Nagiging lugar ng pagpapasalamat ang pader

Umaabot pabalik ang talaan sa unang pagbabalik, halos isang siglo bago ang pader. Si Zorobabel ay “anak ni Sealthiel”, gaya sa Ezra 3:2 at Hagai 1:1, bagaman ginagawa siya ng 1 Mga Cronica 3:19 na anak ni Pedaias, kapatid ni Sealthiel; isang mungkahing paliwanag ang pag-aasawa sa balo ng kapatid. Si Seraias ang nangunguna sa mga saserdote dito gaya sa 10:2.

Tinutumbasan, sangbahayan sa sangbahayan, ang dalawampu't dalawang sangbahayang saserdote sa mga talatang 1 hanggang 7 ng mga pinuno ng sumunod na salinlahi sa mga talatang 12 hanggang 21. Kapag pinagtabi ang dalawang talaan, matutunton ng mambabasa ang bawat pamilya nang isang hakbang pababa. Tumatak sa tipan sina Amarias, Malluch at Hartus, ang Hattus ng 10:4 (10:3–4).

Tumutugma ang Rehum dito sa Harim ng talatang 15, ang parehong tatlong katinig sa ibang pagkakaayos, at ang Meremoth sa Meraioth. Madaling nagpalit ng mga titik ang mga tagakopyang gumagawa sa mga pangalang hindi nila kilala, kaya bihirang magkasundo ang dalawang talaan sa bawat baybay.

Sa dalawampu't dalawang sangbahayang nakalista rito, labinlima ang lumilitaw sa mga saserdoteng tumatak sa tipan sa 10:2–8, kasama ang Ginetho bilang Ginethon. Ang Iddo ay sangbahayan ng propetang si Zacarias, gaya ng ipakikita ng talatang 16.

Nasa 10:7 din ang Miamin, at ang Maadias ay ang Maazias ng 10:8, iisang titik ang pagitan. Kay Bilga ang ikalabinlima sa mga pangkat ni David. Sa talatang 17, nawawala ang pinuno ng sangbahayan ni Miamin, isang pangalang nalaglag sa pagkopya.

May “at” bago ang Joiarib, at wala sa mga tatak ng tipan sa ikasampung kabanata ang mga pangalan mula rito hanggang talatang 7; may nag-aakalang idinagdag ang mga ito sa talaan nang maglaon. Kay Joiarib ang unang pangkat (1 Mga Cronica 24:7), at iniuugat ng 1 Macabeo 2:1 si Matatias, ama ni Judas Macabeo, sa mga anak ni Joarib.

Dalawang ulit lumilitaw si Jedaias, dito at sa talatang 6, at magkaiba ang mga pinunong ibinibigay ng mga talatang 19 at 21 sa dalawang sangbahayan, sina Uzzi at Nathanael, kaya dalawang pamilya sila. Pinepetsahan ng pariralang “sa mga kaarawan ni Jesua” ang talaan sa unang dakilang saserdote matapos ang pagkatapon.

Sa Hebreo, pamamahala sa mga awit ng pasasalamat, ang todot, ang “namamahala sa pagpapasalamat”. May isang Levitang nagngangalang Juda sa kanila, dala ang pangalan ng lipi sa loob ng Levi. Sina Jesua, Binnui at Cadmiel ay ang mga sangbahayang Levita ng 10:9.

Inilalarawan ng “nagkakaharapan sa kanikaniyang pulutong” ang dalawang koro na magkaharap, ang isa ay sumasagot sa isa. Ganito ring paraan ng pag-awit ang inilalarawan ng Ezra 3:11 sa paglalagay ng pundasyon ng templo, kung saan nag-awitan sila nang isa't isa sa pagpuri. Nagpapatuloy ang sangbahayan ni Bacbucias hanggang sa mismong panahon ni Nehemias (11:17).

Ang mga dakilang saserdote mula sa pagbabalik, mula ama hanggang anak. Si Eliasib ang dakilang saserdoteng nagtayo ng pintuang-bayan ng mga tupa sa 3:1 at, sa 13:4–7, nagbigay kay Tobias ng silid sa templo. Mag-aasawa ang anak ni Joiada sa anak na babae ni Sanballat (13:28).

Ang Jonathan ay ang Johanan ng mga talatang 22 at 23. May sulat sa Arameo mula sa Elephantine na may petsang 407 B.C. na bumabanggit kay Johanan na dakilang saserdote sa Jerusalem, at ginagawa ni Josefo si Jadua na dakilang saserdoteng sumalubong kay Alejandro Magno (Antiquities 11.326–339). Tumatakbo ang linya nang lampas pa sa sariling panahon ni Nehemias.

