Isang maliit na bahay sa loob ng pangakong yayanig sa daigdig

Ang ikadalawampu't isa ng ikapitong buwan ay huling araw ng Kapistahan ng mga Tabernakulo (Levitico 23:34–36), ang huling dakilang araw ng kapistahan sa Juan 7:37. Sa kapistahan ding ito itinalaga ni Salomon ang unang templo (1 Mga Hari 8:2), kaya ginagawa ang paghahambing sa dating bahay sa panahon mismo ng anibersaryo nito.

Sa 1:1, sa dalawang pinuno lamang dumating ang salita at sinipi lamang ang bayan. Sa pagkakataong ito, tuwirang kinakausap ang “nalabi sa bayan”, muli ang salitang nalabi, kasama nina Zorobabel at Josue. Naging bahagi ng usapan ang buong pamayanan ngayong ang buong pamayanan ay gumagawa.

Nasunog ang templo ni Salomon noong 586 BC, animnapu't anim na taon bago nito, kaya matanda na ang sinumang nakaaalala pa rito. Itinatala ng Ezra 3:12 ang gayong mga matanda na umiyak nang malakas sa paglalagay ng bagong pundasyon samantalang ang iba ay humihiyaw sa galak. Pinahihintulutan sila ng “parang wala” na sabihin ang kanilang nakikita.

Umaalingawngaw sa “magpakalakas” at “kayo'y magsigawa: sapagka't ako'y sumasa inyo” ang bilin ni David kay Salomon tungkol sa unang templo, na magpakalakas at gawin ito sapagkat sasakaniya ang Panginoong Dios (1 Mga Cronica 28:20). Kapangalan ng dakilang saserdote ang Josue na tatlong ulit sinabihang magpakalakas sa Josue 1. Ang “buong bayan sa lupain” dito ay ang sariling mamamayan ng Juda.

Walang pandiwang nag-uugnay sa pambungad na sugnay sa kasunod nito at wala ito sa Griego, kaya itinuturing ito ng ilan na isang maagang tala. Itinatali rin ng Isaias 63:11–14 ang Espiritu sa paglabas sa Egipto, nang itanong kung nasaan ang naglagay ng kaniyang banal na Espiritu sa kanila at umakay sa kanila sa kalaliman. Ang Espiritu ay “nanahan”, sa literal ay nakatayo, sa gitna nila hanggang ngayon.

May himig ng pagbibilang pababa ang “Minsan na lamang, sangdaling panahon”. Ang “dagat, at ang tuyong lupa” ay ang pares na ginamit ni Jonas nang ipahayag niya ang Panginoon, ang Dios ng langit, na gumawa ng dagat at ng tuyong lupa (Jonas 1:9): ang buong kaayusan ng nilikha, pinanginig sa ilang salita.

Ang kaluwalhatiang pumupuno sa isang bahay ay nagpapagunita sa ulap na pumuno sa tabernakulo (Exodo 40:34) at sa templo ni Salomon, anupa't hindi makatayo ang mga saserdote upang mangasiwa (1 Mga Hari 8:11). Ang salaysay ng pagtatalaga ng ikalawang templo sa Ezra 6:16–18 ay nagtatala ng mga hain at kagalakan, at walang ulap, kaya matagal na binasa ang pangako bilang naghihintay pa.

Dinala ng kapitan ni Nabucodonosor ang ginto at pilak ng templo sa Babilonia (2 Mga Hari 25:13–15). Ibinalik ni Ciro ang 5,400 sisidlan (Ezra 1:11), at iuutos kalaunan ni Dario na tustusan ang pagtatayo mula sa buwis ng hari (Ezra 6:8). Nauuna ang pag-angkin ng pagmamay-ari bago dumating ang alinman sa mga bayad na iyon.

Mababasa ang Hebreo na ang huling bahay ay magiging lalong dakila kaysa una, o gaya ng salin dito, “Ang huling kaluwalhatian ng bahay na ito”, na tumuturing sa itinayong-muling templo bilang iisang bahay sa mas huling panahon. Shalom ang “kapayapaan”, ang ugat ng pangalan ni Salomon: Salomon ang magiging pangalan niya, at bibigyan ng Dios ng kapayapaan ang Israel sa kaniyang mga araw (1 Mga Cronica 22:9).

Katumbas ng petsa ang bandang 18 Disyembre 520 BC, tatlong buwan nang eksakto matapos ipagpatuloy ang gawain sa ikadalawampu't apat ng ikaanim na buwan (1:15). Pagsapit ng Kislev, dumating na ang maagang ulan at nakatanim na ang butil ng taglamig, na mahalaga sa tanong tungkol sa binhi sa talatang 19.

Sa literal, humingi ng torah sa mga saserdote ang “Mangagtanong kayo ngayon sa mga saserdote ng tungkol sa kautusan”, isang pasiya sa isang usapin ng gawain. Ipinadadala ng Deuteronomio 17:9–11 ang mahihirap na usapin sa mga saserdote, at sinasabi ng Malakias 2:7 na sa kanilang bibig dapat hanapin ng bayan ang kautusan. Naghaharap ang propeta ng isang kaso sa mga saserdote at hinahayaang ang kanilang sagot ang magdala ng katuwiran.

