Ang malaking larawan
Nagbubukas ang Mateo 28 sa “In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came…”, nagbabago malapit sa talata 10 sa “Then said Jesus unto them, Be not afraid: go tell my brethren that they go into Galilee…”, at nagtatapos sa “Teaching them to observe all things whatsoever I have commanded you: and, lo, I am with…”. Sinusundan ng mga puntong ito ang sariling galaw ng kabanata mula simula hanggang wakas.
Kasulatan sa tabi ng buod
Mateo · Bersiyong King James · 20Mateo 28:1-7
Mga talata 1–7: In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of…
Nagbubukas ang Mateo 28:1–7 sa “In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came Mary…” at umaabot sa “And go quickly, and tell his disciples that he is risen from the dead; and, behold, he goeth…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Mateo 28:1–7. Nagbubukas ito sa “In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came Mary…”, nagbabago malapit sa talata 4 sa “And for fear of him the keepers did shake, and became as dead men.”, at umaabot sa “And go quickly, and tell his disciples that he is risen from the dead; and, behold, he goeth…”. Ang sinasabi at ginagawa ni Jesus, tugon ng bawat tao, at paglalakbay tungo sa krus at muling pagkabuhay ang nagbibigay-anyo sa bahagi. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 2 palatandaan ng pananalita, 0 tanong, 0 paghahambing, at 2 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Lord, Mary, Come, Fear, Galilee, His. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 4: “And for fear of him the keepers did shake, and became as dead men.” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Matthew 28:1
“In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came Mary Magdalene and the other…” Ang pagbanggit sa Mary at Magdalene ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:2
“And, behold, there was a great earthquake: for the angel of the Lord descended from heaven, and came and rolled back…” Pinapangalanan ng talata ang Lord sa halip na iwanang walang pinagmulan ang kilos. Pansinin kung ipinagpapatuloy, sinasagot, o inihahambing ito ng susunod na linya.
- Matthew 28:3
“His countenance was like lightning, and his raiment white as snow:” Ang pagbanggit sa His ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:4
“And for fear of him the keepers did shake, and became as dead men.” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang became, dead, fear. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 3 at 5.
- Matthew 28:5
“And the angel answered and said unto the women, Fear not ye: for I know that ye seek Jesus, which was crucified.” Ang pagbanggit sa Fear at Jesus ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:6
“He is not here: for he is risen, as he said. Come, see the place where the Lord lay.” Ang pagbanggit sa Come ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:7
“And go quickly, and tell his disciples that he is risen from the dead; and, behold, he goeth before you into Galilee…” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
Mateo 28:1-7
Bersiyong King James1In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came Mary Magdalene and the other Mary to see the sepulchre.
2And, behold, there was a great earthquake: for the angel of the Lord descended from heaven, and came and rolled back the stone from the door, and sat upon it.
3His countenance was like lightning, and his raiment white as snow:
4And for fear of him the keepers did shake, and became as dead men.
5And the angel answered and said unto the women, Fear not ye: for I know that ye seek Jesus, which was crucified.
6He is not here: for he is risen, as he said. Come, see the place where the Lord lay.
7And go quickly, and tell his disciples that he is risen from the dead; and, behold, he goeth before you into Galilee; there shall ye see him: lo, I have told you.
Mateo 28:8-14
Mga talata 8–14: They departed quickly from the sepulchre with fear and great joy; and…
Nagbubukas ang Mateo 28:8–14 sa “And they departed quickly from the sepulchre with fear and great joy; and did run to bring his…” at umaabot sa “And if this come to the governor’s ears, we will persuade him, and secure you.” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Mateo 28:8–14. Nagbubukas ito sa “And they departed quickly from the sepulchre with fear and great joy; and did run to bring…”, nagbabago malapit sa talata 11 sa “Now when they were going, behold, some of the watch came into the city, and shewed unto the…”, at umaabot sa “And if this come to the governor’s ears, we will persuade him, and secure you.”. Ang sinasabi at ginagawa ni Jesus, tugon ng bawat tao, at paglalakbay tungo sa krus at muling pagkabuhay ang nagbibigay-anyo sa bahagi. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 1 palatandaan ng pananalita, 0 tanong, 0 paghahambing, at 0 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Jesus, All, Galilee, His, Say, Saying. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 11: “Now when they were going, behold, some of the watch came into the city, and shewed unto the chief priests all the things that were…” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Matthew 28:8
“And they departed quickly from the sepulchre with fear and great joy; and did run to bring his disciples word.” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang departed, disciples, fear. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 9.
