Binubuksan ng isang hain ang daan at pinatitindi ang babala

Inihahagis ng isang bagay ang anino, skia; ang “tunay na larawan”, eikon, ay ang sariling anyo ng bagay. Ang “laging” ay salin ng eis to dienekes, pariralang sa Mga Hebreo lamang matatagpuan sa Bagong Tipan (7:3, 10:12, 10:14). Ang “mga nagsisilapit” ay mula sa pandiwang gagawing utos ng sulat sa talatang 22.

Oo ang inaasahang sagot ng retorikal na tanong: ang haing tunay na gumana ay hindi na sana kinailangan pa. Ang “budhi sa mga kasalanan” ay kamalayan sa mga kasalanan, pasaning dala-dala pa. May ilang manuskritong nag-aalis ng hindi at ginagawang tuwirang pahayag ang tanong, ngunit mas matalas ang punto ng pagkabasang nakalimbag dito.

Ang “pagaalaala” ay anamnesis, ang salitang ginamit ni Jesus sa hapunan sa Lucas 22:19, nang iutos niyang gawin ito sa pag-aalaala sa kaniya. Sa Araw ng Pagtubos, ipinahahayag ng dakilang saserdote sa ulo ng kambing ang lahat ng kasamaan ng mga anak ni Israel (Levitico 16:21), isang taunang pagbigkas ng utang na hindi pa nababayaran.

Ang “di maaari” ay adunaton, salitang apat na beses ginagamit ng Mga Hebreo para sa mga bagay na hindi mangyayari: ang pagbabago pagkatapos mahiwalay (6:4), ang pagsisinungaling ng Dios (6:18), ang dugo ng hayop na nag-aalis ng kasalanan, at ang pagbibigay-lugod sa Dios nang walang pananampalataya (11:6). Nasabi na rin ito ng mga propeta sa Mga Awit 51:16 at Mikas 6:6–7.

May pamagat na kay David ang awit, ngunit pinakikinggan ito ng Mga Hebreo bilang pananalita ng Anak sa kaniyang pagpasok sa sanglibutan. Ang “inihanda” ay katartizo, sangkapan o hubugin, ang pandiwa ng 11:3, kung saan ang sanglibutan ay “natatag” sa pamamagitan ng salita ng Dios. Ang Manlilikha ring humubog sa mga kapanahunan ang naghanda ng katawan para sa Anak.

Apat na uri ng handog ang binabanggit ng Mga Awit 40 sa talatang 5 at 6, na sama-samang sumasaklaw sa pangunahing mga hain ng Levitico 1–5: ang haing pinatay, ang handog na butil, ang handog na susunuging buo at ang handog dahil sa kasalanan. Ang “hindi ka nalugod” ay eudokeo, ang pandiwang binigkas mula sa langit sa Jordan, nang sabihin ng Ama na sa kaniyang Anak siya lubos na nalulugod.

Ang “balumbon” ay salin ng kephalis, literal na maliit na ulo, ang buko sa dulo ng tungkod na pinagbibilutan ng kasulatan, kaya ang rolyo ng aklat. Pinuputol nang maaga ng Mga Hebreo ang sipi. Nagpapatuloy ang Mga Awit 40:8 sa pagsasabing nasa loob ng puso ang kautusan ng Dios, taludtod na iniiwan ng sulat para kay Jeremias na sabihin sa talatang 16.

Ang “Sa itaas” ay nangangahulugang sa naunang bahagi ng sipi. Pinagsasama ngayon ng sumulat ang apat na pangngalan sa iisang listahan at nagdaragdag ng sariling sugnay, “mga bagay na inihahandog ayon sa kautusan”, na wala sa awit. Ginagawang tahasan ng dagdag ang punto: tinatanggihan ng Dios ang mismong mga handog na iniutos ng sarili niyang kautusan.

Ang “Inaalis” ay anaireo, matigas na pandiwang sa ibang lugar ay nangangahulugang wakasan o patayin. Ang “maitatag” ay histemi, patayuin. Ang una ay ang kaayusan ng mga handog na hayop, ang ikalawa ay ang paggawa ng kalooban ng Dios, at ang talatang ito ang bisagrang pinag-iikutan ng buong sipi.

