Nagbibigay ng puwang sa mahihina ang matagumpay na hari

Ito ang mga salita ni Moises tuwing isinusulong ang kaban: “Bumangon ka, Oh Panginoon, at mangalat ang mga kaaway mo” (Mga Bilang 10:35). Inilalagay ng awit ang mga ito sa ikatlong panauhan at ginagamit ang Elohim, ang pangalang nangingibabaw sa Mga Awit 42 hanggang 83. Tinatawag ito ng pamagat na awit o salmo ni David.

Iisang pandiwa ang dalawang ulit na ginamit sa unang linya, nadaph, tangayin ng hangin: kung paanong tinatangay ang usok, gayon sila tangayin. Umuulit ang pagkit sa harap ng apoy sa Mga Awit 97:5 at sa Mikas 1:4, kapwa tungkol sa mga bundok na natutunaw sa paglapit ng Diyos; dito, mga tao ang lumalambot at tumatakas.

Tatlong magkakaibang pandiwang Hebreo ng kagalakan ang siniksik sa iisang talata, samach, alats at sus, at may sariling pangngalan pa ang huli, ‘magalak nang may galak’, na dinadala ng “mangagalak sila ng kasayahan.” Ang paglapit na tumutunaw sa masama ay nag-iiwan sa matuwid na halos kulang sa salita para sa kanilang tuwa.

Aravot ang salitang Hebreo, na sa ibang dako ay nangangahulugang kapatagang disyerto, at ito ang binasa ng Ang Dating Biblia: “nangangabayo sa mga ilang,” bagay sa martsa sa ilang ng talatang 7. Sa Ugarit, tinawag si Baal na diyos ng unos na ‘nakasakay sa mga ulap’, at ibinibigay ng awit ang titulong iyon sa Diyos ng Israel (ihambing sa talatang 33). Ang “JAH” ay ang maikling anyong Yah.

Dayyan ang “hukom,” ang nagtatanggol ng usapin: walang asawang magsasalita para sa balo sa pintuang-bayan, kaya ang Diyos ang pumapalit sa tagapagtanggol. Ang “banal na tahanan” ay parirala ng Deuteronomio 26:15, “Tumungo ka mula sa iyong banal na tahanan,” dinadalangin pagkatapos ibigay ang ikapu sa ulila at sa balo.

Sa Hebreo, ‘pinatitira ng Diyos sa isang bahay ang nag-iisa’, iisang salita, bayit, ang sambahayan at pamilya. Ang kosharot ay dito lamang lumilitaw; ‘sa kasaganaan’ ang basa ng marami, at iyon din ang “sa kaginhawahan” ng Ang Dating Biblia. Naiiwan ang mapanghimagsik sa tsechichah, lupang tigang sa araw, kabaligtaran ng ulang bumabagsak sa talatang 9.

Halos salita sa salita, sinisipi ng mga talatang 7 at 8 ang Awit ni Debora: “Panginoon, nang ikaw ay lumabas sa Seir, Nang ikaw ay yumaon mula sa bukid ng Edom” (Mga Hukom 5:4). Sa ilang naman inilalagay ng awit ang martsa. Ang “lumabas sa harap ng iyong bayan” ay wika ng haring nangunguna sa kaniyang hukbo.

Ang “ang Sinai na yaon” ay zeh Sinai, literal na ‘itong Sinai’, na binabasa ng marami bilang titulo, ‘ang Isa ng Sinai’, ang Diyos na pinangalanan ayon sa bundok kung saan niya kinatagpo ang Israel; ganito rin ang parirala sa Mga Hukom 5:5. Tubig ang tumulo mula sa langit, gaya ng tahasang sinasabi ng Mga Hukom 5:4: “ang mga alapaap ay nagpatak ng tubig.”

Literal na ‘ulan ng kusang-loob na mga kaloob’ ang “saganang ulan,” geshem nedavot; ang nedavah ay salita ng kautusan para sa kusang-loob na handog: ibinibigay ng Diyos sa lupain, nang hindi hinihingi, ang ibinibigay ng mga sumasamba sa kaniya. Kun ang “pinatibay,” magpatatag, at ang mahinang mana ay ang lupain, o ang bayan, na pagod gaya ng manlalakbay.

