Ang malaking larawan
Nagbubukas ang Jeremias 3 sa “They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become another man’s…”, nagbabago malapit sa talata 13 sa “Only acknowledge thine iniquity, that thou hast transgressed against the LORD thy God…”, at nagtatapos sa “We lie down in our shame, and our confusion covereth us: for we have sinned against the…”. Sinusundan ng mga puntong ito ang sariling galaw ng kabanata mula simula hanggang wakas.
Kasulatan sa tabi ng buod
Jeremias · Bersiyong King James · 25Jeremias 3:1-7
Mga talata 1–7: They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become…
Nagbubukas ang Jeremias 3:1–7 sa “They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become another man’s, shall he…” at umaabot sa “And I said after she had done all these things, Turn thou unto me. But she returned not. And her…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Jeremias 3:1–7. Nagbubukas ito sa “They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become another man’s, shall…”, nagbabago malapit sa talata 4 sa “Wilt thou not from this time cry unto me, My father, thou art the guide of my youth?”, at umaabot sa “And I said after she had done all these things, Turn thou unto me. But she returned not. And…”. Magkakaiba ang gawain ng paratang, babala, tawag na magbalik, hatol, at pag-asa. Ang unang tagapakinig ang gabay sa mga tanong tungkol sa susunod na katuparan. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 2 palatandaan ng pananalita, 4 tanong, 2 paghahambing, at 2 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Arabian, Hast, Israel, Josiah, Judah, Lift. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 4: “Wilt thou not from this time cry unto me, My father, thou art the guide of my youth?” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Jeremiah 3:1
“They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become another man’s, shall he return unto her again…” Pinababagal ng tanong ang sipi. Pansinin kung sino ang kailangang sumagot, ano ang ipinapalagay nito, at kung may tugon sa mga susunod na linya.
- Jeremiah 3:2
“Lift up thine eyes unto the high places, and see where thou hast not been lien with. In the ways hast thou sat for…” Ang pagbanggit sa Arabian at Lift ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:3
“Therefore the showers have been withholden, and there hath been no latter rain; and thou hadst a whore’s forehead…” Nagbibigay ang linyang ito ng dahilan, bunga, o konklusyon. Dapat itong manatiling kaugnay ng pahayag o kilos na nagbibigay rito ng kahulugan.
- Jeremiah 3:4
“Wilt thou not from this time cry unto me, My father, thou art the guide of my youth?” Pinababagal ng tanong ang sipi. Pansinin kung sino ang kailangang sumagot, ano ang ipinapalagay nito, at kung may tugon sa mga susunod na linya.
- Jeremiah 3:5
“Will he reserve his anger for ever? will he keep it to the end? Behold, thou hast spoken and done evil things as thou…” Pinababagal ng tanong ang sipi. Pansinin kung sino ang kailangang sumagot, ano ang ipinapalagay nito, at kung may tugon sa mga susunod na linya.
- Jeremiah 3:6
“The LORD said also unto me in the days of Josiah the king, Hast thou seen that which backsliding Israel hath done? she…” Pinababagal ng tanong ang sipi. Pansinin kung sino ang kailangang sumagot, ano ang ipinapalagay nito, at kung may tugon sa mga susunod na linya.
- Jeremiah 3:7
“And I said after she had done all these things, Turn thou unto me. But she returned not. And her treacherous sister…” Ang pagbanggit sa Judah at Turn ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
Jeremias 3:1-7
Bersiyong King James1They say, If a man put away his wife, and she go from him, and become another man’s, shall he return unto her again? shall not that land be greatly polluted? but thou hast played the harlot with many lovers; yet return again to me, saith the LORD .
2Lift up thine eyes unto the high places, and see where thou hast not been lien with. In the ways hast thou sat for them, as the Arabian in the wilderness; and thou hast polluted the land with thy whoredoms and with thy wickedness.
3Therefore the showers have been withholden, and there hath been no latter rain; and thou hadst a whore’s forehead, thou refusedst to be ashamed.
