Ang huling pahayag at ang mga pangalan sa likod ng paghahari

Ang “Sinabi” ay ne'um, ang salitang nagpapakilala sa isang orakulo ng propeta, at ginagaya ng balangkas ang kay Balaam, na nagsalita bilang anak ni Beor at lalaking bukas ang mga mata (Mga Bilang 24:3). Maaari ring basahin ang “kalugodlugod na mangaawit sa Israel” bilang “ang kinagigiliwan ng mga awit ng Israel”, ang paksa ng mga awit.

Sinisipi ni Jesus si David na nagsasalita sa pamamagitan ng Espiritu Santo (Marcos 12:36), at sa talatang ito iyon inaangkin ni David para sa sarili. Ang “salita” rito ay millah, matulaing salita para sa pagbigkas, at ang “suma aking dila” ay sa Hebreo “nasa ibabaw ng aking dila”, ang salitang nakapatong doon upang bigkasin.

Halos walang pandiwa sa Hebreo ang puso ng orakulo: “isang naghahari sa tao, matuwid; isang naghahari, ang takot sa Dios”. Ang ikli nito ay nagpapabasa rito na parang isang inskripsiyon. Muling lumilitaw ang “malaking bato ng Israel” bilang titulo sa Isaias 30:29.

Ang “malambot na damo” ay deshe, ang salita ng Genesis 1:11, kung saan pinasisibol ng lupa ang damo. Sa Hebreo ay “mula sa ningning, mula sa ulan”: sa lupain, sumisibol ang damo kapag sumunod ang araw sa ulan, at inilalarawan ang matuwid na hari bilang kapuwa sabay.

Ang “maayos” ay salita para sa paghahanay ng mga bagay, isang usaping inilatag o hanay ng labanang inihanda; ang “maasahan” ay shamur, iningatan o binantayan. Ang “pinatubo” ay mula sa tsamach, sumibol, ang ugat ng tsemach, ang Sanga na ipangangako kalaunan ng mga propeta mula sa angkan ni David (Jeremias 23:5).

Ginawa ng talinghaga ni Jotam sa Mga Hukom 9:14–15 ang dawag na walang kabuluhang hari, ang tanging punong nag-alok ng lilim at nagbanta ng apoy. Walang dumadampot ng tinikang palumpong nang walang hawak; kailangan itong ilipat sa pamamagitan ng mga kasangkapan, na ibinibigay ng kasunod na talata.

Ang “magsakbat ng bakal” ay nangangahulugang punuin o sandatahan ng bakal. Ang “sa kanilang kinaroroonan” ay bashshebet, sa Hebreo ay “sa pag-upo”, malabong pariralang madalas basahing “sa mismong dako”. Nagsisimula ang kasunod na talata sa salita ring iyon sa loob ng pangalang Josebbasebet, isang tahi kung saan nagtatagpo ang tula at ang talaan.

Jasobeam na Hachmonita ang pangalan ng lalaking ito sa kahanay na talata sa 1 Mga Cronica 11:11, at tatlong daang napatay ang ibinibigay roon sa halip na walong daan. Malawak na inaakalang sirang kopya ng kaniyang pangalan ang “Josebbasebet”, at ang “Adino na Eznita” ay sirang kopya ng isang parirala tungkol sa kaniyang sibat.

Angkang Benjamita ang mga Ahohita (1 Mga Cronica 8:4). Inilalagay ng Cronica ang paninindigan ni Eleazar sa Pas-dammim, ang dako ring Ephes-dammim kung saan hinamon ni Goliath ang Israel (1 Samuel 17:1). Ang pandiwa sa Hebreo ng paghamon ng mga Filisteo ay muling ang pandiwa ng panunuya ni Goliath.

Ang kamay na nakakapit sa puluhan nang ilang oras ay napupulikat; inilalarawan ng “nadikit sa tabak” ang kapit na hindi na bumubuka, tabak at kamay na iisang piraso. Ang “manamsam” ay paghuhubad sa mga patay, ang gawaing kasunod ng panganib, ginawa ng mga lalaking bumalik pagkatapos nito.

Ang “Araita” ay nangangahulugang lalake ng kaburulan, o ng dakong tinatawag na Harar. Ang lentehas ang mapulang pananim sa nilaga ni Esau (Genesis 25:34). Sa 1 Mga Cronica 11:13, sebada ang bukid at kasama ni Eleazar isinalaysay ang gawa, isa sa ilang dako kung saan nagkakaiba ang dalawang talaan.

Ang “ipinagsanggalang” ay natsal, iligtas o agawin, na para bang bihag ang bukid mismo. Madalas tudlain ng mga paglusob ng mga Filisteo ang ani; unang nakipaglaban sa kanila si David upang iligtas ang mga giikan ng Keila (1 Samuel 23:1).