Pumapatak ang mga kaarawan ni Joiacim sa pagitan nina Jesua at Eliasib, ang salinlahi matapos ang unang pagbabalik. Mula rito, inuuna ng bawat linya ang sangbahayan at ikalawa ang pinuno nito: si Meraias ang namuno sa sangbahayan ni Seraias, si Hananias sa sangbahayan ni Jeremias.

Si Mesullam ang namumuno sa sangbahayan ni Ezra dito, at isa pang Mesullam ang namumuno sa Ginnethon sa talatang 16: dalawang saserdoteng magkapangalan sa iisang salinlahi. Ang Johanan ay mula sa Jehohanan, “naging mapagbiyaya ang Panginoon”, ang buong anyo ng Juan.

Ang Melicha ay ang Malluch ng talatang 2, at ang Sebanias ay ang Sechanias ng talatang 3. Bihirang pangalan ang Joseph sa Lumang Tipan matapos ang Genesis; lumilitaw ito rito at sa Ezra 10:42.

Ang Harim at Meraioth ay ang Rehum at Meremoth ng talatang 3. Hindi na lumilitaw saanman sina Adna at Helcai. May praktikal na dahilan ang pag-iingat ng ganitong talaan: upang malaman ng bawat sangbahayan kung sino ang mananagot para rito.

Zacarias ang pinuno ng sangbahayan ni Iddo, halos tiyak na ang propeta, na tinatawag ng Zacarias 1:1 na anak ni Berechias na anak ni Iddo at ng Ezra 5:1 na anak lamang ni Iddo. Ang propetang humimok sa muling pagtatayo ng templo ay saserdote ring naglingkod doon.

Walang pangalang kasunod ang “kay Miniamin”: nalaglag sa teksto ang pinuno ng sangbahayang ito. Ang Miniamin ay ang Miamin ng talatang 5. Dito lamang lumilitaw si Piltai, pinuno ng Moadias.

Sa Hebreo, Jehonathan ang anyo ng pangalan dito at Jonathan sa talatang 14, mahaba at maikling anyo ng iisang pangalan sa loob ng apat na talata. Si Sammua ang pinuno ng sangbahayan ni Bilga.

Ang Mathenai ay “kaloob ng Panginoon”, mula sa parehong ugat ng Nethineo, ang mga ibinigay. Magkasama rito sina Joiarib at Jedaias, ang unang dalawa sa mga pangkat ni David, gaya sa 1 Mga Cronica 24:7.

Tumutugma ang Sallai sa Sallum ng talatang 7, at halos katugma nito ang Callai, pinuno ng sangbahayan nito. Dala ni Eber, pinuno ng Amoc, ang pangalan ng ninuno ni Abraham na maaaring pinagmulan ng salitang Hebreo (Genesis 10:21).

Si Nathanael ang pinuno ng ikalawang Jedaias. Dalawampu't isang sangbahayan ang binigyan ng pinuno ng talaan samantalang dalawampu't dalawa ang nasa mga talatang 1 hanggang 7: walang tala para kay Hartus.

Apat na dakilang saserdote ang pinangalanan para sa mga talaan ng mga Levita, hanggang kay Jadua. Hindi pangkaraniwang tatak ang “Dario na taga Persia”, marahil upang ihiwalay siya kay Dario na taga Media sa Daniel 5:31, at marahil tanda na isinulat ang tala matapos magwakas ang pamamahala ng Persia.

Sefer divre hayyamim ang “aklat ng mga alaala”, ang parehong pamagat sa Hebreo ng mga aklat ng Mga Cronica, bagaman dito ay tumutukoy ito sa isang talaan ng templo. Tinawag si Johanan na “anak ni Eliasib” kahit apo siya ayon sa mga talatang 10 at 11; madalas na inapo ang kahulugan ng anak. Binabanggit ng Ezra 10:6 ang isang silid sa templo na pag-aari ng Johanan na ito.

Tinawag si David na “lalake ng Dios”, titulong karaniwang ibinibigay sa mga propeta gaya nina Moises at Elias; ibinibigay rin ito sa kaniya ng 2 Mga Cronica 8:14 sa parehong kaugnayan, ang pag-aayos sa mga Levita. Maaaring pagkakamali ang “Jesua na anak ni Cadmiel” para sa Jesua, Binnui, Cadmiel, ang tatlo sa talatang 8.

