Iba't ibang paghihirap, iisang paulit-ulit na daing

Nagbubukas ang ikalima at huling aklat ng Mga Awit sa gayunding mga salita ng Mga Awit 106:1, kaya halos hindi makita ang tahi sa pagitan ng dalawang aklat. Nagtapos ang Awit 106 sa isang nakakalat na bayang humihiling, “pisanin mo kami na mula sa mga bansa”; inilalarawan ng susunod na tatlong talata ang isang bayang natipon na.

Pananalita ng Isaias para sa mga bumabalik mula sa pagkabihag ang “tinubos ng Panginoon” (Isaias 35:10; 62:12, “Ang tinubos ng Panginoon”). Ang “Sabihing gayon” ay nag-uutos sa kanilang magsalita. Tsar ang “kaaway”, na nangangahulugan ding kagipitan, ang gayunding salita ng “kabagabagan” na idadaing sa mga koro, kaya maririnig ang kamay ng kaaway bilang higpit ng kahirapan.

Miyyam, mula sa dagat, ang salitang Hebreo para sa huling direksiyon, na karaniwang nangangahulugang kanluran. Dahil nabanggit na ang kanluran, “timugan” ang ginawa ng Ang Dating Biblia. Sa Isaias 43:5–6, tinatawag ng Diyos ang nakakalat mula sa silanganan at kalunuran at sinasabi sa hilagaan, “Bayaan mo”, at sa timugan, “Huwag mong pigilin”.

Sa literal, ilang ng isang daan ang “ulilang landas”, isang bakas sa tiwangwang na lupain, o lupaing walang anumang bakas. Ir moshav ang “bayang tahanan”, isang bayang tinitirhan na may tubig at pader. Ang kulang sa kanila ay isang dakong may nakatirang tao.

Mula sa ataf ang “nanglupaypay”, manghina o mabalot, at ganito rin ang salita ni Jonas sa loob ng isda: “Nang ang aking kaluluwa ay nanglupaypay sa loob ko; naaalaala ko ang Panginoon” (Jonas 2:7). Magkasabay na dumarating ang gutom at uhaw, gaya ng nangyayari sa mga manlalakbay na nawalan ng daan.

Ang una sa apat na daing. Tsa'aq ang “nagsidaing”, ang hiyaw ng inaapi, ang pandiwa ng Israel sa Dagat na Mapula, kung saan “humibik” sila sa Panginoon (Exodo 14:10). Metsuqot ang “kahirapan”, makikitid na dako, masisikip na lagusan, ang kabaligtaran ng malawak at bukas na lugar na karaniwang kahulugan ng pagliligtas sa Hebreo.

Derekh yesharah ang “matuwid na daan”, tuwid na lansangan sa halip na mga ikot ng paglalagalag. Nag-ayuno si Ezra sa ilog ng Ahava bago pangunahan pabalik ang mga bihag mula sa Babilonia, “upang humanap sa kaniya ng matuwid na daan” (Ezra 8:21), sa gayunding parirala.

Ang unang koro ng papuri. Mas maikli ang Hebreo: magpasalamat sila sa Panginoon dahil sa kanyang chesed, ang tapat niyang pag-ibig, na siyang “kagandahang-loob” dito. Ang mga pinasasalamat ay ang mga manlalakbay mismong nailigtas, na magpapasalamat sa ginawa niya para sa “mga anak ng mga tao”, sa sangkatauhan sa kalahatan.

Shoqeqah ang “nananabik”, hindi mapakali, tuyo, pabalik-balik, ang salitang ginamit ng Isaias 29:8 para sa taong uhaw na nananaginip na umiinom at nagigising na “ang kaniyang kaluluwa ay uhaw”. Kinukuha ng awit ni Maria ang ikalawang hati: “Binusog niya ang nangagugutom ng mabubuting bagay” (Lucas 1:53).

Tsalmavet ang “lilim ng kamatayan”, malalim na kadiliman, ang salita ng Mga Awit 23:4, “libis ng lilim ng kamatayan”. Binabanggit ng Isaias 42:7 ang paglalabas sa “nilang nangauupo sa kadiliman mula sa bilangguan”. Pinagpapares ng “dalamhati at pangaw” ang paghihirap at ang mga tanikalang nagdudulot nito.

