Umaabot sa halimuyak, tubig, at pilak ang mga hangganan ng banal na paglilingkod

Ang salitang Hebreo para sa kamangyan ay qetoret, mula sa qatar, na tumutukoy sa pag-akyat ng usok. Sa dambanang ito naglilingkod si Zacarias nang magpakita sa kaniya ang anghel sa Lucas 1:11, sa gawing kanan ng dambana ng kamangyan.

Sa sukat na isang siko ang haba at luwang at dalawang siko ang taas, humigit-kumulang labingwalong pulgada ang lapad at tatlong talampakan ang taas, ito ang pinakamaliit na dambana sa santuario. May natuklasang maliliit na dambanang batong-apog na may mga sungay at kahawig ng sukat na ito sa Megiddo at iba pang pook ng sinaunang Israel.

Binalot ng taganas na ginto ang ibabaw, mga tagiliran, at mga sungay ng dambana. Dahil dito, tinatawag ito sa Exodo 39:38 at 40:5 na dambanang ginto upang maiba sa tansong dambana sa looban. Sa Pahayag 8:3, binabanggit din ang dambanang ginto na nasa harap ng luklukan.

Hindi lubos na malinaw sa Hebreo kung dalawang argolya lamang ang kabuuan, tig-isa sa magkabilang tagiliran, o tigdalawa sa bawat panig kaya apat lahat, gaya ng sa kaban. Ang talata ay nagsasabing dalawang argolyang ginto at pagkatapos ay tumutukoy sa dalawang tagiliran, kaya kapwa pagbasa ay may mga tagapagtanggol.

Sa Mga Bilang 4:11 inilalarawan kung paano dinadala ang dambanang ginto habang naglalakbay. Tinatakpan muna ito ng kayong bughaw, saka binabalot ng mga balat na tachash, at pagkatapos ay inilalagay sa mga pingga. Kaya ang gintong balot ng dambana ay hindi nakalitaw habang dinadala sa daan.

Bagaman nasa labas ng tabing ang dambana ng kamangyan, malapit itong kaugnay sa kaban na nasa kabila nito. Sa Mga Hebreo 9:3–4, ang kabanal-banalang dako ay inilalarawang may kaugnayan sa gintong sisidlan ng kamangyan, at sa 1 Mga Hari 6:22 ang dambana ni Solomon ay tinutukoy bilang nasa tabi ng orakulo.

Ang gawain ni Aaron tuwing umaga ay kasama ng pag-aayos sa mga ilawan, na ipinahihiwatig ng Hebreong heitiv, gumawa o maglagay sa mabuting kalagayan. Kabilang dito ang pagputol ng mitsa at pagdagdag ng langis. Sa panahon ng Ikalawang Templo, ayon sa Mishnah, ang pag-aalay ng kamangyan ay ibinibigay sa saserdoteng hindi pa nakagawa nito.

Sinusunog ang kamangyan kasabay ng pagsisindi ng mga ilawan sa hapon, kaya nagsisimula at nagtatapos ang araw na magkaugnay ang ilawan at usok ng kamangyan. Sa Pahayag 5:8, ang larawan ng mababangong sangkap ay iniuugnay sa mga panalangin ng mga banal na nasa harap ng Diyos.

Ang ibang kamangyan ay qetoret zarah, samantalang sa Levitico 10:1–2 ang inihandog nina Nadab at Abihu ay tinatawag na esh zarah, ibang apoy. Parehong pang-uri ang ginagamit at sa dalawang pagkakataon ang suliranin ay isang gawaing panrelihiyon na hindi pinahintulutan ayon sa itinakdang utos.

Ang tinutukoy na taunang pagtubos ay ang Araw ng Pagtubos. Sa Levitico 16:18–19, inilalagay ng mataas na saserdote ang dugo sa mga sungay ng dambana. Ang salitang Hebreo rito para sa mga pagtubos ay kippurim, ang anyong pinagmumulan ng katawagang Yom Kippur.

Pagkatapos makumpleto ang mga tagubilin tungkol sa dambana ng kamangyan, nagsisimula ang isang bagong pahayag ng Panginoon kay Moises. Ang paksa ay lumilipat mula sa mga kagamitan ng santuario patungo sa mga tao, partikular sa paraan ng pagbilang sa mga lalaking kabilang sa Israel.

Sa 2 Samuel 24, ang sensus na iniutos ni David ay nauwi sa salot na ikinamatay ng pitumpung libo, at walang binanggit doon na ibinigay na salaping pantubos sa oras ng pagbibilang. Dito sa Exodo, maraming salinlahi bago ang sensus na iyon, malinaw nang iniuugnay ang pagbibilang sa panganib ng salot at sa pangangailangan ng pantubos.

Ang pagdaan ng mga nangabibilang ay naglalarawan ng mga taong tumatawid patungo sa panig ng mga nabilang. Kahawig nito ang larawan sa Jeremias 33:13 ng mga kawan na dumaraan sa ilalim ng kamay ng nagbibilang. Ang gera ay literal na may kahulugang butil at siyang pinakamaliit na yunit ng timbang na binanggit dito.

