Dalawang pagdiriwang, iisang trono

Sa Hebreo, ang “totoong magulang na” ay “pumasok na sa mga araw”, pariralang ginamit kay Abraham (Genesis 24:1) at kay Josue (Josue 23:1) nang malapit na ang kanilang wakas. Tatlumpung taon si David nang maging hari at naghari nang apatnapung taon (2 Samuel 5:4), kaya mga pitumpung taon na siya. Ang lalaking tumakbo patungo kay Goliath ay hindi na ngayon mainitan sa ilalim ng mga kumot.

Sokenet ang salitang Hebreo sa likod ng “libangin niya siya”, isang katiwala o tagapaglingkod; kaugnay na anyo nito ang tawag kay Sebna na ingat-yaman sa Isaias 22:15. Wika ng palasyo para sa paglilingkod ang “patayuin siya sa harap ng hari”. Nagsisimula ang mga lingkod sa ikatlong panauhan, “ang aking panginoon na hari”, saka napapadulas sa “iyong sinapupunan”, na tuwiran nang kinakausap si David.

Ang paghahanap sa buong Israel ng iisang dalaga ay nagpapaalaala sa paghahanap ng reyna sa Esther 2:2–3. Ang Sunem ay nasa Issachar, sa gilid ng libis ng Jezreel, kung saan humantong ang mga Filisteo bago ang huling labanan ni Saul (1 Samuel 28:4), at doon din nakituloy si Eliseo sa isang babaing Sunamita sa kalaunan (2 Mga Hari 4:8).

Sharat ang pandiwa sa likod ng “nagaalaga”, ang ginagamit sa paglilingkod ng mga saserdote at sa paglilingkod ni Josue kay Moises. Ibinibigay ng talata ang kaniyang kagandahan, ang kaniyang pag-aalaga at ang kaniyang gawain, at ang huling sugnay, “hindi siya ginalaw ng hari”, ang nagtatakda kung bakit muling magkakahalaga ang kaniyang pangalan.

Si Adonia ang ikaapat na anak ni David, ipinanganak sa Hebron (2 Samuel 3:4). Patay na sina Amnon at Absalom at hindi na muling nababanggit si Chileab, kaya malamang na siya ang pinakamatandang nabubuhay pa. Mariin sa Hebreo ang panghalip sa “Ako'y magiging hari”.

Mula sa ’atsav, magpasakit o magpalumbay, ang “kinasamaan ng loob”; kahit minsan ay hindi siya sinaktan ni David ng isang tanong. Ang salitang isinaling “makisig” ay sinabi rin tungkol kay Saul (1 Samuel 9:2), at mahabang inilarawan ang kagandahan ni Absalom (2 Samuel 14:25). Pagkakasunod ng kapanganakan ang ibig sabihin ng “ipinanganak na kasunod ni Absalom”; magkaiba ang kanilang ina.

Sa Hebreo, ang “nakipagsalitaan” ay “ang kaniyang mga salita ay kasama ni”. Pinuno na ng hukbo ni David si Joab mula pa sa Hebron, at si Abiathar ang tanging saserdoteng nakatakas sa pagpatay ni Saul sa Nob (1 Samuel 22:20). Nakuha ni Adonia ang dalawa sa pinakamatatagal na kasama ni David.

Wala nang ibang alam tungkol kina Semei at Reihi; malamang na hindi ito ang Benjamitang sumumpa kay David, at may nagsasabing siya si Semei na anak ni Ela, isa sa mga pinuno ni Salomon (4:18). Ang “mga makapangyarihang lalake” ay ang mga mandirigmang nakatala sa 2 Samuel 23.

Zabach ang nasa likod ng “nagpatay”, ang pagpatay para sa piging ng hain, gaya ng paghahandog ni Absalom nang simulan niya ang paghihimagsik sa Hebron (2 Samuel 15:12). Maaaring “ahas” o “dumudulas” ang kahulugan ng Zoheleth. Ang Enrogel ang bukal kung saan minsang nagtago ang mga sugo ni David mula kay Absalom (2 Samuel 17:17).

Ang talaan ng mga hindi inanyayahan ay siya ring mga tauhan ng susunod na tatlumpung talata: si Nathan ang nagbabalak, si Benaia ang umaalalay, si Salomon ang sumasakay. Mas malinaw na iginuhit ng listahan ng mga panauhin ni Adonia ang hangganan ng dalawang pangkat kaysa alinmang talumpati.

Hindi pa muling lumilitaw si Bath-sheba mula nang ipanganak si Salomon, nang dalhin ni Nathan ang pangalang Jedidias, “minamahal ng Panginoon” (2 Samuel 12:24–25). Ang propeta ring iyon ang muling lumalapit sa kaniya. Tapos na kilos ang pandiwa sa likod ng “naghahari”: ginawa na ni Adonia ang sarili niyang hari.