Sa Dios ang kaloobang nagpapabanal, ang parehong kaloobang pumarito ang Anak upang gawin sa talatang 7. Perpektong panahunan sa Griego ang “pinapaging-banal”, isang bagay na nagawa na at nananatiling tapos. Buong pangalang Jesucristo ang nasa Griego rito, isa sa tatlong paglitaw lamang nito sa Mga Hebreo (kasama ang 13:8 at 13:21), at itinatali ito sa katawan ng talatang 5.

Sa lahat ng kasangkapang inililista ng Exodo para sa tolda, walang upuan para sa saserdote; nakatayo siya dahil hindi natatapos ang kaniyang gawain, kaya “nangangasiwa ng patayo”. Ang “makaalis” ay periaireo, hubarin mula sa palibot, gaya ng pag-aalis ng damit, ibang pandiwa mula sa ginamit sa talatang 4.

Maaaring ikabit ang “magpakailan man” sa alinmang kalahati ng pangungusap: isang hain magpakailan man, o umupo magpakailan man. Sa hain ito ikinakabit ng talatang nakalimbag dito. Nasa likod ng pag-upo sa kanan ng Dios ang Mga Awit 110:1, ang awit na pinakamadalas banggitin ng Mga Hebreo (1:3, 1:13, 8:1, 12:2).

Ang “naghihintay” ay ekdechomai, maghintay sa isang bagay. Larawan ng pananakop sa sinaunang Silangan ang tungtungan ng paa: inukit ang mga hari na nakapatong ang paa sa mga kaaway na natalo, at sa Josue 10:24 tinapakan ng mga pinuno ng Israel ang leeg ng limang haring nabihag.

Ang “pinasakdal” ay teleioo, ang pandiwang ginamit ng Mga Hebreo para kay Cristo mismo, na ginawang sakdal sa pamamagitan ng mga pagbabata (2:10, 5:9). Magkatabi ang dalawang panahunan: ganap na ang pagpapasakdal, samantalang ang “mga pinapagiging-banal” ay participle sa kasalukuyan, ang mga pinababanal pa, isang gawaing nagpapatuloy.

Si Jeremias ang sumulat ng mga salita, ngunit ang Espiritu Santo ang pinangangalanan ng Mga Hebreo bilang saksi, gaya ng ginawa sa 3:7. Binubuksan ng “pagkasabi niya na” ang isang pangungusap na ang ikalawang kalahati ay darating lamang sa talatang 17; hindi isinulat ng Griego ang saka niya sinabi, at kailangang punan iyon ng mambabasa.

Buong sinipi ang Jeremias 31:33 sa 8:8–12. Dito, pinaikli ito sa iisang taludtod, ginawang “sa kanila” ang sangbahayan ni Israel, at binaligtad ang ayos: sa 8:10, nasa pag-iisip ang mga kautusan at nakasulat sa puso, at dito inilalagay ang mga ito “sa kanilang puso” at isinusulat “sa kanilang pagiisip”.

Sa buong mahabang sipi sa kabanata 8, ang panloob na kautusan at ang huling pangakong ito lamang ang iningatan ng sumulat, at nilaktawan ang lahat ng nasa pagitan. Sinasagot ng “hindi ko na aalalahanin pa” ang talatang 3. Patuloy na nagpapaalaala ang mga hain; nangangako naman ang Dios na lilimot.

Ang “kapatawaran” ay aphesis, pagpapalaya, ang salita para sa pagkakansela ng mga utang sa taon ng pagpapalaya. Sa pangungusap na ito nagsasara ang mahabang argumento tungkol sa pagkasaserdote na nagsimula sa kabanata 7, at binubuksan ng kasunod na talata ang dakilang pangaral ng sulat bilang bunga ng lahat ng nauna.

Ang “Mga kapatid” ay tuwirang pagtawag na hindi pa nagagamit ng sulat mula noong 3:12. Ang “kalayaan” ay parresia, na orihinal na karapatan ng mamamayan na malayang magsalita sa kapulungan; dito, ito ang karapatang pumasok sa silid na dati'y ang dakilang saserdote lamang ang pumapasok, at minsan lamang isang taon.

Ang “bago” ay prosphatos, salitang ang mga ugat ay nangangahulugang bagong katay, bagaman noong panahong iyon ay nangangahulugan na lamang itong kamakailan. Ang “itinalaga” ay ang pandiwa ng 9:18: pinasinayaan ni Cristo ang daan gaya ng pagpapasinaya ni Moises sa tipan. Itinatala ng mga Ebanghelyo na napunit mula itaas hanggang ibaba ang tabing ng templo sa kaniyang kamatayan (Marcos 15:38).