Ang dalawampung taong gulang ang simula ng edad ng mga lalaking kabilang sa hukbo ayon sa Mga Bilang 1:3. Ang parehong gulang din ang ginamit sa hatol sa ilang sa Mga Bilang 14:29–30, kung saan ang mga nabilang mula dalawampung taon pataas ay hindi papasok sa lupain maliban kina Caleb at Josue.

Makikita sa Mateo 17:24–27 na umiiral pa ang buwis na ito noong unang siglo. Tinanong ng mga maniningil ng didrachma, ang halagang katumbas ng kalahating siklo, kung nagbabayad si Jesus. Nakakuha si Pedro mula sa bibig ng isda ng isang stater, na katumbas ng dalawang kalahating siklo at sapat para sa kanilang dalawa.

Nagpatuloy ang ganitong ambag kahit lampas sa panahon sa ilang. Sa 2 Mga Cronica 24:6, 9, muling ipinatupad ni Haring Joas ang ambag na iniutos ni Moises upang gamitin sa pagkukumpuni ng templo. Pagkatapos ng pagkabihag, itinakda naman sa Nehemias 10:32 ang taunang halaga sa ikatlong bahagi ng isang siklo.

Isa na namang maikling pahayag ang nagsisimula rito, ngayon ay tungkol sa nag-iisang kagamitan ng santuario na sadyang ginawa upang lagyan ng tubig. Ang iba pang pangunahing kagamitan ay kaugnay ng apoy, dugo, langis, tinapay, kamangyan, o patotoo, samantalang ang hugasan ay nakalaan para sa paglilinis ng mga saserdote.

Ayon sa Exodo 38:8, ang tansong ginamit sa hugasan ay nagmula sa mga salamin ng mga babaing naglilingkod sa pintuan ng tabernakulo. Ang mga salaming iyon ay yari sa pinakintab na tanso at naging sisidlang paghuhugasan ng mga saserdote. Ang salitang kan para sa tungtungan ay tumutukoy sa patungan o pedestal ng hugasan.

Mga kamay at paa ang espesipikong hinuhugasan sapagkat ang mga bahaging ito ang humahawak sa mga banal na kagamitan at tumatapak sa banal na lugar. Walang binabanggit ang teksto na sandalyas para sa mga saserdote, kaya maliwanag na naglilingkod silang nakayapak, gaya ni Moises nang alisin niya ang kaniyang panyapak sa Exodo 3:5.

Dalawang pangunahing lugar ng paglilingkod ang nangangailangan ng paghuhugas: ang pagpasok sa tabernakulo at ang paglapit sa dambana upang maghandog. May kahawig na pagkakaiba sa Juan 13:10, kung saan ang isang naligo na ay inilalarawang hindi na nangangailangan ng buong paghuhugas kundi ng paghuhugas sa mga paa.

Ginagamit ng Mga Awit 26:6 ang paghuhugas ng mga kamay bilang larawan sa panalangin bago lumapit sa dambana. Sa kalaunang kaugaliang Judio, ang ritwal na paghuhugas ng kamay bago kumain ay may bahaging nag-ugat sa mas malawak na tradisyon ng seremonyal na paghuhugas na kinabibilangan ng utos na ito sa mga saserdote.

Nagsisimula rito ang ikaapat na hiwalay na pahayag sa bahaging ito ng Exodo. Ipinakikilala nito ang una sa dalawang natatanging timpla na ibinigay sa Kautusan ni Moises: ang banal na langis na pangpahid, na susundan ng timpla ng kamangyan sa talatang 34. Parehong may mahigpit na pagbabawal laban sa pagkopya para sa karaniwang gamit.

Ang taganas na mira ay mor deror, malayang dumadaloy na dagta ng mira na kusang lumalabas mula sa balat ng puno. Ang limang daang siklo ay humigit-kumulang labindalawang libra. Sa Esther 2:12, kasama rin ang langis ng mira sa paghahanda ng mga babae. Ang qaneh naman ay isang mabangong uri ng tambo o kalamo.

Ang kasia, qiddah, ay mabangong balat ng punong kamag-anak ng kanela. Sa kabuuan, humigit-kumulang labinlimang daang siklo ng mga espesia, mahigit tatlumpung libra, ang inihahalo sa isang hin ng langis, humigit-kumulang isang galon. Pinagtalunan ng mga rabbi kung paano magkakasya ang gayong dami, at isang paliwanag ang pagkuha muna ng katas sa pamamagitan ng pagpapakulo.

Ang manggagawa ng pabango ay tinatawag na roqeach, mula sa pandiwang raqach na nangangahulugang maghalo ng mga mababangong sangkap. Sa Mangangaral 10:1, ginagamit ang gawain ng manggagawa ng pabango sa isang kawikaan tungkol sa mga patay na langaw na nakasisira sa mabangong pamahid at nagdudulot dito ng masamang amoy.