’Etsah ang salita sa likod ng “bigyang payo”, ang salita nina Achitophel at Husai. Madalas patayin ng bagong dinastiya sa Israel ang kalabang sangbahayan; nilipol nina Baasa at Jehu ang mga sambahayan ng kanilang sinundan (1 Mga Hari 15:29; 2 Mga Hari 10). Makatotohanan ang pangamba ni Nathan para kay Bath-sheba at sa kaniyang anak.

Ang “uupo sa aking luklukan” ang nagiging paulit-ulit na himig ng kabanata, mga sampung ulit sa bibig nina Nathan, Bath-sheba, David, Benaia, Jonathan at ng mga lingkod. Ang “Tunay” ay salin ng mariing katagang ki, ang tono ng pormal na sumpa.

Literal na “pupunuin” ang Hebreo ng “patototohanan”, ang pagbubuo sa salita ng iba. Hinihingi ng Deuteronomio 19:15 ang dalawang saksi upang mapagtibay ang isang bagay, at isinaayos ni Nathan na dalawa ang marinig ng hari.

Ang panloob na silid ang tinutukoy ng “silid”. Inuulit ng aklat na totoong matanda na ang hari, at inilalagay si Abisag na naglilingkod sa loob: si Bath-sheba, na minsang dalagang ipinasundo ni David, ay pumapasok habang ibang dalaga ang nag-aalaga sa kaniya.

Dalawang pandiwa, “yumukod at nagbigay galang”, ang buong pagpapatirapa sa korte. Dalawang salita lamang sa Hebreo ang sagot ni David, literal na “ano sa iyo?”, ang tanong ng isang pagod na hari.

Walang “ang Panginoon mong Dios” sa itinuro ni Nathan sa talatang 13. Idinagdag ito ni Bath-sheba, kaya ang pangako ay nagiging sumpang binitiwan sa banal na pangalan, isang bagay na hindi maisasantabi ni David nang hindi sinisira ang katapatan niya sa Panginoon.

Magkatunog sa Hebreo ang “ngayon” (’attah) at “ikaw” (’attah), at maraming manuskrito ang bumabasa sa ikalawa bilang “ikaw”, gaya ng nakalimbag dito: “at ikaw, panginoon ko na hari, ay hindi mo nalalaman”. Alinman ang basa, itinatapat niya ang paghahari ni Adonia sa hindi pagkaalam ng hari.

Kasama sa kaniyang talaan sina Abiathar at Joab ngunit hindi sina Nathan, Sadoc o Benaia, at tinatawag niya ang kaniyang anak na “Salomon na iyong lingkod”, kababaang-loob ng isang tagapaglingkod sa korte para sa kaniya. Ipinakikita ng mga detalye ng piging, mga baka, pinataba at tupang sagana, kung gaano na kahayag ang bagay.

Nasa kay David ang mga mata ng buong Israel, samantalang ang sariling mga mata ni David ay nakapikit sa ginagawa ng kaniyang anak. Isang salita ang hinihiling ni Bath-sheba, binigkas sa harap ng madla, na nagpapangalan sa hahalili.

Ang “natutulog na kasama ng kaniyang mga magulang” ang pormulang nagsasara sa halos bawa't paghahari sa mga aklat ng Mga Hari; sa 2:10 ito unang ginamit para kay David. Chatta’im ang salita sa likod ng “may sala”, literal na “mga makasalanan”, ang mga sumala sa tudla, dito ang mga ituturing na nagkasala ng bagong pamahalaan.

Eksakto ang pagdating ayon sa balak ni Nathan sa talatang 14. Hinahayaan ng aklat na makita ang kaayusan nang walang puna, ang hakbang ng propeta na tumatama sa huling salita ng reyna.

Ipinakilala si Nathan ng mga lingkod, isang pormal na pagpasok na nagpapamukhang hiwalay na pagharap ang kaniyang pagdalaw. Yumukod siya “ng kaniyang mukha sa lupa”, ang pinakabuong kilos sa korte, samantalang hindi ganoon inilarawan ang pagyukod ni Bath-sheba.

Ginamit ni Nathan ang mismong mga salita ng sumpa, “maghahari pagkamatay ko, at siya'y uupo sa aking luklukan”, ngunit pangalan ni Adonia ang nasa lugar ni Salomon. Naririnig ni David ang sarili niyang pangako na ibinabalik sa kaniya, maling anak ang laman.

Akma sa lugar ang “lumusong”; nasa ibaba ng lungsod ang Enrogel. Ang “Mabuhay ang haring si Adonia” ay siya ring sigaw na ibinigay ni Husai kay Absalom (2 Samuel 16:16). Idinagdag ni Nathan “ang mga puno ng hukbo”, detalyeng wala kay Bath-sheba.