Ang yungib ng Adullam ang unang kanlungan ni David mula kay Saul (1 Samuel 22:1). Nasa timog-kanluran lamang ng Jerusalem ang libis ng Rephaim, kung saan dalawang ulit niyang tinalo ang mga Filisteo nang maging hari na siya (5:18–22). Kabilang ang pangyayaring ito sa mga taon ng pagtakas o sa mga unang digmaan.

Bayan ni David ang Bethlehem, at may pulutong ng mga Filisteo roon, gaya ng himpilang nasa Geba noong panahon ni Saul (1 Samuel 13:3). Ang haring maghahari kalaunan mula sa Jerusalem ay hindi makapasok sa nayong kinapahiran sa kaniya ng langis.

Ang “nagnais” ay hitavvah, maghangad nang matindi, ang pandiwa sa pananabik ng Israel sa karne sa ilang (Mga Bilang 11:4), na nagbigay ng pangalan sa Kibroth-hattaavah. Malamang na imbakan ng tubig ang balon sa tabi ng pintuang-bayan; hindi tubig ang hinahanap ni David kundi ang lasa ng tahanan.

Ang “nagsisagasa” ay baqa', biyakin, ang pandiwa sa paghahati ng dagat (Exodo 14:16). Ginagawang handog ng “ibinuhos na handog sa Panginoon” ang tubig; sa Mizpa ay umigib ng tubig ang Israel at ibinuhos ito sa harap ng Panginoon sa araw ng pagsisisi (1 Samuel 7:6).

Ipinagbabawal ng kautusan ang pagkain ng dugo, na dapat ibuhos sa lupa na parang tubig (Deuteronomio 12:16), sapagka't nasa dugo ang buhay. Sa pagtawag sa tubig na dugo ng mga lalake, tinatrato ito ni David nang eksakto gaya ng pagtrato ng kautusan sa dugo: ibinubuhos, hindi iniinom.

Nag-aalinlangan ang Hebreo sa pagitan ng “tatlo” at “tatlongpu” sa mga talatang ito; ilang titik lamang ang pagkakaiba ng dalawang salita, at “tatlongpu” ang basa ng Siriaco rito. Tatlong daang napatay ang bilang na ibinibigay ng Cronica kay Jasobeam, na para bang pormula ang gawa para sa pinakamataas na ranggo.

Si Abisai ang nag-iisang malapit na kamag-anak ni David sa matataas na ranggo ng talaang ito. Ipinakita siya ng aklat na nagligtas kay David mula kay Isbi-benob (21:17) at humiling na patayin si Saul at si Semei. Tunay ang karangalan, at gayon pa man ay inilalagay ito sa ibaba ng unang tatlo.

Bayan sa malayong timog ng Juda malapit sa hangganan ng Edom ang Cabseel (Josue 15:21). Ang Ariel ay maaaring mangahulugang mga bayani, “mga leon ng Dios”; ginagawa sila ng basang “dalawang anak ni Ariel na taga Moab”, na sumusunod sa Griego, na iisang pamilya.

Sinasabi ng Cronica na limang siko ang taas ng taga Egipto at may sibat na gaya ng panghabi (1 Mga Cronica 11:23). Ang isang lalaking sumasalubong sa higante na may tungkod at pumapatay sa kaniya ng sarili niyang sandata ay ang huwaran nina David at Goliath, na nagtanong kung aso ba siya na pinupuntahan ng may mga tungkod (1 Samuel 17:43).

Gagamitin sa mabigat na paraan ang “pangalan” ni Benaia, ang kaniyang katanyagan. Sa 1 Mga Hari 2, siya ang isinugo ni Salomon upang patayin sina Adonias, Joab at Semei, isa-isa.

Ang “bantay” ay mishma'at, sa Hebreo ay ang mga nakikinig, isang bantay na nasa utos ng hari. Nang bumaling si Saul laban kay David, ipinagtanggol siya ni Ahimelech bilang isang sumusunod sa utos ng hari (1 Samuel 22:14), ang ganoon ding pangngalan.

Si Asael, maliksi na gaya ng gasela at pinatay ni Abner (2:18–23), ang nangunguna sa tatlongpu bagaman maaga siyang namatay sa paghahari. Taga Bethlehem si Elhaanan na anak ni Dodo gaya ng Elhanan ng 21:19; pinagtatalunan kung iisa sila. Hindi ang Ahohita ng talatang 9 ang Dodo na ito.

Ang Harod ay ang bukal kung saan sinala ni Gedeon ang kaniyang hukbo (Mga Hukom 7:1). Dalawang lalake mula roon ang magkatabi, at nawala si Elica sa 1 Mga Cronica 11:27, malamang dahil lumukso ang mata ng tagakopya mula sa isang “Harodita” patungo sa kasunod.

Nagmula ang Paltita sa Beth-pelet sa timog ng Juda (Josue 15:27); pinamumuno ng Cronica si Heles sa pangkat ng ikapitong buwan (1 Mga Cronica 27:10). Taga Tecoa si Hira, ang bayan ng pantas na babae sa kabanata 14 at nang malaon ay ni Amos na pastor.