Literal na dakilang saserdote ang nasa Griego rito, hierea megan, anyong Griego ng Hebreong kohen gadol. Ipinapaalala ng “pangulo sa bahay ng Dios” ang 3:6, kung saan si Cristo ay Anak na puno sa kaniyang bahay, na ang bahay niya ay tayo, samantalang si Moises ay tapat lamang bilang lingkod doon.

Inuulit ng mga pusong winisikan at mga katawang hinugasan ang pagtatalaga sa mga anak ni Aaron (Exodo 29:4, 21), at pinagsasama ng Ezekiel 36:25–26 ang dalawang bagay na ito: magwiwisik ang Dios ng malinis na tubig, at kasunod agad ang bagong puso. Ang “lubos” ay plerophoria, ang salita ng 6:11, ganap na sukat, walang kulang.

Sa Griego, pagpapahayag ng ating pag-asa, elpis, ang nakasulat, at tapat dito ang “pagkakilala ng ating pagasa” na nakalimbag dito. Ang “huwag magalinlangan” ay aklines, hindi kumikiling, salitang naglalarawan ng bagay na nakatayo nang tuwid. Ang pagkakilala ay ang pagpapahayag ng pananampalataya sa 3:1 at 4:14.

Ang “mangagtinginan” ay katanoeo, ang pandiwa ng 3:1, kung saan inaanyayahang isipin ang Apostol at Dakilang Saserdote: ang pansin na minsang nakatuon kay Cristo ay ibinabaling ngayon sa isa't isa. Ang “mangaudyok” ay paroxysmos, ang salitang ginamit sa matinding pagtatalo nina Pablo at Bernabe sa Mga Gawa 15:39, dito'y pinagagawa para sa pag-ibig.

Ang “pagkakatipon” ay episynagoge, salitang naglalaman ng sinagoga, na sa ibang bahagi ng Bagong Tipan ay ginagamit lamang sa mga mananampalatayang titipunin kay Cristo sa kaniyang pagdating (2 Mga Taga-Tesalonica 2:1). Hindi na kailangang ipaliwanag sa mga mambabasang ito ang “araw”; ito ang araw ng Panginoon. Ipinapakita ng “gaya ng ugali ng iba” na nagsimula na ang pag-anod.

Nauuna sa pangungusap na Griego ang “sinasadya” upang bigyan ng bigat, at nasa kasalukuyan ang pandiwa: kung patuloy tayong nagkakasala. Ipinapaalala ng parirala ang hangganang itinakda ng kautusan sa pagitan ng kasalanang di sinasadya at ng kasalanang ginawa nang mapangahas (Mga Bilang 15:30). Ang “pagkakilala” ay epignosis, ganap na kaalaman, hindi lamang panandaliang pagkakilala.

Literal na sigasig ng apoy ang “kabangisan ng apoy”, ang paninibugho ng Dios na inilalarawan bilang ningas, at umaalingawngaw ang sugnay tungkol sa apoy na lalamon sa mga kaaway sa Isaias 26:11. Ang “paghihintay” ay ekdoche, ang paghihintay ng taong may inaasahan, parehong kaisipan ng paghihintay ni Cristo sa talatang 13, ngunit ibinaling sa dilim.

Hinihingi ng Deuteronomio 17:2–7 ang dalawa o tatlong saksi bago batuhin ang sumasamba sa diyus-diyusan, at ipinagbabawal ng Deuteronomio 13:8 na maawa ang mata. Ang “magpawalang halaga” ay atheteo, isantabi o pawalang-bisa, ugat ng pag-aalis sa 9:26 at ng pagkapawi sa 7:18.

Ang “yumurak” ay ang paghamak sa Mateo 7:6, mga perlas na niyurakan ng mga baboy. Ang “di banal” ay koinos, karaniwan, ang salitang pangseremonya para sa hindi ibinukod. Ang “umalipusta” ay enybrizo, mula sa hubris, walang-galang na paglapastangan. Ang “Espiritu ng biyaya” ay parirala ng Zacarias 12:10, kung saan ibubuhos ang espiritu ng biyaya at ng mga pananaing.