Inuuna ni Nathan ang sarili sa talaan ng mga hindi tinawag: “ako, akong iyong lingkod”. Hindi niya binabanggit ang sumpa; kay Bath-sheba ang bahaging iyon, at iniiwan ito ng propeta sa kaniya.

Si Nathan ang propetang nagdala kay David ng pangako ng isang namamalaging sangbahayan (2 Samuel 7). Itinatanong niya kung napagpasyahan na ng hari ang bagay ng sangbahayang iyon nang hindi siya sinasabihan. Maramihan ang nakalimbag dito, “iyong mga lingkod”, gaya ng ilang manuskritong Hebreo, na tumutukoy sa buong tapat na pangkat.

Malamang na umalis si Bath-sheba nang ipakilala si Nathan, gaya ng hinihingi ng kaugalian sa korte, at ngayo'y ipinatatawag siyang muli. Ang hari na ngayon ang nagpapatawag, samantalang dati'y dinadalaw lamang siya.

Minsan nang binigkas ni David ang ganitong sumpa, “Buhay ang Panginoon, na tumubos ng aking kaluluwa sa lahat ng karalitaan”, sa mga pumatay kay Is-boseth (2 Samuel 4:9). Bumabalik sa wakas ng kaniyang paghahari ang sumpa ng kaniyang kaagahan.

Bago ang “na kahalili ko”: hindi lamang maghahari si Salomon pagkatapos ni David kundi uupo sa luklukan sa kaniyang lugar ngayon, habang buhay pa si David. Ang bunga ay magkasamang paghahari, ang buhay na hari mismo ang nag-aabot ng upuan.

Pormula sa pagbati sa hari ang “Mabuhay ang aking panginoon na haring si David magpakailan man”; ginamit ito ni Nehemias kay Artajerjes (Nehemias 2:3). Binigkas sa isang lalaking nasa dulo na ng kaniyang lakas, ito'y paggalang at pasasalamat din ng isang babaing ang anak ay kaliligtas lamang.

Saserdote, propeta at kawal: tig-iisang tao ang ipinatawag ni David mula sa tatlong kapulungang kailangang magkasundo upang tumibay ang paghalili. May saserdote at heneral si Adonia, ngunit walang propeta at wala ang bantay.

Ang Gihon ang bukal sa libis ng Cedron sa ibaba ng bayan ni David, ang pangunahing pinagkukunan nito ng tubig, na kalaunang pinadaloy sa lagusan ni Ezechias (2 Mga Cronica 32:30). Abot-dinig ito mula sa Enrogel, mga kalahating milya pababa sa iyon ding libis.

Si Saul at si David ay kapwa pinahiran ng langis ng iisang propeta, si Samuel. Si Salomon ay pinahiran ng saserdote at propetang magkasama. Ang “pakakak” ay ang shofar, sungay ng lalaking tupa na ginagamit sa mga pagpapahayag, gaya nang ipahayag ni Absalom ang sarili sa Hebron (2 Samuel 15:10).

Nagid ang salita sa likod ng “prinsipe”, ang titulong ibinigay kina Saul at David nang sila'y italaga ng Panginoon (1 Samuel 9:16; 2 Samuel 7:8). Hiwalay na pinangangalanan ng “sa Israel at sa Juda” ang dalawang bahagi ng kaharian, ang dalawang nagtalo tungkol kay David sa Jordan.

Pinuno ng bantay si Benaia, kaya ang kaniyang “Siya nawa” ay pagsang-ayon ng mga lalaking may sandata sa palasyo. Hinihiling ng “magsabi nawa ng ganyan din” na bigkasin ng Panginoon ang salitang kabibigkas ni David, na ginagawang bagay na pagtitibayin sa itaas ang utos ng hari.

Ang pagkakasama ng Panginoon kay David ang buod na ibinibigay ng 1 Samuel sa kaniyang pag-angat (1 Samuel 16:18; 18:14). Hinihiling ni Benaia na maipasa ito sa anak, “gayon suma kay Salomon”, at lumalampas pa siya: isang luklukang “lalong dakila”.

Ang prusisyon ay “nagsibaba” patungong Gihon at “magsisiahon” muli patungong palasyo (talatang 35 at 40). Ang anyo ng lupa ang nagdadala ng seremonya: pababa sa bukal para sa pagpapahid, paakyat sa luklukan para sa pag-upo.

Ang Tolda rito ay ang toldang itinayo ni David para sa kaban (2 Samuel 6:17), at ang langis ay marahil ang banal na langis na pangpahid sa Exodo 30:25. Mula sa sungay pinahiran ni Samuel si David (1 Samuel 16:13), ngunit mula sa maliit na sisidlan si Saul (1 Samuel 10:1); sungay ang kay Salomon.