4Wilt thou not from this time cry unto me, My father, thou art the guide of my youth?
5Will he reserve his anger for ever? will he keep it to the end? Behold, thou hast spoken and done evil things as thou couldest.
6The LORD said also unto me in the days of Josiah the king, Hast thou seen that which backsliding Israel hath done? she is gone up upon every high mountain and under every green tree, and there hath played the harlot.
7And I said after she had done all these things, Turn thou unto me. But she returned not. And her treacherous sister Judah saw it.
Jeremias 3:8-14
Mga talata 8–14: I saw, when for all the causes whereby backsliding Israel committed…
Nagbubukas ang Jeremias 3:8–14 sa “And I saw, when for all the causes whereby backsliding Israel committed adultery I had put her…” at umaabot sa “Turn, O backsliding children, saith the LORD ; for I am married unto you: and I will take you…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Jeremias 3:8–14. Nagbubukas ito sa “And I saw, when for all the causes whereby backsliding Israel committed adultery I had put…”, nagbabago malapit sa talata 11 sa “And the LORD said unto me, The backsliding Israel hath justified herself more than…”, at umaabot sa “Turn, O backsliding children, saith the LORD ; for I am married unto you: and I will take…”. Magkakaiba ang gawain ng paratang, babala, tawag na magbalik, hatol, at pag-asa. Ang unang tagapakinig ang gabay sa mga tanong tungkol sa susunod na katuparan. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 1 palatandaan ng pananalita, 0 tanong, 2 paghahambing, at 5 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Israel, Judah, God, Only, Return, Turn. Kasama sa wikang bilang ang one, two. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 9: “And it came to pass through the lightness of her whoredom, that she defiled the land, and committed adultery with stones and with…” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Jeremiah 3:8
“And I saw, when for all the causes whereby backsliding Israel committed adultery I had put her away, and given her a…” Ang pagbanggit sa Israel at Judah ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:9
“And it came to pass through the lightness of her whoredom, that she defiled the land, and committed adultery with…” Itinutulak ng pamilyar na hudyat na ito ang oras ng salaysay. Ang sumusunod ay bagong tagpo, bunga, o sagot sa naunang tensiyon.
- Jeremiah 3:10
“And yet for all this her treacherous sister Judah hath not turned unto me with her whole heart, but feignedly, saith…” Ang pagbanggit sa Judah ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:11
“And the LORD said unto me, The backsliding Israel hath justified herself more than treacherous Judah.” Ang pagbanggit sa Israel at Judah ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:12
“Go and proclaim these words toward the north, and say, Return, thou backsliding Israel, saith the LORD ; and I will…” Ang pagbanggit sa Israel at Return ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:13
“Only acknowledge thine iniquity, that thou hast transgressed against the LORD thy God, and hast scattered thy ways to…” Ang pagbanggit sa Only ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:14
“Turn, O backsliding children, saith the LORD ; for I am married unto you: and I will take you one of a city, and two…” Ginagawang kongkreto ng bilang na one ang ulat. Bago tukuyin ang bigat nito, pansinin kung sinusukat nito ang oras, tao, layo, pag-uulit, o kabuuan.
Jeremias 3:8-14
Bersiyong King James8And I saw, when for all the causes whereby backsliding Israel committed adultery I had put her away, and given her a bill of divorce; yet her treacherous sister Judah feared not, but went and played the harlot also.
9And it came to pass through the lightness of her whoredom, that she defiled the land, and committed adultery with stones and with stocks.
10And yet for all this her treacherous sister Judah hath not turned unto me with her whole heart, but feignedly, saith the LORD .
11And the LORD said unto me, The backsliding Israel hath justified herself more than treacherous Judah.
12Go and proclaim these words toward the north, and say, Return, thou backsliding Israel, saith the LORD ; and I will not cause mine anger to fall upon you: for I am merciful, saith the LORD , and I will not keep anger for ever.
