Awa ang may huling salita nang hindi itinatanggi ang pagkakasala

Bihirang daing ang “Sa aba ko!”, na sa Hebreo ay matatagpuan lamang sa isa pang dako, sa Job 10:15. Ang “unang bunga ng igos” ay ang maagang igos ng Hunyo, isang pagkaing kinakain nang diretso mula sa puno; inaalala ng Oseas 9:10 ang Israel bilang unang hinog sa puno ng igos. Dumarating ang nagsasalita matapos simutin ng mga namumulot pati ang mga natira.

Halos ganito rin ang mga salita ng panaghoy sa Mga Awit 12:1: naglaho ang banal at nawala ang tapat sa mga anak ng tao. Ang “mabuting tao” ay chasid, ang tapat, salitang hango sa chesed, ang kagandahang-loob na kinalulugdan ng Dios sa talatang 18. Ang “silo” ay lambat ng mangangaso o ng nanghuhuli ng ibon.

Ang pariralang “upang sikaping isagawa” ay sa literal ay upang gawin ito nang mahusay: magaling sila sa kasamaan, gaya ng sinasabi ng Jeremias 4:22 tungkol sa bayang marunong gumawa ng masama ngunit walang alam sa paggawa ng mabuti. Ang “nilalala” ay pandiwa ng paghahabi o pagpipilipit ng mga hibla: ang prinsipe, hukom at dakilang tao ay iisang pakana ang tinitirintas.

Matinik na palumpong ang dawag, at ang bakod na tinikan ay harang na puno ng tulis: sinusugatan ng pinakamabuti sa kanila ang sinumang lumapit. Ang “mga bantay” ay ang mga propeta (Oseas 9:8; Ezekiel 3:17), at dumating na ang araw na kanilang ibinabala. Ang “mangatitigilan” ay salitang kaugnay ng ginamit ng Isaias 22:5 para sa isang araw ng kaguluhan at pagkalito.

Ang “humihiga sa inyong sinapupunan” ay ang asawang babae, ang pariralang ginamit sa Deuteronomio 13:6 para sa asawa ng iyong sinapupunan. Nananalangin ang Mga Awit 141:3 na bantayan ng Panginoon ang kaniyang bibig at ingatan ang pinto ng kaniyang mga labi. Ang “kaibigan” dito ay malapit na katiwala, ang taong pinagsasabihan ng lihim.

Sinisipi ni Jesus ang talatang ito nang babalaan niya ang kaniyang mga alagad tungkol sa pagkakabaha-bahagi sa sarili nilang tahanan (Mateo 10:35–36). Ang pandiwang isinalin na “sinisiraang puri” ay kaugnay ng nabal, mangmang, ang kabaligtaran ng utos na igalang ang ama at ina. Ang manugang na babaing laban sa biyanan ay sina Ruth at Noemi na binaligtad.

Tsaphah ang pandiwa sa likod ng “titingin”, magbantay, ang ugat ng “mga bantay” sa talatang 4: inaako ng nagsasalita ang pagbabantay na dating ginagawa ng mga propeta. Ginagamit ng Habacuc 2:1 ang pandiwang ito rin, nang sabihin ng propeta na tatayo siya sa kaniyang bantayan upang tingnan kung ano ang sasabihin sa kaniya.

Pambabae sa Hebreo ang kaaway, gaya ng ipinakikita ng talatang 10, malamang isang kalabang lunsod o bansa. Ang pag-upo “sa kadiliman” ay wika ng bilangguan at pagkatapon (Mga Awit 107:10, tungkol sa mga nauupo sa dilim at lilim ng kamatayan). Nagbubukas ang Mga Awit 27:1 sa pahayag na ang Panginoon ang ilaw at kaligtasan ng mang-aawit.

Ang “ipagsanggalang ang aking usap” ay riv, ang salita ng paglilitis na ginamit ng Dios laban sa Israel sa 6:1–2. Ang hukuman ding dumirinig sa usapin laban sa bayan ay dirinig ngayon sa usapin para sa kanila. Ang pagbatá sa kagalitan ay pagdadala nito nang may pagtitiis, gaya ng pagpasan sa pamatok na ipinapayo ng Mga Panaghoy 3:27–29.

Ang tanong na “Saan nandoon ang Panginoon mong Dios?” ay pangungutya rin sa Joel 2:17 at Mga Awit 42:10. Sa 4:11, sinabi ng mga bansa na nais nilang makita ng kanilang mata ang Sion; ngayon “Makikita ng aking mga mata ang nais ko sa kaniya”, at bumabaling ang titig sa kabila. Ang putik na niyayapakan sa lansangan ang pinakamababang bagay sa isang lunsod.

