Pinanibago ang tipan sa ilalim ng ipinahayag na pangalan

Ang pandiwang Hebreo para sa “Humugis” ay mula sa pasal, na kaugnay ng pesel, ang salitang ginagamit para sa larawang inanyuan na ipinagbawal sa Exodo 20:4. Dito, ang inuutos na hubugin ay mga tapyas na batong walang ukit upang ang Panginoon mismo ang sumulat sa mga iyon. Sa Deuteronomio 10:1, kasabay nito ay inutusan din si Moises na gumawa ng kaban na kahoy.

Dalawang ulit binibigyang-diin ng talata ang kinaumagahan. Ang Hebreong nitsavta, na isinaling “humarap ka,” ay may diwang tumayo o pumuwesto sa harap ng isang tao. Ganiyan din ang pandiwang ginamit sa Exodo 7:15 nang inutusan si Moises na tumayo sa tabi ng Nilo upang salubungin si Faraon sa umaga.

Ayon sa tradisyunal na kronolohiyang Judio ng Seder Olam, na sinundan din ni Rashi, ang pag-akyat na ito ay inilagay sa unang araw ng Elul at ang pagbaba pagkaraan ng apatnapung araw sa ikasampu ng Tishri. Dahil dito, iniugnay ang pagbabalik ni Moises na may kapatawaran sa Araw ng Pagtubos. Tradisyon ang petsang ito at hindi ito ibinibigay ng teksto.

Ang unang mga tapyas ay tinanggap ni Moises na yari na at may sulat. Sa pagkakataong ito, siya mismo ang humugis ng mga bato at nagdala ng mga iyon paakyat sa Sinai. Bago pa magkaroon ng anumang titik sa mga tapyas, pasan na niya sa kaniyang mga kamay ang bigat ng materyal na gagamitin sa pagpapanibago ng tipan.

Ang Hebreo ay maaaring unawaing “tumawag sa pangalan ng Panginoon,” isang pariralang ginagamit din tungkol kay Abraham sa Genesis 12:8. Hindi ganap na malinaw sa gramatika kung ang tumatawag ay ang Panginoon o si Moises. Gayunman, sa kasunod na talata ay ang Panginoon ang malinaw na naghahayag ng kaniyang pangalan at mga katangian.

Ang pariralang Hebreo na erekh appayim ay literal na may diwang “mahaba ang mga butas ng ilong,” isang sawikain para sa mabagal na pagkagalit sapagkat ang galit ay inilalarawang nag-aalab sa ilong. Ang paglalarawang ito sa Dios ay inuulit sa Nehemias 9:17, Mga Awit 86:15 at 103:8, Joel 2:13, at ginagamit din ni Jonas sa Jonas 4:2.

Ang mga salitang Hebreo para sa kasamaan, pagsalangsang, at kasalanan ay avon, pesha, at chatta'ah. Ang tatlong ito rin ang mga uri ng pagkakasalang ipinahahayag ng mataas na saserdote sa Levitico 16:21 sa Araw ng Pagtubos. Sa Talmud, Yoma 86a, binigyang-pansin din ang pandiwang may kahulugang paglilinis sa pariralang tungkol sa hindi pag-aaring walang sala, at iniugnay ito sa nagsisisi.

Magkasunod dito ang pagyukod ng ulo at pagsamba. Ganitong pares din ng kilos ang ginawa ng lingkod ni Abraham nang dumating si Rebeca sa Genesis 24:26, at ng Israel matapos marinig ang mga tagubilin tungkol sa Paskua sa Exodo 12:27. Ang “nagmadali” ay nagpapakita kung gaano kabilis tumugon si Moises sa kapahayagang katatapos lamang niyang marinig.

Tinatawag ni Moises ang Dios na Adonai, “aking Panginoon,” sa kaniyang pagsusumamo. Ang hiling na “ariin mo kaming iyong mana” ay humihingi na ang Israel ay kilalaning sariling bahagi ng Dios. Kaugnay nito ang Deuteronomio 32:9, kung saan ang bayan ng Panginoon ay inilalarawang kaniyang bahagi at si Jacob bilang bahagi ng kaniyang mana.

Ang anyong Hebreo ng “nakikipagtipan” ay nagbibigay ng diwang kasalukuyang ginagawa ang pagputol ng tipan. Ang “mga kababalaghan,” niphla'ot, ay salitang ginagamit din sa Josue 3:5 tungkol sa gagawin ng Panginoon bago tumawid ang Israel sa Jordan. Ang “kakilakilabot” dito ay tumutukoy sa isang gawa na pumupukaw ng matinding sindak at paghanga.