13Only acknowledge thine iniquity, that thou hast transgressed against the LORD thy God, and hast scattered thy ways to the strangers under every green tree, and ye have not obeyed my voice, saith the LORD .
14Turn, O backsliding children, saith the LORD ; for I am married unto you: and I will take you one of a city, and two of a family, and I will bring you to Zion:
Jeremias 3:15-21
Mga talata 15–21: I will give you pastors according to mine heart, which shall feed you…
Nagbubukas ang Jeremias 3:15–21 sa “And I will give you pastors according to mine heart, which shall feed you with knowledge and…” at umaabot sa “A voice was heard upon the high places, weeping and supplications of the children of Israel: for…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Jeremias 3:15–21. Nagbubukas ito sa “And I will give you pastors according to mine heart, which shall feed you with knowledge and…”, nagbabago malapit sa talata 18 sa “In those days the house of Judah shall walk with the house of Israel, and they shall come…”, at umaabot sa “A voice was heard upon the high places, weeping and supplications of the children of Israel…”. Magkakaiba ang gawain ng paratang, babala, tawag na magbalik, hatol, at pag-asa. Ang unang tagapakinig ang gabay sa mga tanong tungkol sa susunod na katuparan. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 1 palatandaan ng pananalita, 1 tanong, 1 paghahambing, at 4 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang Israel, Jerusalem, God, Judah, Surely, Thou. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 19: “But I said, How shall I put thee among the children, and give thee a pleasant land, a goodly heritage of the hosts of nations? and…” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Jeremiah 3:15
“And I will give you pastors according to mine heart, which shall feed you with knowledge and understanding.” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
- Jeremiah 3:16
“And it shall come to pass, when ye be multiplied and increased in the land, in those days, saith the LORD , they shall…” Kailangang pansinin kung sino ang tumatanggap at ano ang saklaw ng pangako, pagpapala, o tipan. Pinipigilan nitong ilayo sa konteksto ang isang personal na salita sa salaysay.
- Jeremiah 3:17
“At that time they shall call Jerusalem the throne of the LORD ; and all the nations shall be gathered unto it, to the…” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
- Jeremiah 3:18
“In those days the house of Judah shall walk with the house of Israel, and they shall come together out of the land of…” Hindi mauunawaan ang utos sa pandiwa lamang. Ang tumatanggap, layunin, at lugar nito sa mas malaking tipan o pangangatwiran ang nagtatakda ng pananagutan.
- Jeremiah 3:19
“But I said, How shall I put thee among the children, and give thee a pleasant land, a goodly heritage of the hosts of…” Pinababagal ng tanong ang sipi. Pansinin kung sino ang kailangang sumagot, ano ang ipinapalagay nito, at kung may tugon sa mga susunod na linya.
- Jeremiah 3:20
“Surely as a wife treacherously departeth from her husband, so have ye dealt treacherously with me, O house of Israel…” Ang pagbanggit sa Israel at Surely ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:21
“A voice was heard upon the high places, weeping and supplications of the children of Israel: for they have perverted…” Ang pagbanggit sa Israel ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
Jeremias 3:15-21
Bersiyong King James15And I will give you pastors according to mine heart, which shall feed you with knowledge and understanding.
16And it shall come to pass, when ye be multiplied and increased in the land, in those days, saith the LORD , they shall say no more, The ark of the covenant of the LORD : neither shall it come to mind: neither shall they remember it; neither shall they visit it; neither shall that be done any more.
17At that time they shall call Jerusalem the throne of the LORD ; and all the nations shall be gathered unto it, to the name of the LORD , to Jerusalem: neither shall they walk any more after the imagination of their evil heart.
18In those days the house of Judah shall walk with the house of Israel, and they shall come together out of the land of the north to the land that I have given for an inheritance unto your fathers.
19But I said, How shall I put thee among the children, and give thee a pleasant land, a goodly heritage of the hosts of nations? and I said, Thou shalt call me, My father; and shalt not turn away from me.
20Surely as a wife treacherously departeth from her husband, so have ye dealt treacherously with me, O house of Israel, saith the LORD .