Chayyatekha ang “iyong kapisanan,” literal na ‘iyong mga buháy na nilalang’, marahil ‘iyong kawan’, ang bayan bilang mga hayop na nanginginain sa bagong lunting lupa. Bumabalik ang ganitong salita sa talatang 30 bilang “mga mailap na hayop,” at doon ay mabangis na hayop na ito.

Basar ang pandiwang “nangaghahayag,” magdala ng mabuting balita, na isinalin ng mga tagasaling Griego ng euangelizo, ang ugat ng ebanghelyo. Pambabae ang anyo sa Hebreo, at pinanatili ito ng Ang Dating Biblia: “ang mga babaing nangaghahayag.” Ipinakikita ng 1 Samuel 18:6–7 ang kaugalian: lumalabas ang mga babae mula sa bawat bayan na umaawit pagbalik ng hukbo.

Dobleng pandiwa ang Hebreo, at dinala ito ng Ang Dating Biblia: “nagsisitakas, sila'y nagsisitakas,” ang pagkagapi na naririnig sa pag-uulit. Sinasagot ng mga babaing naghahati ng samsam ang Mga Hukom 5:30, kung saan naghihintay ang ina ni Sisara sa bintana at nag-iisip na binabahagi ng mga tauhan ng kaniyang anak ang samsam; dito, sa mga tahanan ng Israel napupunta ang samsam.

Bihira ang salitang isinalin na “mga kulungan ng mga kawan,” malapit sa mishpetayim, ang mga kulungan ng tupa na kinauupuan ni Ruben sa Mga Hukom 5:16, “Bakit ka nakaupo sa gitna ng mga kulungan ng tupa.” Kaya't marami ang nag-uugnay nito sa mga nanatili sa tabi ng kawan habang lumalaban ang iba. Ang pilak at ginto ay maaaring kinang ng kalapati, o ang samsam mismo.

Shaddai ang “Makapangyarihan sa lahat,” ang sinaunang pangalang ibinigay ng Diyos sa sarili kay Abram sa Genesis 17:1. Ang Salmon ay burol na makahoy malapit sa Sichem, kung saan pumutol si Abimelech ng mga sanga (Mga Hukom 9:48). Tila nangangahulugang madilim ang pangalan nito, kaya't biglang kaputian sa madilim na burol ang niyebe, ang “nieve” na hiram ng Ang Dating Biblia sa Kastila.

Ganito ang Hebreo: ‘bundok ng Diyos ang bundok ng Basan, bundok na maraming taluktok’. Pinupuri ang kabundukan ng Basan, na pinuputungan ng Hermon na mahigit 2,700 metro ang taas, bilang higanteng dakila. Gavnunnim ang salita, may umbok o maraming tuktok, mula sa ugat ng salita para sa kuba sa Levitico 21:20.

Ratsad ang pandiwa, na dito lamang lumilitaw at karaniwang inuunawa ngayon bilang pagtingin nang may inggit, na maganda namang dinadala ng “nagsisiirap”: sinisimangutan ng matatayog na taluktok ang maliit na Sion. Chamad ang “ninasa,” ang pandiwa ng ikasampung utos, “Huwag mong iimbutin” (Exodo 20:17), kaya kinaiinggitan ng mga bundok ang pinaglagakan ng puso ng Diyos.

Ribbotayim ang “dalawang pung libo,” dalawang laksa, paraan ng pagsasabing di-mabilang. Ang shin'an ay salitang dito lamang lumilitaw at malamang nangangahulugang ‘inulit’, libu-libo sa ibabaw ng libu-libo, gaya ng “libolibo” sa Ang Dating Biblia. Sa Deuteronomio 33:2, gayundin, dumarating ang Panginoon mula sa Sinai kasama ng “laksa-laksa ng mga banal.”