Na'ats ang “hinamak”, itakwil nang may paghamak. Ito lamang ang dako sa awit na tinatawag ang Diyos na “Kataastaasan”, Elyon, na nagpapabigat sa itinakwil. Ibinibigay ng 2 Mga Cronica 36:16 ang gayunding dahilan ng pagkabihag: “kanilang tinuya ang mga sugo ng Dios, at niwalang kabuluhan ang kaniyang mga salita”.

Amal ang “hirap”, mabigat na pagpapagal, ang sapilitang gawain ng mga bilanggo. Panaghoy ng Mga Panaghoy 1:7 sa nasakop na Jerusalem ang “walang sumaklolo”: “nang mahulog ang kaniyang bayan sa kamay ng kalaban, at walang sumaklolo sa kaniya”. Nabubuwal sila kung saan walang kamay na iniaabot upang ibangon sila.

Ang ikalawang daing. Za'aq ang baybay ng “nagsidaing” rito, ibang anyo ng tsa'aq ng talatang 6, na may gayunding kahulugan. Hoshi'a ang “iniligtas”, ibang pandiwa kaysa sa talatang 6, ang ugat ng pangalang Josue. Ang mga bilanggong naghimagsik ay dinirinig din gaya ng mga manlalakbay na naligaw.

Nangangako ang Jeremias 30:8 tungkol sa pagkabihag ni Jacob, “aking aalisin ang kaniyang pamatok sa iyo, at aking papatirin ang iyong mga tali”, halos ang gayunding pananalita ng “pinatid ang kanilang mga tali” dito. Inuulit ang kadiliman at ang lilim ng kamatayan mula sa talatang 10 upang sagutin ng pagliligtas ang bilangguan, punto por punto.

Ang ikalawang koro ng papuri, salita por salitang katulad ng una. Dito ay pinasasalamatan ang chesed ng mga taong, ayon sa talatang 11, naghimagsik at humamak sa payo. Ang gayunding tapat na pag-ibig ay ibinibigay sa may sala gaya ng sa naligaw lamang.

Halos kapareho ang linya ng pangako ng Diyos kay Ciro sa Isaias 45:2: “aking pagwawaraywarayin ang mga pintuang tanso, at aking puputulin ang mga halang na bakal”. Binabalutan ng tanso ang mga pintuan ng lungsod at hinahalangan ng mga barandilyang bakal, ang pinakamatitibay na kandado ng sinaunang daigdig.

Evilim ang “Mga mangmang”, ang hangal sa moral ng Mga Kawikaan, na humahamak sa turo: “ang mangmang ay humahamak sa karunungan at turo” (Mga Kawikaan 1:7). May mga makabagong salin na nagpapalit ng isang titik upang basahin itong maysakit, na bagay sa kasunod na talata. Iniuugnay ng Hebreo sa sariling kasalanan ng nagdurusa ang sakit na ito, bagaman hindi sinasabi ng awit na ganito nagmumula ang bawat karamdaman.

Inilalarawan ni Elihu ang gayunding yugto ng sakit sa Job 33:20: “kinayayamutan ng kaniyang buhay ang tinapay, at ng kaniyang kaluluwa ang pagkaing pinakamasarap”, at pagkatapos ay nagsasalita siya tungkol sa sugong nagdadala ng kagalingan. Pananalita ng Diyos kay Job ang “mga pintuan ng kamatayan”: “Nangahayag ba sa iyo ang mga pintuan ng kamatayan?” (Job 38:17).

Ang ikatlong daing, sa eksaktong gayunding mga salita ng una at ikalawa. Makadaraing pa rin ang taong masyadong maysakit upang kumain, at ang daing lamang ang hinihingi. Hoshi'a muli ang pandiwa ng pagliligtas, gaya ng sa talatang 13.

Sinusugo ang salita na parang mensahero, gaya ng Mga Awit 147:15, “ang kaniyang salita ay tumatakbong maliksi”. Shechitot ang “mga ikapapahamak”, mga hukay, ang mga libingang kinadudulasan nila. Walang manggagamot at walang lunas na binabanggit: ang salita mismo ang nagpapagaling.

Ang ikatlong koro ng papuri. Hindi kailanman kinikilalang mga Israelita ang mga manlalakbay, bilanggo, maysakit o mandaragat; ang sinasabi ng koro ay “mga anak ng mga tao”, bene adam. Inilalagay ng awit ang mga pagliligtas sa sukat ng sangkatauhan, hindi ng isang bansa.

