Sa pag-iisip na Hebreo, ang puso ang upuan ng pag-iisip at pagpili, hindi lamang ng damdamin. Di-inaasahan ang takbo ng pangungusap: hindi nito sinasabing ang puso ang nagpapasiya kung saan mapupunta ang kayamanan, kundi sumusunod ang puso rito. Inilalagay ng Lucas ang parehong kasabihan pagkatapos ng utos na ipagbili ang ari-arian (Lucas 12:33–34).

Inakala ng maraming sinaunang manunulat na gumagana ang mata na parang ilawan, nagpapalabas ng liwanag at hindi lamang tumatanggap nito. Haplous sa Griego ang “tapat”, at ang kaugnay nitong pangngalan ay ginamit ni Pablo para sa kagandahang-loob sa pagbibigay (2 Mga Taga-Corinto 8:2). Maaaring iisang ideya rito ang malusog na mata at ang bukas na kamay.

Sa idyomang Hebreo, ang masamang mata ay maramot at mapag-imbot: nagbababala ang Deuteronomio 15:9 laban sa matang masama sa dukhang kapatid, at sinasabi ng Mga Kawikaan 28:22 na may masamang mata ang nagmamadaling yumaman. Umiikot ang pagbulalas sa isang kabalintunaan: ilawang nagpapalabas ng kadiliman.

Pandiwa ng paglilingkod ng alipin ang “makapaglilingkod”. Maaaring magkasamang ari ng dalawa ang isang alipin, ngunit hating paglilingkod ang bunga ng hating sambahayan ng mga panginoon. Mammon ang salitang Arameo para sa yaman o ari-arian sa likod ng “kayamanan”, iniwang hindi isinalin sa Griego kaya halos nakatayo ito sa pangungusap na parang pangalan ng kalabang diyos.

Merimnao sa Griego ang “mangabalisa”, ang pagkabahala o pagkaligalig. Ang pagkain at pananamit na binanggit dito ay ang dalawang bagay na kasasabi pa lamang ni Jesus na huwag imbakin.

Mga uwak ang pinangalanan sa bersiyon ng Lucas (Lucas 12:24), mga ibong itinuturing na marumi ng kautusan. Ang paghahasik, paggapas at pag-iimbak sa bangan ay mga gawain ng kalalakihan sa taon ng pagsasaka, at nilalampasan ng mga ibon ang tatlo. Literal na lubhang nagkakaiba ang “lalong higit ang halaga”, ibig sabihin, mas malaki ang halaga.

Haba ng bisig ang “siko”, mga labingwalong pulgada. Ang salitang Griego para sa “sukat ng kaniyang buhay” ay nangangahulugan ding gulang o haba ng buhay, at marami ang bumabasa rito na pagdaragdag ng isang oras sa buhay. Napakalaki ang labingwalong pulgadang idaragdag sa taas; alinmang pagbasa, gumagana ang kasabihan bilang biro.

Malakas na pandiwa ang “Wariin”: pag-aralang mabuti, unawaing lubos. Marahil anumang ligaw na bulaklak ng tagsibol sa Galilea ang mga “lirio”, siguro ang pulang anemone; hindi matitiyak ang eksaktong bulaklak. Gawain ng kababaihan sa paggawa ng tela ang pagpapagal at pagsusulid, itinatabi sa gawain ng kalalakihan sa bukid sa talatang 26.

Nang makita ng reyna ng Sheba ang bahay ni Salomon, ang kaniyang hapag, at ang paglilingkod at kasuotan ng kaniyang mga lingkod, sinasabi ng Aklat ng Mga Hari na nawalan siya ng diwa (1 Mga Hari 10:4–5). Hinabi at kinulayan ng kamay ng tao ang lahat ng kaluwalhatiang iyon; isinusuot ng bulaklak ang hindi nito ginawa.

Sinusunog ang tuyong damo at mga ligaw na halaman upang painitin ang putik na hurno ng tinapay, sapagkat bihira ang kahoy. Iisang salitang Griego ang “kayong mga kakaunti ang pananampalataya”, sariling salita ng Aklat ni Mateo, at bumabalik ito sa bangka sa gitna ng unos (8:26), sa lumulubog na si Pedro (14:31), at sa nakalimutang tinapay (16:8).

Binibigkas na ngayon ang mga pagkabalisa, na para bang naririnig sa hapag ng isang sambahayan. Ang “Ano ang aming iinumin?” ay eksaktong idinaing ng Israel laban kay Moises sa mapait na tubig ng Mara (Exodo 15:24).

Ang “mga Gentil” dito ay ang mga bansang hindi nakakikilala sa Dios bilang Ama, at matinding pandiwa ang “pinaghahanap”, masigasig na paghahanap. Halos eksaktong inuulit ng ikalawang sugnay ang talatang 8, ngayon ay may “sa kalangitan” nang idinagdag.

Karaniwang isinusulat ng Aklat ni Mateo ang kaharian ng langit; iilang dako lamang sa Evangeliong ito ang may kaharian ng Dios, at ang ilang manuskrito rito ay may payak na kaharian lamang, gaya ng “ang kaniyang kaharian” na nakalimbag dito. Inaalala ng “idaragdag” si Salomon, na kababanggit lamang: humingi siya ng karunungan at binigyan pa ng kayamanan at karangalan (1 Mga Hari 3:11–13).

Ang “kasamaan” dito ay kabalisahan o kahirapan, hindi kabuktutan. Binibigyan ng pagkatao ang bukas, isang balisang nilalang na makapag-aalala para sa sarili. May kasabihan sa Talmud na malapit dito, na sapat na ang kaguluhan sa sarili nitong oras, na nagpapahiwatig na karaniwang salawikain iyon.