Magkaugat na pares ang “bihag sa pagkabihag,” ‘bumihag ka ng pagkabihag’, mananakop na umuuwing may hanay ng mga bilanggo sa likod. Ang mga kaloob ay tinanggap “sa gitna ng mga tao,” buwis na nagmumula sa kanila. Kapwa ‘nagbigay’ ang basa ng Targum na Arameo at ng Siriako, ang basang sinusundan ng Mga Taga-Efeso 4:8: “nagbigay ng mga kaloob sa mga tao.”

Ang payak na Hebreo ay ‘araw-araw siya'y nagpapasan para sa amin’, o ‘nagpapasan sa amin’, at malapit dito ang “nagpapasan araw-araw ng aming pasan” ng Ang Dating Biblia; amas ang pandiwa sa pagkakarga sa hayop na pasanan. Ginagamit ito ng Isaias 46:3–4 sa Diyos na nagdadala sa Israel mula sa bahay-bata hanggang sa katandaan. El ang “Dios” dito, ang maikling anyo ng pangalan.

Magkatabi ang pangalan ng tipan at ang Adonai sa huling linya, na isinulat ng Ang Dating Biblia na “Jehova na Panginoon.” Totsa'ot ang pagpapalaya, ang salitang ginamit para sa mga dulo ng hangganan ng lipi sa Josue 15:4, “ang mga labasan ng hangganan”: may labasan ang kamatayan, at ang Panginoon ang may hawak nito.

Machats ang “sasaktan,” dumurog, ang pandiwang ginamit nang sinaktan ni Jael si Sisara at tinarakan ang kaniyang pilipisan (Mga Hukom 5:26). Ang “bunbunang mabuhok” ay maaaring buhok na hindi ginugupit ng mandirigmang nasa ilalim ng panata, tanda ng paghamon na suot, ayon sa talata, ng taong nagpapatuloy sa kaniyang sala.

Ang Basan, ang mataas na lupain sa silangan ng Jordan kung saan tinalo si Og (Mga Bilang 21:33), at ang kalaliman ng dagat ay ang magkabilang dulo ng mapa, kataasan at kalaliman. Ganitong saklaw ang ginagamit ng Amos 9:2–3 para sa mga kaaway na hindi makapagtatago, maging sa “taluktok ng Carmelo” o sa “gitna ng dagat.”

Muling machats ang pandiwang Hebreo, ang pagdurog ng talatang 21, kaya ang literal ay ‘upang madurog mo ang iyong paa sa dugo’; dinadala ng Ang Dating Biblia ang dalawa, ang pagdurog at ang paang nalulubog. Ang mga asong humihimod sa dugo ng nabuwal ang wakas na ipinahayag at natupad kay Achab (1 Mga Hari 21:19; 22:38).

Hindi sinasabi kung sino ang “nakakita,” kaya't pinanonood ng lahat ang prusisyon. Halikhot ang “mga lakad,” mga martsa ng prusisyon. Maaari ring basahin ang “sa loob ng santuario” bilang ‘sa kabanalan’, dahil kapwa taglay iyon ng baqqodesh; ang kabang iniakyat sa Sion sa 2 Samuel 6 ang pinakamalamang na larawan, ang kaban ding isinulong sa talatang 1.

Alamot ang “mga dalaga,” mga kabataang babae, ang salitang lumilitaw bilang terminong musikal na Alamoth sa pamagat ng Awit 46 at sa 1 Mga Cronica 15:20, nang iakyat ni David ang kaban. Ang pandereta ay ang tof, tamboling hawak sa kamay, ang panugtog na hinawakan ni Miriam sa tabi ng dagat: “tumangan ng isang pandereta sa kaniyang kamay” (Exodo 15:20).

Maramihan ang “mga kapisanan,” mga pagtitipon, marahil ang iba't ibang pangkat sa prusisyon. Ang “sa bukal ng lahi ng Israel” ay malamang na tumutukoy sa mga nagmula sa pinagmulan ng Israel, ang mga inapo ni Jacob; binabanggit ng Deuteronomio 33:28 ang “bukal ng Jacob,” at ng Isaias 48:1 ang mga lumabas sa tubig ng Juda.