Kailangang kainin ang handog-pasasalamat, zevach todah, sa mismong araw ng paghahandog, “siya'y hindi magtitira niyaon ng hanggang sa umaga” (Levitico 7:15), kaya kailangang anyayahan ang pamilya at mga kapitbahay na makisalo sa karne. Kainan at hain ang pasasalamat, habang isinasalaysay ng pinagaling sa hapag ang nangyari.

Sa tekstong Hebreo, naglagay ang mga eskriba ng mga baligtad na titik na nun sa palibot ng bahaging ito ng awit, isang tandang tinatalakay ng Talmud (Rosh Hashanah 17b) at pinagtatalunan pa ang layunin. Bumababa ang mga sasakyan sa dagat sapagkat mas mababa ang pampang kaysa lupain. Kabilang sa iilang paglalayag ng Israel ang mga sasakyang dagat ni Solomon sa Ezion-geber (1 Mga Hari 9:26).

Metsulah ang “kalaliman”, ang malalim na dagat, ang salitang ginamit ni Jonas sa kanyang panalangin: “inihagis mo ako sa kalaliman, sa gitna ng dagat” (Jonas 2:3). Nakikita ng mga mandaragat ang hindi kailanman nakikita ng mga nasa lupa, pati ang mga kababalaghang maaaring lumunod sa kanila.

Nagsalita siya, iyan lamang ang sinasabi ng Hebreo sa “naguutos”: nagsasalita ang Diyos at tumatayo ang hangin. May gayunding pagkakasunod ang Jonas 1:4: “ang Panginoon ay nagpasapit ng malakas na hangin sa dagat, at nagkaroon ng malakas na unos”. Ruach se'arah ang nasa likod ng “nagpapaunos”, isang malakas na hangin.

Ang “natutunaw” ay pandiwa ng Exodo 15:15, na ginagamit sa pagkatunaw ng mga taga-Canaan sa takot, ng lakas ng loob na naglalaho. Umaakyat ang sasakyan “sa mga langit” at bumabagsak sa tehomot, ang mga kalaliman, at sumasama ang sikmura.

Nilamon ang kanilang buong karunungan, ayon sa Hebreo, at “ang kanilang karunungan ay nawala” ang ginawa ng Ang Dating Biblia. Chokhmah ang karunungan, na siya ring salita para sa kasanayan ng manggagawa (Exodo 28:3), at tinatawag ng Ezekiel 27:8 ang mga piloto ng Tiro na “iyong mga pantas”. Nilamon ng bagyo ang kanilang husay sa paglalayag.

Ang ikaapat na daing. Hotsi ang pandiwa ng pagliligtas sa pagkakataong ito, ilabas, ang pandiwa ng paglabas sa Egipto, at iniingatan ng Ang Dating Biblia ang pagkakaiba sa “inilabas niya sila”: “Ako ang Panginoon mong Dios, na naglabas sa iyo sa lupain ng Egipto” (Exodo 20:2). Nagbabago ang pandiwa ng pagliligtas mula koro hanggang koro.

Demamah ang nasa likod ng “pinahihimpil”, katahimikang parang bulong, ang salita sa tinig na narinig ni Elias sa Horeb, “isang marahang bulong na tinig” (1 Mga Hari 19:12). Tumatahimik ang mga alon, pinatatahimik, na para bang sinabihan ang dagat na tumahimik.

Machoz ang “daongan”, salitang dito lamang matatagpuan, kaugnay ng salitang Akkadiano para sa daungang bayan o pamilihan. Ang mga mandaragat na naglayag dahil sa kalakal ay dinadala sa daungang pinupuntahan nila. Inilalarawan ng “tiwasay” ang tubig gaya ng mga tao.

Ang ikaapat at huling koro ng papuri. Ang mga mandaragat lamang sa apat na pangkat ang walang anumang ibinibigay na kasalanan; mula sa kanilang trabaho ang kanilang panganib, hindi mula sa kanilang pagkakamali. Pagkatapos ng talatang ito ay humihinto ang mga koro at nagbabago ang anyo ng awit.

Ang “upuan ng mga matanda” ay ang sanggunian na nakaupo sa pintuang-bayan, gaya ng pag-upo ng “sangpung lalake sa mga matanda sa bayan” nang tubusin ni Booz si Ruth (Ruth 4:1–2). Iuulat ang pagliligtas sa mandaragat hindi lamang sa pagsamba kundi sa harap ng mga namamahala sa bayan.