Gader ang “mga kuta” rito, ang batong bakod ng ubasan o kulungan ng tupa, hindi ang malaking pader ng isang lunsod, kaya nagpapatuloy ang ubasan ng talatang 1 at ang kawan ng talatang 14. Ang “pasiya” ay maaari ring mangahulugang hangganan, at maaaring ipinapangako ng linya na itutulak sa malayo ang hangganan.

Matsor ang salita sa likod ng “mga bayan ng Egipto”, na maaari ring basahing mga lunsod na may kuta, ngunit pangalang patula rin ito ng Egipto (2 Mga Hari 19:24). Ang “ilog” ay ang Eufrates. Dumarating ang mga bumabalik mula sa dalawang dakilang kapangyarihan, ang Asiria at Egipto, gaya sa Isaias 19:23–25.

Maaari ding isalin bilang “ang lupa” ang “lupain”, at binabasa ng ilan ang pagkasira bilang bumabagsak sa mga bansang kababanggit lamang sa halip na sa Israel. Alinman dito, tinutunton ang guho sa sanhi nito, ang “bunga ng kanilang mga gawa”.

Ang “tungkod” ay ang panghawak ng pastol sa Mga Awit 23:4. Salita ni Balaam ang “tumatahang magisa”, nang sabihin niyang mamumuhay nang hiwalay ang bayang ito (Mga Bilang 23:9). Ang Basan at Galaad, ang masaganang pastulan sa kabila ng Jordan, ang unang mga lupaing kinuha ng Asiria mula sa Israel (2 Mga Hari 15:29); hinihiling ng panalangin na ibalik ang mga ito.

Tumutugon ang Dios sa panalangin: mula sa bayan, lumilipat ang nagsasalita sa Panginoon. Ang “mga kagilagilalas na bagay” ay ang mga kababalaghan ng paglabas sa Egipto, ang salita ng Mga Awit 78:12 tungkol sa mga kahanga-hangang gawa sa paningin ng mga magulang sa lupain ng Egipto. Ang Dagat na Mapula ang panukat ng hinaharap.

Kilos ng natigilang pananahimik ang paglalagay ng kamay sa bibig; ganito ang sinabi ni Job na gagawin niya (Job 40:4), at sa Isaias 52:15 ay itinitikom ng mga hari ang kanilang bibig. Ang mga bansa ay “mangapapahiya sa buo nilang kapangyarihan”, nahihiya sa lakas na kanilang pinagtiwalaan.

Ang paghimod ng alabok ay hatol sa ahas sa Eden, na alabok ang kakainin nito (Genesis 3:14), at sa Mga Awit 72:9 ay hinihimod ng mga kaaway ng hari ang alabok. Mga tanggulan ang “mga kulungan”; sinasabi ng Mga Awit 18:45 na lalabas na nanginginig ang mga dayuhan mula sa kanilang mga kuta. Lumalabas na nanginginig ang mapagmataas, gaya ng mga hayop mula sa lungga.

Ang tanong na “Sino ang Dios na gaya mo” ay ang mismong pangalan ni Mikas, at umaalingawngaw ito sa Awit sa Dagat, kung saan itinanong kung sino ang gaya ng Panginoon sa mga dios (Exodo 15:11). Sinabihan si Amos na hindi na muling lalampasan ng Dios ang kaniyang bayan (Amos 7:8); dito pinupuri ang Dios sapagkat “pinalalagpas ang pagsalansang”.

Kavash ang “yayapakan”, ang pandiwa ng Genesis 1:28 para sa pagsupil: nilulupig ang mga kasalanan na parang mga kaaway. Ang “mga kalaliman” ay metsolot, ang salitang ginamit sa paglubog ng hukbo ni Faraon sa kailaliman na parang bato (Exodo 15:5). Sa Bagong Taon ng mga Judio, marami ang bumibigkas ng mga talatang ito sa tabi ng umaagos na tubig sa ritwal na tinatawag na Tashlich.

Ang “katotohanan” at “kagandahang-loob” ay emet at chesed, katapatan at tapat na pag-ibig, ang magkapares na pinuri ng alipin ni Abraham (Genesis 24:27). Ang sumpa ay ang isinumpa matapos iligtas si Isaac (Genesis 22:16–17). Ganito rin nagtatapos ang awit ni Zacarias sa Lucas 1:72–73, na bumabanggit sa sumpang isinumpa ng Dios kay Abraham na ama nila.