Chalil ang mga “plauta”, plautang tambo ng mga pista at ng mga pangkat ng propeta; ang mga propetang sinalubong ni Saul ay may salterio, pandereta at plauta (1 Samuel 10:5). Umaabot ang ingay pababa sa libis ng Cedron hanggang sa kabilang piging.

Narinig ito ng mga panauhin sa dulo ng pagkain, busog at panatag. Si Joab, ang matandang kawal, ang unang nakakilala sa tunog ng pakakak sa gitna ng ugong ng lungsod. Ang salitang isinaling “hugong” ay ginagamit sa ugong ng karamihan o ng dagat.

Naghintay si Jonathan na anak ni Abiathar sa bukal ding ito, sa Enrogel, upang magdala ng balita kay David noong paghihimagsik ni Absalom (2 Samuel 17:17). Siya muli ang sugo, sa iyon ding lugar, ngayon para sa kabilang panig. Ang “karapatdapat na tao” ay ish chayil, lalaking may halaga.

Aval ang salitang isinalin dito na “Katotohanang”, na ang kahulugan ay “hindi, kundi” o “sa kabaligtaran”; kinakansela ng unang salita ni Jonathan ang pag-asa ni Adonia bago pa matapos ang pangungusap. Tinatawag pa rin niya si David na “ating panginoong”, na nagsasabi sa hapag kung nasaan ang kapangyarihan.

Limampung lalaki ang tumatakbo sa unahan ni Adonia (talatang 5). Si Salomon ay sumakay na inaalalayan ng mga Ceretheo at mga Peletheo, ang propesyonal na bantay ng hari. Binabanggit sila ni Jonathan sa kaniyang ulat sapagka't sa hapag na ito, ang bantay ang may timbang.

Tunog na tumatalbog pabalik ang “umalingawngaw uli”. Tinatapos ni Jonathan ang ulat sa pagturo sa ingay mismo, “Ito ang hugong na iyong narinig”, ang sagot sa tanong ni Joab sa talatang 41.

Nabubuo ang ulat ni Jonathan sa pagpapatong ng “at gayon din” sa Hebreo, gam, dito at muli sa simula ng talatang 47 at 48, at bawa't dagdag ay lalong masama sa mga nakikinig. May nakaupo na sa luklukan.

Nilampasan ng mga lingkod ang pagpapala ni Benaia, na humihingi rin ng pangalang lalong maigi bukod sa luklukang lalong dakila. Ang pagyukod ni David sa kaniyang higaan ay nagpapaalaala kay Jacob, na sa wakas ng kaniyang buhay ay yumukod sa ulunan ng higaan (Genesis 47:31).

Babalik nang dalawang ulit sa aklat na ito ang pagpupuri sa “Panginoon, ang Dios ng Israel, na siyang nagbigay”: mula kay Hiram, na pumupuri sa Panginoon sa pagbibigay kay David ng pantas na anak (5:7), at mula kay Salomon sa pagtatalaga ng templo (8:15). Si David ang unang nagsabi nito tungkol kay Salomon.

Charad ang salita sa likod ng “nangatakot”, panginginig nang malakas, ang salita para sa panginginig ni Isaac nang mabatid niyang sa ibang anak napunta ang basbas (Genesis 27:33). Tumindig ang mga panauhin mula sa hapag at umalis nang walang imik.

Ang mga sungay ay ang nakausling sulok ng dambana, na pinapahiran ng dugo ng hain (Exodo 29:12). Ipinagkakaloob ng Exodo 21:13–14 ang kanlungan sa dambana para sa hindi sinasadyang pagpatay, ngunit pinahihintulutang kunin mula roon ang sadyang mamamatay-tao; hindi pa malulutas ngayon kung alin si Adonia.

Isang sumpa ang hinihingi ni Adonia, ang mismong bagay na pinag-ikutan ng buong kabanata, at tinatawag niya ang sarili na “kaniyang lingkod” sa loob ng isang araw matapos sabihing “Ako'y magiging hari”. Babalik ang “ng tabak” kapag nagsalita si David tungkol kay Semei (2:8).

Ang walang malalaglag na buhok sa lupa ay sumpa ng bayan na nagligtas kay Jonathan mula kay Saul (1 Samuel 14:45) at pangako ni David sa babaing taga Tekoa tungkol sa kaniyang anak (2 Samuel 14:11). Ang “karapatdapat na tao” ay ben chayil, ang kahalagahang iniugnay ni Adonia kay Jonathan sa talatang 42.

Pagpapaalis na may hangganan ang “Umuwi ka sa iyong bahay”, hindi pagbabalik sa paglingap. Ganito rin ang pakikitungo ni David kay Absalom: pinauwi siya sa sariling bahay at hindi pinahintulutang makita ang mukha ng hari (2 Samuel 14:24).