Ginagamit ng Isaias 50:2 ang gayunding pagbabaligtad bilang banta: “aking pinapaging ilang ang mga ilog”. May ganito rin ang Isaias 42:15: “gagawin kong mga pulo ang mga ilog, at aking tutuyuin ang mga lawa”. Ang Diyos na nagliligtas mula sa tubig ay makapag-aalis din nito.

Melechah ang “maalat na ilang”, lupang may asin. Ang kapatagan ng Sodoma ay “gaya ng halamanan ng Panginoon” (Genesis 13:10) bago ito giniba, at inilalarawan ng Deuteronomio 29:23 ang gayong lupain bilang “asupre, at asin, at sunog”.

Halos kapareho ang Isaias 41:18: “aking gagawin ang ilang na lawa ng tubig, at ang tuyong lupain ay mga bukal ng tubig”. Agam ang “lawa”, isang tubigan, ang kabaligtaran ng talatang 33 na inilagay sa gayunding mga salita.

Sa Mga Awit 105:44, minana ng Israel “ang gawa ng mga bayan”, mga bayang hindi nila itinayo. Dito ay pinatitira ang mga gutom sa lupang binawi mula sa ilang at sila mismo ang naghahanda ng bayan. Bumabalik ang “bayang tahanan” ng talatang 4, kaya ang tirahang wala sa mga palaboy noon ay itinatayo na ngayon ng sariling kamay.

Eksaktong ito ang ipinapangako ng Isaias 65:21: “sila'y mangaguubasan, at magsisikain ng bunga niyaon”. Ganito rin ang iniutos ni Jeremias sa mga bihag sa Babilonia: “kayo'y maghalamanan, at kanin ninyo ang bunga ng mga yaon” (Jeremias 29:5). Ang “mga bunga na pakinabang” ay ang ani ng inaning pananim.

Ang “lubhang nagsisidami” ay pagpapala ng Genesis 1:28, “magpakarami”, at paglago ng Israel sa Egipto (Exodo 1:7). Ipinangako ng Deuteronomio 7:14 na walang magiging baog “sa inyo o sa inyong mga hayop”. Kayamanan ang mga hayop, at seguridad ang kawang hindi lumiliit.

Malabo ang paksa ng “sila'y nakulangan at nahapay”: maaaring ang gayunding mga nanirahan na humaharap sa mahirap na panahon, o, gaya ng basa ng maraming makabagong salin, ang mga mang-aapi na ang pagbagsak ay inilalarawan ng talatang 40. Nagpapatong ang tatlong pangngalan: kapighatian, kabagabagan at kahirapan.

Binuo ang talata mula sa dalawang linya ng Job 12: “Siya'y nagbubuhos ng kutya sa mga pangulo” (12:21) at “pinagagala sila sa ilang na doo'y walang lansangan” (12:24). Humahantong ang mga prinsipe sa gayunding walang-landas na ilang na pinagligtasan ng mga naligaw na manlalakbay sa talatang 4.

Inawit ni Ana na “itinataas ang mapagkailangan mula sa dumihan” upang palukluking kasama ng mga prinsipe (1 Samuel 2:8). Ang “iniuupo niya sa mataas” ay itinataas nang hindi maabot ng kapahamakan. Binabanggit ng Job 21:11 ang mga sambahayang ang mga bata ay inilalabas “na gaya ng kawan”, larawan ng masikip at masayang pamilya.

Dalawang linya ng Job muli: “Nakikita ng mga matuwid at nangatutuwa” (Job 22:19) at “ang kasamaan ay nagtitikom ng kaniyang bibig” (Job 5:16). Inilalarawan ang kasamaan na parang babaeng pinatahimik sa kalagitnaan ng pagyayabang, wala nang masabi.

Halos gayundin nagtatapos ang Aklat ni Oseas: “Sino ang pantas, at siya'y makakaunawa ng mga bagay na ito?” (Oseas 14:9). Maramihan sa Hebreo, at sa Ang Dating Biblia, ang “mga kagandahang-loob”, chasdei, isa sa bawat pagliligtas na kalalarawan lamang. Shamar ang pandiwang nasa likod ng pagbubulay, bantayan nang maingat at ingatan.