Nagsisimula ang pagpapahid sa mismong tabernakulo at pagkatapos ay sa kaban ng patotoo, ang pinakabanal na kagamitan, bago tumuloy palabas sa iba pang kasangkapan. Itinatala ng Levitico 8:10 at Mga Bilang 7:1 na pinahiran ni Moises ang tabernakulo at ang lahat ng nasa loob nito ayon sa utos.

Kasama sa pagpapahid hindi lamang ang pangunahing mga kagamitan kundi pati ang mga kasangkapang ginagamit kasama ng mga iyon. Kaya ang mga pangipit at sisidlan ng kandelero sa Exodo 25:38 ay tumatanggap ng parehong langis na inilalagay sa kandelero, at gayundin ang mga pinggan at mangkok na ginagamit kasama ng dulang.

Umaabot ang banal na langis mula sa loob ng tabernakulo hanggang sa looban, kung saan naroon ang dambana ng handog na susunugin at ang hugasan kasama ng tungtungan nito. Kaya maging ang mga kagamitang nasa lantad na bahagi ng looban ay lubos na itinatalaga, gaya ng mga kagamitang nasa loob at malapit sa tabing.

Ang Hebreong kol hannoge'a ay maaaring unawain sa dalawang paraan. Maaaring ibig sabihin na ang sinumang humipo sa mga bagay na ito ay magiging banal, o na ang sinumang humipo sa mga iyon ay kailangang banal na muna. Pinipili ng ilang makabagong salin ang ikalawang pagbasa rito at sa Exodo 29:37.

Makikita sa Levitico 10:7 na ang langis na pangpahid ay nagtatakda rin ng obligasyon sa mga anak ni Aaron. Pagkamatay nina Nadab at Abihu, hindi maaaring umalis sina Eleazar at Ithamar sa pintuan ng tabernakulo upang makibahagi sa pagluluksa, sapagkat nasa kanila ang langis na pangpahid ng Panginoon.

May tradisyong rabbiniko sa Horayot 11b na nagsasabing hindi naubos ang langis na ginawa ni Moises at nanatili hanggang itago ito ni Haring Josias. Hindi iyon sinasabi ng talata mismo. Ang malinaw na pahayag dito ay ang langis na ito ay banal sa Panginoon sa buong panahon ng mga salinlahi ng Israel.

Ang laman ng tao rito ay adam, na tumutukoy sa karaniwang mga tao. Kalaunan ay pinahiran din ng langis ang mga hari, gaya ng pagpapahid ni Samuel kay Saul sa 1 Samuel 10:1, ngunit walang sinasabing iyon ang mismong timplang ito. Ang pagbabawal ay laban sa pagkopya ng pormula at paggamit nito sa karaniwang tao.

Ang pagkahiwalay sa bayan ay ang parusang tinatawag na karet. Lumilitaw na ito sa Genesis 17:14 para sa lalaking hindi tuli at sa Exodo 12:15 para sa pagkain ng may lebadura sa panahon ng Paskua. Dito, ang paggaya sa banal na timpla o paggamit nito sa taong hindi nararapat ay inilalagay sa parehong kategorya ng parusa.

Ang estacte, nataf, ay isang patak o uri ng dagta. Ang onycha, shecheleth, ay malamang na bahagi ng kabibe ng isang lamang-dagat na sinusunog dahil sa amoy nito. Ang galbano, chelbenah, ay mapait na dagta. Ang kamangyang levonah ay kaugnay ng lavan, puti, na maaaring tumukoy sa mapusyaw nitong kulay.

Ang salitang memullach, na tumutukoy sa pagkakatimpla ng kamangyan, ay literal na may diwang inasnan. Sa Levitico 2:13, iniuutos na samahan ng asin ang bawat handog na harina. Dito, maging ang timpla ng kamangyan na inihahanda para sa santuario ay nilalagyan din ng asin habang ginagawa itong dalisay at banal.

Ang pandiwang shachaq ay nangangahulugang durugin o gilingin hanggang maging napakapino. Ginagamit din ito sa Mga Awit 18:42 para sa pagdurog na parang alabok. Ang pinong bahagi ng kamangyan ay inilalagay sa harap ng patotoo, kaya inilalapit ito sa kaban hangga't maaari nang hindi dinadala sa kabila ng tabing.

Sa panahon ng Ikalawang Templo, iningatan ng sambahayan ni Avtinas bilang lihim ang paraan ng paggawa ng kamangyan. Itinala sa Mishnah, Yoma 3:11, ang pagpuna sa kanila dahil dito. Ayon sa paliwanag na iniugnay sa kanila sa Talmud, ayaw nilang maituro ang paraan dahil baka magamit ang timpla sa pagsamba sa mga diosdiosan.

Sa kalaunang tradisyong Judio sa Keritot 6a, labing-isang sangkap ang inililista para sa kamangyan ng templo, mas marami kaysa sa apat na pangunahing sangkap na tahasang binanggit dito. Ang mismong talata ay tumutukoy sa isang partikular na ipinagbabawal na dahilan ng paggaya sa timpla: ang paggawa nito upang personal na tamasahin ang bango.