- Matthew 28:9
“And as they went to tell his disciples, behold, Jesus met them, saying, All hail. And they came and held him by the…” Ang pagbanggit sa All at Jesus ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:10
“Then said Jesus unto them, Be not afraid: go tell my brethren that they go into Galilee, and there shall they see me.” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
- Matthew 28:11
“Now when they were going, behold, some of the watch came into the city, and shewed unto the chief priests all the…” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang chief, city, going. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 10 at 12.
- Matthew 28:12
“And when they were assembled with the elders, and had taken counsel, they gave large money unto the soldiers,” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang assembled, counsel, elders. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 11 at 13.
- Matthew 28:13
“Saying, Say ye, His disciples came by night, and stole him away while we slept.” Ang pagbanggit sa His at Say ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:14
“And if this come to the governor’s ears, we will persuade him, and secure you.” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang ears, governor’s, persuade. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 13.
Mateo 28:8-14
Bersiyong King James8And they departed quickly from the sepulchre with fear and great joy; and did run to bring his disciples word.
9And as they went to tell his disciples, behold, Jesus met them, saying, All hail. And they came and held him by the feet, and worshipped him.
10Then said Jesus unto them, Be not afraid: go tell my brethren that they go into Galilee, and there shall they see me.
11Now when they were going, behold, some of the watch came into the city, and shewed unto the chief priests all the things that were done.
12And when they were assembled with the elders, and had taken counsel, they gave large money unto the soldiers,
13Saying, Say ye, His disciples came by night, and stole him away while we slept.
14And if this come to the governor’s ears, we will persuade him, and secure you.
Mateo 28:15-20
Mga talata 15–20: So they took the money, and did as they were taught: and this saying is…
Nagbubukas ang Mateo 28:15–20 sa “So they took the money, and did as they were taught: and this saying is commonly reported among…” at umaabot sa “Teaching them to observe all things whatsoever I have commanded you: and, lo, I am with you…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Mateo 28:15–20. Nagbubukas ito sa “So they took the money, and did as they were taught: and this saying is commonly reported…”, nagbabago malapit sa talata 17 sa “And when they saw him, they worshipped him: but some doubted.”, at umaabot sa “Teaching them to observe all things whatsoever I have commanded you: and, lo, I am with you…”. Ang sinasabi at ginagawa ni Jesus, tugon ng bawat tao, at paglalakbay tungo sa krus at muling pagkabuhay ang nagbibigay-anyo sa bahagi. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 1 palatandaan ng pananalita, 0 tanong, 1 paghahambing, at 0 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Jesus, All, Amen, Father, Galilee, Ghost. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 16: “Then the eleven disciples went away into Galilee, into a mountain where Jesus had appointed them.” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Matthew 28:15
“So they took the money, and did as they were taught: and this saying is commonly reported among the Jews until this…” Nagbibigay ang linyang ito ng dahilan, bunga, o konklusyon. Dapat itong manatiling kaugnay ng pahayag o kilos na nagbibigay rito ng kahulugan.
- Matthew 28:16
“Then the eleven disciples went away into Galilee, into a mountain where Jesus had appointed them.” Ang pagbanggit sa Galilee at Jesus ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:17
“And when they saw him, they worshipped him: but some doubted.” Kabilang sa mga natatanging salita sa linyang ito ang doubted, some, worshipped. Masusuri ang gawain nito sa sipi sa ugnayan nito sa mga talata 16 at 18.
- Matthew 28:18
“And Jesus came and spake unto them, saying, All power is given unto me in heaven and in earth.” Ang pagbanggit sa All at Jesus ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Matthew 28:19
“Go ye therefore, and teach all nations, baptizing them in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy…” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
- Matthew 28:20
“Teaching them to observe all things whatsoever I have commanded you: and, lo, I am with you alway, even unto the end…” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
Mateo 28:15-20
Bersiyong King James15So they took the money, and did as they were taught: and this saying is commonly reported among the Jews until this day.
16Then the eleven disciples went away into Galilee, into a mountain where Jesus had appointed them.
17And when they saw him, they worshipped him: but some doubted.
18And Jesus came and spake unto them, saying, All power is given unto me in heaven and in earth.
19Go ye therefore, and teach all nations, baptizing them in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost:
20Teaching them to observe all things whatsoever I have commanded you: and, lo, I am with you alway, even unto the end of the world. Amen.
Mga sanggunian para sa kabanatang ito
Magkahiwalay na sanggunian ang mapa ng kuwento at malalim na pagninilay kasama ng planong ito. Bawat isa ay may sariling pahina.
Gabay sa pagtuturo para sa mismong kabanata
Mula mismo sa kabanata ang mga panandang ito. Pinagdurugtong nila ang mapa ng kuwento sa Antas 1, pagsusuri sa Antas 2, at teksto ng Kasulatan sa iisang aralin.