Mga mangaawit sina Mathanias at Bucbucias sa mga talatang 8 at 9, kaya maaaring kasama ng mga mangaawit sa talatang 24 ang unang tatlong pangalan at sina Mesullam, Talmon at Accub lamang ang nasa mga pintuang-bayan. Asuppim ang “mga kamalig”, mga imbakan, ang bahay ng Asuppim sa 1 Mga Cronica 26:15 na binabantayan ng mga tagatanod-pinto.

Si Josadac ang dakilang saserdoteng dinalang bihag ni Nabucodonosor (1 Mga Cronica 6:15). Inilalagay ng talata ang mga kaarawan ni Joiacim sa tabi ng kina Nehemias at Ezra, kaya may tatlong panukat ang mga talaan, isang saserdote at dalawang pinunong pinangalanan ng aklat.

Chanukkah ang “pagtatalaga”, ang salitang ginamit sa pagtatalaga ng dambana sa Mga Bilang 7:10 at ibinigay nang maglaon sa kapistahan ng mga ilaw ng mga Macabeo. Ang mga cimbalo, salterio at alpa ang tatlong instrumento sa kaayusan ni David para sa mga Levita (1 Mga Cronica 15:16; 25:1).

Kikkar ang “kapatagan ng palibot ng Jerusalem”, ang bilog o distrito sa paligid ng lungsod. Malapit sa Bethlehem ang Netopha, at naglalagay din ang 1 Mga Cronica 9:16 ng mga Levita sa mga nayon ng mga Netophatita. Kinailangang tipunin ang koro mula sa kanayunan bago ito makaawit sa lungsod.

Maaaring ang Beth-gilgal ay ang Gilgal malapit sa Jerico, kung saan unang nagkampo si Josue sa lupain (Josue 4:19). Nagtayo ang mga mangaawit ng sarili nilang mga nayon sa palibot ng Jerusalem, namumuhay sa lupang sinasaka nila; ipinaliliwanag ng kaayusang iyon kung saan sila pumupunta sa 13:10 kapag nabigo ang kanilang mga bahagi.

Walang rituwal ang kautusan para sa paglilinis ng pader, ngunit itinatakda ng Levitico 14:49–53 ang paglilinis ng bahay sa pamamagitan ng sedro, hisopo at umaagos na tubig. Nagsimula ang mga saserdote at Levita sa sarili, saka ang bayan, saka ang bato, kabaligtaran ng pagkakasunod ng pagtatayo ng pader.

Sapat ang lapad ng ibabaw ng pader upang lakaran ng prusisyon. Ang mga pulutong ay todot, literal na “mga pagpapasalamat”, ipinangalan sa kanilang ginagawa. Ang pagliko sa kanan patungo sa pintuang-bayan ng tapunan ng dumi ay nagdadala sa unang pulutong patimog sa rutang mag-isang sinakyan ni Nehemias sa gabi sa 2:13, noong guho pa ang pader.

Kalahati ng mga prinsipe sa Juda ang lumalakad sa bawat pulutong, kaya walang prusisyong mas mataas kaysa sa isa. Si Osaias ang nangunguna sa kalahating ito; “nagligtas ang Panginoon” ang kahulugan ng kaniyang pangalan.

May isang Ezra na lumalakad sa gitna ng unang pulutong, samantalang nasa unahan nito si Ezra na kalihim sa talatang 36, kaya maaaring saserdoteng kapangalan niya ito. Kabilang sina Azarias at Mesullam sa pinakakaraniwang pangalan sa aklat.

Maaaring mga lalaking may ganoong pangalan sina Juda at Benjamin, o mga pinunong kumakatawan sa dalawang lipi na bumubuo sa pamayanang bumalik. Mga pangalang saserdote mula sa mga talatang 1 at 6 sina Semaias at Jeremias.

Instrumento ng mga saserdote ang mga pakakak, ang mga pilak na pakakak na iniuutos ng Mga Bilang 10:10 na hipan sa araw ng kasayahan. Tumatakbo nang anim na salinlahi pabalik kay Asaph, ang musikero ni David, ang lahi ni Zacarias, hindi pangkaraniwan para sa isang tagahihip ng pakakak; lumalabo sa prusisyon ang hangganan ng mga mangaawit at saserdote.