Sinasabi ng Levitico 6:27 na anumang humipo sa laman ng handog dahil sa kasalanan ay magiging banal, kaya naipapasa nga ang kabanalan sa tuwirang paghipo sa banal na karne. May dagdag na hakbang ang kaso ni Hagai: ang karne ay nasa “kandungan”, ang nakatiklop na sulok ng kasuotang ginagamit na bulsa, at ang laylayan ang sumasagi sa pagkain. Isang hakbang lamang ang nalalakbay ng kabanalan, hindi dalawa.

Ginagawa ng Mga Bilang 19 na marumi nang pitong araw ang sinumang humipo sa bangkay at idinaragdag na anumang mahipo ng maruming tao ay magiging marumi (Mga Bilang 19:22). Ang Hebreo rito ay marumi dahil sa isang kaluluwa, nephesh, salitang sa batas ng ritwal ay maaaring mangahulugang bangkay. Sumasagot ang mga saserdote nang walang pag-aatubili: “Magiging marumi.”

Goy ang “bansang ito”, ang salitang karaniwang ginagamit para sa mga dayuhang bayan, at masakit iyon. Ang “doon” ay tumuturo sa dambana, na itinayong muli noong 537 BC bago pa ang anumang pader ng templo (Ezra 3:3). Ilang taon nang naghahandog sa dambanang iyon habang wasak ang bahay, at kasama ang lahat ng iyon sa hatol.

Ang salitang isinalin na “at sa nakaraan” ay maaaring tumuro sa alinmang direksiyon ng panahon, at nahahati ang mga tagapagpaliwanag kung ang ibig sabihin ni Hagai ay tumingin pabalik mula sa araw na ito o pasulong mula rito. Parirala ng kantero ang “bato ay mapatong sa kapuwa bato”, para sa mga hanay ng batong tumataas, ang aktuwal na gawain sa mga pader.

Kalahati ang ibinigay ng bunton, at dalawang ikalima ang pigaan. Ang salita para sa takal ng pigaan dito ay purah, isang labangan ng pigaan ng alak, na matatagpuan lamang sa ibang dako sa Isaias 63:3, kung saan nag-iisang niyapakan ang pigaan. Ang mga sisidlan ay ang tangke sa ibaba ng pigaan na dinadaluyan ng katas.

Halos sinisipi ng talata ang Amos 4:9, kung saan sinalot ng Dios ang bayan ng pagkalanta at amag ngunit hindi sila nanumbalik sa kaniya. Ang pagkalanta ay pagkapaso sa mainit na hanging silangan, at ang amag ay naninilaw na sakit ng pananim, kapuwa nakalista sa mga sumpa ng Deuteronomio 28:22. Idinaragdag ni Hagai ang “granizo”, na dumudurog sa naiiwan ng dalawa.

Binabanggit ni Zacarias, kapanahon ni Hagai, ang araw na inilagay ang pundasyon ng bahay ng Panginoon ng mga hukbo, at sa kasunod na hininga ay ipinangangakong uunlad ang binhi at magbubunga ang punong ubas (Zacarias 8:9–12). Dalawang propetang gumagawa sa mga buwan ding iyon ang nagtatali ng pagpapala sa iisang araw.

Pagsapit ng Disyembre, naihasik na ang binhi, kaya walang laman ang kamalig at wala pang mahahatulan. Ang ubas, igos, granada at olibo ay apat sa pitong uri na itinatala ng Deuteronomio 8:8 bilang ani ng mabuting lupain. Hubad ang mga puno, at ipinapangako ang pagpapala “mula sa araw na ito”.

Ito ang ikaapat na may-petsang salita ni Hagai at ang tanging pagkakataon na dalawa ang dumating sa iisang araw. Apat na ulit binabanggit ang ikadalawampu't apat na araw sa maikling aklat na ito (1:15; 2:10; 2:18; 2:20). Dito, dumarating ang salita “kay Hagai”, samantalang sa iba ay sa pamamagitan niya, bagay sa mensaheng para sa iisang lalaki.

Naupo si Dario sa trono noong 522 BC sa isang taon ng mga paghihimagsik; itinatala ng kaniyang inskripsiyon sa Behistun ang sunud-sunod na labanan laban sa mga karibal na hari sa buong imperyo. Nagsalita sa buhay pang alaala ang pangakong ibabagsak ang mga trono. Hindi pinangangalanan si Josue: para sa gobernador lamang ang salitang ito.

Haphak ang pandiwa sa likod ng “guguluhin”, ang ginamit sa paggiba sa Sodoma at Gomorra (Genesis 19:25). Ang kabayo at sakay na nahuhulog ay nagpapagunita sa awit ng Exodo 15:1. Ang mga kawal na nabubuwal “sa pamamagitan ng tabak ng kaniyang kapatid” ay paraan ng pagkalipol ng mga Madianita ni Gedeon sa kanilang sarili (Mga Hukom 7:22), ang tabak ng bawat isa laban sa kaniyang kasama.

Pandiwa ng 2 Samuel 7:8 ang “kita'y kukunin”, nang sabihin kay David na kinuha siya mula sa pastulan, at ang “aking lingkod” ay titulo ni David sa kabanata ring iyon (2 Samuel 7:5). Tumatanggap ang apo ng haring tinapon ng wika ng tipan kay David, at doon nagtatapos ang aklat, sa “sabi ng Panginoon ng mga hukbo”.