Magsimula sa unang larawan ng kabanata
Matthew 28:1: “In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, came Mary Magdalene and the other Mary to see the sepulchre.”
Maglaan ng oras sa punto ng pagbabago
Matthew 28:10: “Then said Jesus unto them, Be not afraid: go tell my brethren that they go into Galilee, and there shall they see me.”
Panatilihing nakikita ang landas ng mga salita
disciples, Jesus, fear, Galilee, tell, angel
Obserbasyon at gabay sa pagtuturo
- Pansinin ang sinasabi at ginagawa ni Jesus at ang tugon ng mga tao.
- Sundan ang kaharian, pagiging alagad, pagsalungat, krus, at muling pagkabuhay sa ayos ng ebanghelista.
- Hayaan ang susunod na doktrina na linawin ang tagpo nang hindi binubura ang unang konteksto.
Unahin ang teksto
Kung saan nagkakaiba ang mga mambabasa
Nagsisimula ang buod sa sinasabi ng sipi at sa ugnayan ng mga bahagi nito. Hindi nito ipinapalagay na nalutas na ng isang denominasyon ang lahat ng tanong. Malinaw na tinutukoy kung ang konklusyon ay nakasalalay sa tradisyon, teoryang pampanitikan, o rekonstruksiyong pangkasaysayan.
Unang inihaharap ang tekstong KJV. Nilalagyan ng malinaw na pangalan ang mga interpretasyon, at ipinapakita lamang ang mga pagkakaiba kapag nakatutulong ang mga ito upang maunawaan kung bakit hindi palaging iisa ang sagot ng mga seryosong komunidad.
Inihahanda pa ang paghahambing ng mga interpretasyon para sa kabanatang ito. Habang wala pa ang mga nasuring tala, malinaw na pinaghihiwalay ng pahinang ito ang teksto ng KJV, buod, at aplikasyon nang hindi sinasabing nagkakasundo ang lahat ng responsableng mambabasa sa bawat tanong.
Mga layunin sa pagkatuto
- Ilagay ang Mateo 28 sa loob ng Mateo 28 at ipaliwanag ang tungkulin nito sa Mateo.
- Ilarawan mula sa ebidensiya kung paano binubuo ng sipi ang pokus na ito: Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo..
- Ihiwalay ang tahasang pahayag, konklusyong suportado ng Kasulatan, at interpretasyon.
- Ipaliwanag kung paano ginagabayan ng uring ebanghelyo ang responsableng pagbasa.
- Ihambing ang kaugnay na awit o video sa sipi at bumalik sa teksto para suriin ito.
- Bumuo ng personal at pampamayanang tugon na hindi lumalampas sa ebidensiya ng Kasulatan.
Paghahanda ng guro
- Basahin nang dalawang ulit ang Mateo 28, pati ang agad na nauuna at sumusunod dito.
- Balikan ang bahagi ng aklat: Mateo 28 (Mateo 28).
- Markahan ang nagsasalita, kilos, nauulit na salita, utos, paghahambing, pangako, at bunga.
- Pakinggan o panoorin muna ang kaugnay na media at itala kung saan ito nagpapaikli, nagbibigay-kahulugan, o nagsasadula.
- Maghanda ng paraang makakasagot ang mga kalahok nang hindi sila pinipilit magbahagi ng personal na karanasan.
Pagsuri sa ebidensiya at interpretasyon
Tahasang pahayag
Magtala ng dalawang pahayag na tuwirang sinasabi ng Mateo 28 at banggitin ang mga talata.
Suportado ng Kasulatan
Bumuo ng konklusyon mula sa ilang bahagi ng Mateo 28. Ipaliwanag ang bawat hakbang.
Matibay na hinuha
Tukuyin ang konklusyong malapit na sumusunod sa teksto kahit hindi ito nakasaad sa iisang pangungusap.
Posible o tradisyonal na pagbasa
Kung may magkakaibang responsableng pagbasa, ipakita ang kaibahan at huwag itong ituring na katiyakan.
Hangganan
Huwag gawing konklusyon sa pagtuturo ang haka-haka.
Talakayan na may gabay sa sagot
1. Ano ang tuwirang sinasabi ng Mateo 28 tungkol sa Diyos, mga tao, o kalagayan?
Ipakita ang gabay ng guro
Magsimula sa mga salita at kilos sa sipi. Humingi ng eksaktong talata bago tanggapin ang konklusyon.
2. Paano binubuo ng sipi ang pokus na ito: Tingnan kung paano nagdadala ang nabuhay na Jesus ng takot, pag-asa, pagsamba, at utos na ipalaganap ang mensahe ng Mateo.?