21A voice was heard upon the high places, weeping and supplications of the children of Israel: for they have perverted their way, and they have forgotten the LORD their God.
Jeremias 3:22-25
Mga talata 22–25: Return, ye backsliding children, and I will heal your backslidings…
Nagbubukas ang Jeremias 3:22–25 sa “Return, ye backsliding children, and I will heal your backslidings. Behold, we come unto thee…” at umaabot sa “We lie down in our shame, and our confusion covereth us: for we have sinned against the LORD our…” sa huling talata. Binubuo ng galaw na iyon ang Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga.
Mas malalim na pag-aaral
Isang buong yunit ang Jeremias 3:22–25. Nagbubukas ito sa “Return, ye backsliding children, and I will heal your backslidings. Behold, we come unto…”, nagbabago malapit sa talata 23 sa “Truly in vain is salvation hoped for from the hills, and from the multitude of mountains…”, at umaabot sa “We lie down in our shame, and our confusion covereth us: for we have sinned against the LORD…”. Magkakaiba ang gawain ng paratang, babala, tawag na magbalik, hatol, at pag-asa. Ang unang tagapakinig ang gabay sa mga tanong tungkol sa susunod na katuparan. Bilang pagsusuri sa teksto, ang KJV na sanggunian ay may 0 palatandaan ng pananalita, 0 tanong, 0 paghahambing, at 3 talatang bumabanggit sa LORD o sa Diyos. Maaari ding ihambing ang mga ito sa mapagkakatiwalaang salin ng Bibliya sa Filipino.
Nauugnay ang bawat obserbasyon sa pokus ng aralin, Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga. May mga pahayag na tuwiran, may nabubuo mula sa ilang talata, at may dapat manatiling malinaw na interpretasyon.
Kabilang sa mga pangalang o salitang humahawak sa tagpo ang God, Israel, Return, Truly. Ang pinakamalapit na pagbabago sa gitna ay nasa talata 23: “Truly in vain is salvation hoped for from the hills, and from the multitude of mountains: truly in the LORD our God is the…” Tinutulungan tayo ng detalyeng ito na makita ang kaibahan ng simula at ng sumunod na pangyayari.
Pag-aaral sa bawat talata
- Jeremiah 3:22
“Return, ye backsliding children, and I will heal your backslidings. Behold, we come unto thee; for thou art the LORD…” Ang pagbanggit sa Return ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:23
“Truly in vain is salvation hoped for from the hills, and from the multitude of mountains: truly in the LORD our God is…” Ang pagbanggit sa Israel ay nag-uugat sa salaysay sa tiyak na tao o lugar. Sundan kung saan bumabalik ang pangalan at ano ang nagbabago sa paligid nito.
- Jeremiah 3:24
“For shame hath devoured the labour of our fathers from our youth; their flocks and their herds, their sons and their…” Nagbibigay ang linyang ito ng dahilan, bunga, o konklusyon. Dapat itong manatiling kaugnay ng pahayag o kilos na nagbibigay rito ng kahulugan.
- Jeremiah 3:25
“We lie down in our shame, and our confusion covereth us: for we have sinned against the LORD our God, we and our…” Pinapangalanan ng talata ang God sa halip na iwanang walang pinagmulan ang kilos. Pansinin kung ipinagpapatuloy, sinasagot, o inihahambing ito ng susunod na linya.
Jeremias 3:22-25
Bersiyong King James22Return, ye backsliding children, and I will heal your backslidings. Behold, we come unto thee; for thou art the LORD our God.
23Truly in vain is salvation hoped for from the hills, and from the multitude of mountains: truly in the LORD our God is the salvation of Israel.
24For shame hath devoured the labour of our fathers from our youth; their flocks and their herds, their sons and their daughters.
25We lie down in our shame, and our confusion covereth us: for we have sinned against the LORD our God, we and our fathers, from our youth even unto this day, and have not obeyed the voice of the LORD our God.