Iniuukol kay David ang paggawa ng mga instrumento ng mga Levita sa 1 Mga Cronica 23:5, at kinukutya ng Amos 6:5 ang tamad na mayayamang umiimbento ng mga instrumento na gaya ni David. Nasa unahan ng pulutong na ito si Ezra na kalihim. Maaaring si Hanani ang kapatid ni Nehemias sa 1:2 at 7:2.

Malapit sa tangke ng Siloe ang pintuang-bayan ng bukal (3:15). Mula roon, inakyat ng pulutong ang mga baytang ng bayan ni David, lampas sa mga labi ng bahay ni David, hanggang sa pintuang-bayan ng tubig, kung saan naganap ang pagbasa sa ikawalong kabanata. Dumaraan ang ruta nito sa plasa kung saan binasa ang kautusan.

Pasalungat, pahilaga, ang ikalawang pulutong, at sa hulihan nito lumalakad si Nehemias. Tanda ng panig sa kanluran ang moog ng mga hurno (3:11) at ang maluwang na kuta (3:8), mga bahagi ng pader na itinala ng ikatlong kabanata na itinayong muli.

Kabaligtaran ng pagkakasunod sa ikatlong kabanata ang pagdating ng mga pintuang-bayan: doon, nauna ang pintuang-bayan ng mga tupa, ang mga moog ng Meah at Hananel, ang pintuang-bayan ng mga isda at ang matandang pintuang-bayan; dito, pabalik silang nilalakad ng prusisyon hanggang sa pintuang-bayan ng mga tupa. Ang pintuang-bayan ng bantay ang hinintuan nila.

Sinasabi ng Hebreo na tumayo sa bahay ng Dios ang dalawang pagpapasalamat, muling ipinangalan ang mga koro sa kanilang awit. Isinusulat ni Nehemias ang sarili, “at ako”, gaya ng pagsulat niya sa sarili sa pader sa gabi sa ikalawang kabanata.

Ipinaaalala ng pitong saserdoteng may pakakak ang pitong saserdoteng may pakakak na lumibot sa Jerico hanggang gumuho ang pader nito (Josue 6:4). Hindi sinasabi ng aklat kung sinadya ang alingawngaw; pinagpapala ang pader dito, hindi ibinabagsak.

Walo pang saserdote at ang mga mangaawit kasama ang kanilang tagapamahala, si Jezrahias, na ang pangalan ay “sumisikat ang Panginoon”. Sa Hebreo, “nagpakinig ng kanilang sarili” ang “nagsiawit ng malakas”, at sinasabi ng kasunod na talata kung gaano kalayo umabot ang tunog.

Limang ulit lumilitaw sa Hebreo ng iisang talatang ito ang ugat ng kagalakan. Ipinaaalala ng “narinig hanggang sa malayo” ang Ezra 3:13, kung saan sa paglalagay ng pundasyon ng templo ay naghalo ang hiyaw at ang iyak ng matatanda at narinig sa malayo ang ingay. Sa pagkakataong ito, walang pag-iyak na itinala ng aklat.

Ang “kinagagalakan ng Juda ang mga saserdote at mga Levita na nagsitayo” ay nangangahulugang nagalak ang Juda sa mga naglilingkod nito na nasa tungkulin, at ipinakita iyon sa butil. Ang “mga bahaging takda ng kautusan” ay ang mga bahaging itinakda ng kautusan, kaya ang kinokolekta ng mga opisyal ay ang utang, hindi ang anumang ibigay ayon sa kapritso.

Ang “tungkulin sa paglilinis” ay ang pagbabantay na naglalayo sa marumi mula sa mga banal na dako. Sinasabi ng 2 Mga Cronica 8:14 na inilagay ni Salomon ang mga saserdote, Levita at tagatanod-pinto sa kanilang mga pangkat ayon sa ayos ni David na kaniyang ama, ang pamarisang tinutukoy ng talatang ito.

Magkapares sina David at Asaph na gaya ng nagtatag at direktor. Sa 1 Mga Cronica 16:7, ibinigay ni David ang isang awit ng pasasalamat sa kamay ni Asaph at ng kaniyang mga kapatid sa araw na dumating ang kaban sa Jerusalem.

Sinasaklaw ng mga kaarawan ni Zorobabel at ni Nehemias ang buong panahon ng pagbabalik, ang unang gobernador at ang pinakahuli. Ang pariralang Hebreo para sa bahaging “ayon sa kailangan sa bawa't araw” ay ginagamit din ng Exodo 5:13 sa araw-araw na bilang ng laryo sa ilalim ni Faraon; ang sukat ng pagkaalipin ay naging sukat ng panustos.