Bayan ng mga saserdote ang Anathoth, sa hilaga ng Jerusalem; doon ipatatapon ni Salomon si Abiathar (1 Mga Hari 2:26), at doon nagmula si Jeremias. Angkan ng Juda malapit sa Bethlehem ang Husa (1 Mga Cronica 4:4), at malawak na binabasa ang “Mebunai” bilang maling pagkakopya ng Sibechai.

Ikalawang Ahohita si Selmo, mula sa angkang Benjamita ni Eleazar. Nayon malapit sa Bethlehem ang Netopha (Nehemias 7:26); nang malaon ay pinamunuan ni Maharai ang pangkat ng ikasangpung buwan (1 Mga Cronica 27:13).

Si Helec ang ikalawang lalake mula sa Netopha; Heldai ang tawag sa kaniya ng Cronica at tinutunton siya kay Othoniel (1 Mga Cronica 27:15). Hindi ang Getheo si Ithai na anak ni Ribai. Galing siya sa Gabaa, ang bayan mismo ni Saul, isang Benjamita sa piling hanay ni David.

Ang Piraton sa Ephraim ang tahanan at libingan ng hukom na si Abdon (Mga Hukom 12:13–15); hindi ang anak ni Joiada ang Benaia na ito. Nasa tabi ng burol na pinaglibingan kay Josue ang mga batis, o mga wadi, ng Gaas (Josue 24:30).

Itinuturo ng “Arbathita” ang Beth-araba sa lambak ng Jordan (Josue 15:61). Malamang na nagkapalit-palit na baybay ng “Baharumita” ang “Barhumita”, isang lalake ng Bahurim, gaya ng pagkakabigay ng Cronica. Ang nayon ni Semei ay nagbigay rin kay David ng isa sa kaniyang tatlongpu.

Bayan ng Dan ang Saalbim na matagal na hinawakan ng mga Amorrheo (Mga Hukom 1:35). Buhol sa teksto ang “ang mga anak ni Jassen, si Jonathan”; maaaring nadoble ang “mga anak ni”, at “ang mga anak ni Hasem na Gizonita” ang basa ng Cronica sa puntong ito.

Si Jonathan na anak ni Sage na Ararita ang basa ng Cronica (1 Mga Cronica 11:34), na nagpapahiwatig na ang Jonathan sa talatang 32 ay anak ng Samma na ito, marahil ang bayani ng bukid ng lentehas sa talatang 11. Sachar ang ama ni Ahiam sa Cronica.

Maliit na estadong Arameo sa ibaba ng Hermon ang Maacha na lumaban kay David (10:6), kaya maaaring may dayuhang pinagmulan si Elipheleth. Inilalagay ni Eliam na anak ni Achitophel ang pamilya ng tagapayo sa loob ng piling hanay ng hari, ang pamilyang hinati sa dalawa ng paghihimagsik ni Absalom. Nasa kaburulan ng Juda ang Gilo (Josue 15:51).

Ang Carmelo dito ay ang bayan sa Juda nina Nabal at Abigail (1 Samuel 25:2), hindi ang bundok sa hilaga. Nagmula ang Arbita sa Arab, isang nayon malapit sa Hebron (Josue 15:52). Kapuwa sila taga timog, ang unang lupain ni David.

Ang Soba ay ang kahariang Arameo na tinalo ni David sa 8:3, kaya maaaring dayuhan si Igheal o anak ng lalaking naninirahan doon. Si Bani ang tanging lalaking pinangalanan ayon sa isang lipi sa silangan; maagang sumama kay David ang mga Gadita, na ang mga mukha ay gaya ng mukha ng mga leon (1 Mga Cronica 12:8).

Galing sa Ammon si Selec, ang kaaway sa mga kabanata 10–12. Taga Beeroth si Naharai, isang bayan ng mga Gabaonita (Josue 9:17) at tahanan nina Rechab at Baana, na pumatay kay Is-boseth (4:2). Dala niya ang sandata ni Joab, marahil isa sa sangpung pumalibot kay Absalom.

Angkan ng Chiriath-jearim ang mga Ithrita (1 Mga Cronica 2:53), kung saan nanatili ang kaban nang dalawang pung taon (1 Samuel 7:2). May nagmumungkahing ang Hira na ito ay ang Ira na Jaireo ng 20:26, sapagka't malapit ang mga titik ng dalawang pangalan ng angkan; hinuha iyon.

Ang Uria ay nangangahulugang “ang Panginoon ay aking ilaw”, isang Hetheong nagdadala ng pangalan ng Dios. Malapit ang wika ng ilawan at liwanag sa 21:17 at 22:29. Naaabot ang tatlong pu't pito sa pagbilang ng mga pinangalanang lalake kasama ang tatlo at ang kanilang dalawang pinuno, si Abisai at si Benaia.