Mga tanong na dapat isaisip habang nagbabasa
- Kilalanin ang krisis sa kasaysayan, paglabag sa tipan, babala, at pag-asa.
- Ihiwalay ang unang tagapakinig ng propeta sa mga ugnay na makikita sa susunod na Kasulatan.
- Huwag gawing tiyak na katuparan ang kasalukuyang balita kung walang ebidensya sa teksto.
Unahin ang teksto
Kung saan nagkakaiba ang mga mambabasa
Nagsisimula ang buod sa sinasabi ng sipi at sa ugnayan ng mga bahagi nito. Hindi nito ipinapalagay na nalutas na ng isang denominasyon ang lahat ng tanong. Malinaw na tinutukoy kung ang konklusyon ay nakasalalay sa tradisyon, teoryang pampanitikan, o rekonstruksiyong pangkasaysayan.
Unang inihaharap ang tekstong KJV. Nilalagyan ng malinaw na pangalan ang mga interpretasyon, at ipinapakita lamang ang mga pagkakaiba kapag nakatutulong ang mga ito upang maunawaan kung bakit hindi palaging iisa ang sagot ng mga seryosong komunidad.
Inihahanda pa ang paghahambing ng mga interpretasyon para sa kabanatang ito. Habang wala pa ang mga nasuring tala, malinaw na pinaghihiwalay ng pahinang ito ang teksto ng KJV, buod, at aplikasyon nang hindi sinasabing nagkakasundo ang lahat ng responsableng mambabasa sa bawat tanong.
Mga tanong sa ilalim ng kuwento
- Anong bahagi ng Jeremias 3 ang nagpapatigil, gumagambala, o ikinagugulat mo, at bakit?
- Anong detalye sa sipi ang madaling malampasan? Paano nito binabago ang iyong pagkaunawa?
- Saan mo nakikita ang tensiyon sa pagitan ng nangyayari at ng pokus na ito: Jeremias 3?
- Anong mahalagang tanong ang iniiwang bukas ng sipi sa halip na sagutin agad?
Mga tanong para sa seryosong personal na pagninilay
Sadyang bukas ang mga tanong na ito. Manatili sa tensiyon ng sipi, sumagot nang tapat, at bumalik sa Kasulatan bago bumuo ng konklusyon.
Magmasid nang hindi nagmamadali
Anong bahagi ng Jeremias 3 ang nagpapatigil, gumagambala, o ikinagugulat mo, at bakit?
Anong detalye sa sipi ang madaling malampasan? Paano nito binabago ang iyong pagkaunawa?
Saan mo nakikita ang tensiyon sa pagitan ng nangyayari at ng pokus na ito: Binubuo ang Jeremias 3 sa pamamagitan ng sarili nitong mga tinig, kilos, pahayag, at bunga?
Anong mahalagang tanong ang iniiwang bukas ng sipi sa halip na sagutin agad?
Suriin ang sarili nang tapat
Saang tao, tugon, takot, o pagnanais sa sipi mo pinakanakikita ang sarili mo ngayon?
Anong palagay mo tungkol sa Diyos, ibang tao, o sarili ang hinahamon ng tekstong ito?
Anong bahagi ang gusto mong palambutin, iwasan, o ipaliwanag agad? Ano kaya ang ipinapakita ng reaksiyong iyon?
Kung direktang magtatanong sa iyo ang Kasulatang ito, ano kaya ang tanong nito?
Tumugon nang may karunungan at tapang
Ano ang kailangan mong alalahanin, ipagtapat, ipagdalamhati, ipagpasalamat, o pagkatiwalaan matapos basahin ang sipi?
Paano maaaring basahin ng isa pang tapat na tao ang sitwasyon nang naiiba nang hindi binabalewala ang teksto?
Anong masunuring tugon ang mahirap, hindi komportable, o mabagal, ngunit tapat pa rin sa Kasulatan?
Anong tanong ang dadalhin mo sa panalangin ngayong linggo at anong mga talata ang pananatilihin mong nasa harap mo?