Dalawang lipi sa timog at dalawa sa hilaga ang kumakatawan sa kabuuan. Pinakamaliit ang Benjamin, gaya ng mismong reklamo ni Saul, “sa pinakamaliit na lipi ng Israel” (1 Samuel 9:21), gayunman ito ang nagbigay sa Israel ng unang hari. Ang Zabulon at Nephtali ang pares na pinuri ni Debora bilang bayang “isinapanganib ang kanilang buhay sa ikamamatay” (Mga Hukom 5:18).

Binabasa ng Griego at ng ilang sinaunang salin ang unang linya bilang panalangin, ‘Iutos mo, Oh Diyos, ang iyong kalakasan’, kaya dalawang kahilingan ang talata. Pahayag at saka pakiusap naman ang nasa Hebreo, at ito ang sinusundan ng Ang Dating Biblia. Azaz ang “patibayin,” ang ugat ng oz, lakas, kaya dalawang ulit na sinasabi ang iisang ideya.

Shai ang “mga kaloob,” buwis na handog, salitang tatlong ulit lamang lumilitaw: dito, sa Mga Awit 76:11, at sa Isaias 18:7, kung saan dinadala ang isang kaloob sa “bundok ng Sion” mula sa lupaing “hinahati ng mga ilog,” ang Etiopia mismo na pinangangalanan makalipas ang dalawang talata. Ito lamang ang dako sa awit na binabanggit ang Jerusalem.

Literal na ‘ang hayop ng mga tambo’, malamang ang hipopotamo o buwaya ng mga latian ng Nilo, karaniwang larawan ng Egipto, na pinangangalanan sa sumunod na talata. Ang mga toro ay maaaring makapangyarihang pinuno, gaya ng Mga Awit 22:12, at ang kanilang mga guya ay ang mga bayang sumusunod sa kanila. Ang linya tungkol sa mga putol ng pilak ay kabilang sa pinakamalabo sa buong Aklat ng Mga Awit.

Chashmannim ang “mga pangulo,” salitang dito lamang lumilitaw, marahil mga sugo. Ang Etiopia ay ang Cus, ang kaharian sa itaas ng Nilo lampas sa katimugang hangganan ng Egipto, at ang “magmamadali” ay literal na ‘patatakbuhin niya ang kaniyang mga kamay’, nagmamadali patungo sa Diyos na may nakaunat na mga kaloob.

Zamar ang pandiwa ng pag-awit ng mga pagpuri, tumugtog, lalo na sa mga kuwerdas, ang ugat ng mizmor, ang salitang isinasalin na ‘Awit’ sa mga pamagat. Ang panawagang unang ibinigay sa Israel sa talatang 4 ay umaabot ngayon sa bawat kaharian, sa gayunding dalawang pandiwa at sa gayunding pagkakasunod.

Pasukdol na anyong Hebreo ang “langit ng mga langit,” ang pinakamataas na kalangitan, at ang qedem, “noon pang una,” ay maaari ring mangahulugang pasilangan, ang kalangitan ng pagsikat ng araw. Kulog ang tinig na binibigkas niya, ang tinig na pitong ulit na umaalingawngaw sa Awit 29.

Literal na ‘magbigay ng kalakasan’ ang “Inyong isa,” ang idyoma ng Mga Awit 29:1, “mangagbigay kayo sa Panginoon ng kaluwalhatian at kalakasan,” pagkilala sa nauukol na sa Diyos. Sa ganitong larawan nagtatapos ang basbas ni Moises: ang Diyos ay “sumasakay sa langit dahil sa pagtulong sa iyo” (Deuteronomio 33:26), sa gayunding mga salitang Hebreo para sa karangalan at sa himpapawid.

Maramihan ang “mga dakong banal,” miqdashim, marahil ang iba't ibang looban ng santuwaryo, marahil ang langit at ang Sion nang magkasama. Ang huling mga salita sa Hebreo, barukh Elohim, ‘purihin ang Diyos’, ang tumatatak sa awit; nagsimula ito sa Diyos na bumabangon laban sa kaniyang mga kaaway at nagtatapos sa kaniyang bayang pumupuri sa kaniya.