Tugmang-tugma ang “Akin ang paghihiganti, ako ang gaganti” sa Mga Taga-Roma 12:19, ngunit hindi eksaktong tugma sa Hebreo o sa Griego ng Deuteronomio 32:35, kaya mukhang may anyo na ng kasabihang ito na kumakalat noon. Sa Deuteronomio 32:36, ang paghatol ng Panginoon sa kaniyang bayan ay nakakiling sa pagtatanggol sa kanila; ibinabaling ito ng Mga Hebreo sa paghatol sa loob ng sambahayan.

Kabaligtaran ang pinili ni David nang bigyan siya ng mapagpipiliang parusa: mahulog na lamang sila sa kamay ng Panginoon, sapagkat dakila ang kaniyang mga kaawaan, at huwag sa kamay ng tao (2 Samuel 24:14). Para kay David, kanlungan ang mga kamay ng Dios; para sa yumuyurak sa Anak, iyon mismo ang dapat katakutan.

Ang “maliwanagan” ay ang pandiwa ng 6:4, ang mga minsang naliwanagan, at sa loob ng isang siglo ay tinatawag na ni Justino Martir na pagliliwanag ang bautismo. Ang “pakikilaban” ay athlesis, paligsahang pampalakasan, dito lamang sa Bagong Tipan. Sa sarili nilang talaan nananawagan ang sulat, hindi pa sa mga bayani ng kabanata 11.

Ang “katawatawa” ay salin ng theatrizo, itanghal sa teatro, nakalantad sa titig ng madla. Dalawa ang kalahati ng talata: ang dinanas nila, at ang mga sinamahan nila. Ang “kasama” ay koinonoi, mga kasosyo, ang pagpiling makibahagi sa kahihiyan ng iba sa pamamagitan ng pagpapakitang kasama nila.

May mga huling manuskritong may ako sa aking mga tanikala, na minsang itinuring na patunay na si Pablo ang sumulat; ang pinakamatatandang kopya ay may mga bilanggo, at iyon ang “mga may tanikala” na nakalimbag dito. Kung sa Roma ipinadala ang sulat (ihambing ang 13:24), maaaring ang pagsamsam ay mula sa pagpapaalis ni Claudio sa mga Judio noong taong 49, isang hinuha lamang. Ang “pag-aari” ay hyparxis, ari-arian.

Ang “pagkakatiwala” ay ang parresia ng talatang 19, ang tapang na nagbukas sa dakong kabanal-banalan, at dito ang panganib ay ang basta itapon ito. Ang “ganting-pala” ay misthapodosia, pagbabayad ng sahod, salitang Mga Hebreo lamang ang gumagamit sa Bagong Tipan (2:2, 10:35, 11:26).

Ang “pagtitiis” ay hypomone, pagbabata, ang tibay na ilalarawan ng sulat bilang takbuhan sa 12:1. Mahalaga ang pagkakasunod: una, magawa ang kalooban ng Dios, saka tanggapin ang pangako. Isahan ang “pangako”, iisang bagay na hinihintay.

Galing ang “sa madaling panahon” sa Isaias 26:20 sa anyong Griego nito, at ang natitira ay mula sa Habacuc 2:3. Sa Habacuc, ang pangitain ang darating; nagdaragdag ang Mga Hebreo ng pantukoy at ginagawa itong persona, “Siyang pumaparito”, ang titulong ginamit ni Juan Bautista sa Mateo 11:3 nang itanong niya kung si Jesus nga ang darating.

Binabaligtad ng Mga Hebreo ang ayos ng dalawang sugnay sa Griego ng Habacuc 2:4, kaya ang umuurong ay ang matuwid mismo, hindi ang darating. Dalawang beses sinipi ni Pablo ang unang sugnay (Mga Taga-Roma 1:17, Mga Taga-Galacia 3:11). Ang “umurong” ay hypostello, umatras o mangilag, salitang ginamit din sa pagbababa ng layag.

Sinasagot ng pangngalang hypostole, ang pag-urong sa likod ng “nagsisibalik”, ang pandiwa ng talatang 38, at ang “ikaliligtas” ay peripoiesis, pagkakamit o pag-iingat nang ligtas, ginamit para sa pag-aaring binili ng Dios sa Mga Taga-Efeso 1:14. Sa Griego, malapit sa dulo ng kabanata ang pananampalataya, at sa parehong salita nagbubukas ang kabanata 11.