Ipakita ang gabay ng guro
Sundan ang simula, pagbabago, at kinalabasan. Huwag umasa sa isang pangungusap kung may malinaw na pagkakasunod ang yunit.
3. Anong salita, kilos, paghahambing, o tugon ang nauulit, at ano ang tungkulin nito?
Ipakita ang gabay ng guro
Maaaring ipakita ng pag-uulit ang balangkas o diin, ngunit ipaliwanag ang kahulugan nito sa konteksto.
4. Paano nakatutulong ang yunit sa bahaging Mateo 28?
Ipakita ang gabay ng guro
Ihambing ang yunit sa nauuna at sumusunod dito sa parehong aklat.
5. Anong pag-iingat ang kailangan dahil sa uring ebanghelyo?
Ipakita ang gabay ng guro
Sundan ang sinasabi at ginagawa ni Jesus, tugon ng bawat tao, at ambag ng tagpo sa paglalakbay ng Ebanghelyo tungo sa krus at muling pagkabuhay.
6. Anong tapat na tugon ang hinihingi nito sa isang tao at sa pamayanan?
Ipakita ang gabay ng guro
Bumuo ng tiyak at angkop na kilos. Huwag gawing utos ang paglalarawan kung walang ebidensiya.
Responsableng pagsasabuhay
Puso at gawi
Tukuyin ang paniniwala, hangarin, o gawing itinutuwid, pinatitibay, o inililihis ng Mateo 28.
Ugnayan at pamayanan
Bumuo ng kilos na mag-iingat sa dangal, katotohanan, katarungan, habag, o katapatan sa isang tunay na ugnayan.
Pagsamba at panalangin
Sumulat ng panalangin gamit ang mga salita at alalahanin ng sipi.
Paglilingkod at patotoo
Pumili ng nakikitang tugon para sa linggong ito at ng taong makakasama sa pananagutan.
Pag-angkop para sa tagapakinig
Mga bata
Gumamit ng maikling bahagi, mapa ng mga tao at kilos, at isang tiyak na tugon. Ipaliwanag muna ang mahihirap na salita.
Kabataan
Ipatukoy ang presyon, katapatan, kapangyarihan, at bunga. Payagang sumagot sa sulat nang hindi kailangang magbahagi sa lahat.
Matatanda
Magdagdag ng kontekstong pampanitikan at pangkasaysayan, ihambing ang responsableng pagbasa, at humingi ng ebidensiya sa bawat pahayag.
Iba-ibang edad
Pagpartnerin ang magkaibang edad, unahin ang obserbasyon bago interpretasyon, at magwakas sa sama-samang panalangin.
Online o sa tahanan
Ipadala nang maaga ang sipi, gamitin ang media bilang paghinto para magmasid, at tipunin ang sagot sa iisang dokumento.
Kumpletong 75-minutong daloy ng pagtuturo
Maaaring alisin ng grupong kulang sa oras ang pinalawak na talakayan, ngunit panatilihin ang pagbasa ng Kasulatan, pagsuri ng ebidensiya, at pangwakas na tugon.
Panimula
Ipakilala ang aklat, Mateo 28, uri, at pangunahing tanong. Ipaliwanag na susuriin sa teksto ang bawat konklusyon.
Buong pagbasa
Basahin nang malakas o tahimik ang yunit. Markahan ang nagsasalita, pag-uulit, utos, paghahambing, at pagbabago.
Pagbasa bawat bahagi
Sundan ang ginabayang mga bahagi. Ibuod ang bawat isa sa isang pangungusap at itala ang talatang sumusuporta rito.
Awit o video
Gumamit ng kaugnay na media. Ihambing ang diin at hindi nito isinama sa sipi.
Talakayang may ebidensiya
Gamitin ang mga tanong at humingi ng talata para sa bawat mahalagang sagot.
Pagsasabuhay
Bumuo ng personal at pampamayanang tugon. Iwasan ang pangako o utos na hindi itinatakda ng teksto.
Buod at panalangin
Kumpletuhin ng bawat isa ang isang pangungusap tungkol sa sipi. Manalangin gamit ang mga salita at alalahanin nito.
Pag-aaral gamit ang awit at video
Gamitin ang media pagkatapos basahin ang sipi. Maaaring magbigay-kahulugan, magpaikli, o magsadula ang awit o video, kaya ihambing ito sa Kasulatan.
- Bago: basahin ang eksaktong sipi at tukuyin ang pangunahing galaw nito.
- Habang ginagamit: pansinin kung aling mga salita, tao, pangyayari, o damdamin ang binibigyang-diin.
- Pagkatapos: tukuyin kung ano ang nilinaw, ano ang hindi isinama, at ano ang dapat suriin sa teksto.