Nauuna sa talaan ang mga Amorrheo. Sa ilang bahagi ng Kasulatan, ang pangalang ito ay ginagamit nang malawakan para sa mga naninirahan sa lupain. Ganiyan ang gamit sa Genesis 15:16 tungkol sa kasamaan ng mga Amorrheo, at sa Josue 24:15 tungkol sa mga dios ng mga Amorrheo sa lupaing tinitirhan ng Israel.

Ang babalang “baka maging isang silo sa gitna mo” ay inilalagay ang panganib sa loob mismo ng pamayanan, hindi lamang sa mga hangganan nito. Sa Mga Hukom 1:27–33, paulit-ulit na inilalarawan ang mga bayang hindi lubusang napaalis at ang mga Cananeo na nanatiling nakatira sa gitna ng mga lipi ng Israel.

Makikita sa Mga Hukom 6:25–28 ang isang halimbawa ng mismong pagkilos na inuutos dito. Sa gabi, dahil sa takot sa kaniyang sambahayan at sa mga tao sa bayan, ibinagsak ni Gideon ang dambana ni Baal ng kaniyang ama at pinutol ang Asera sa tabi nito. Ang kahoy mula roon ay ginamit pa sa apoy ng kaniyang handog.

Sa tekstong Hebreo, pinalaki ng mga eskriba ang huling titik ng acher, “iba.” Ang titik na resh ay ginawang kapansin-pansin upang hindi ito mapagkamalang dalet, sapagkat ang gayong maling pagbasa ay maaaring magbago nang malaki sa kahulugan ng pariralang nagbabawal sa pagsamba sa ibang dios.

Dito unang ginagamit ang pandiwang Hebreo na zanah, na maaaring tumukoy sa pakikiapid, bilang larawan ng pagsunod sa ibang mga dios. Ang larawang ito ay magiging mahalaga sa mga propeta. Sa Mga Bilang 25:1–2, mismong ganitong pagkakasunod-sunod ang makikita nang anyayahan ng mga babae ng Moab ang Israel sa mga hain ng kanilang mga dios at kumain ang bayan doon.

Si Solomon ang malinaw na halimbawa ng panganib na inilalarawan dito. Sa 1 Mga Hari 11:4, nang siya ay tumanda, inilayo ng kaniyang mga asawa ang kaniyang puso tungo sa ibang mga dios. Ipinakikita ng talata kung paanong ang pag-aasawa sa isang salinlahi ay maaaring humantong sa pagbabago ng pagsamba ng mga anak sa susunod na salinlahi.

Sa Exodo 20, ang ipinagbawal ay pesel, isang larawang inanyuan o inukit. Dito naman ay massekhah, larawang binubo, ang tahasang ipinagbabawal. Ito ang mismong terminong ginamit sa guya sa Exodo 32:4. Sa Deuteronomio 27:15, kapuwa ang inanyuan at binubong larawan ay kabilang sa ipinagbabawal na paggawa at pagtatago para sa pagsamba.

Ang “gaya ng iniutos ko sa iyo” ay tumutukoy pabalik sa mga tagubilin sa Exodo 12:15–20 at 13:6–7. Noong 1773, iginiit ni Goethe na ang Exodo 34:10–26 ang tunay na nilalaman ng mga tapyas sa halip na Exodo 20. Tinatawag pa rin ng ilang iskolar ang bahaging ito na “ritual decalogue,” bagaman pinagtatalunan kung paano eksaktong bibilangin dito ang sampung utos.

Ang Hebreong peter rechem ay tumutukoy sa unang lalaking nagbubukas ng bahay-bata. Sa Lucas 2:23, iniuugnay ang kautusang ito sa pagdadala nina Maria at Jose kay Jesus sa templo. Ipinakikita roon na ang batas tungkol sa panganay na lalaki ang batayan ng kanilang pagsunod sa itinakdang paglilingkod para sa unang anak.

Ang pandiwang isinaling “babaliin ang kaniyang leeg” ay araphto, mula sa oref, “leeg.” Ang oref din ang ugat na nauugnay sa paglalarawang “matigas na ulo” o matigas ang leeg. Kaya ang pagkamatay ng asnong hindi tinubos sa leeg ay may mabigat na pagkakatulad sa paratang laban sa Israel sa Exodo 32:9 at 33:3.

Ang pagbubukid at pag-aani ang mga panahong pinakamahalaga sa isang magsasaka ang bawat araw ng paggawa. Gayunman, tahasang ipinag-uutos dito ang pamamahinga kahit sa mga panahong iyon. Sa Nehemias 13:15, natagpuan ni Nehemias na nilalabag ang Sabbath sa mismong mga gawaing pang-ani, kabilang ang pagdadala ng mga bigkis at pagtatrabaho sa mga pisaan.

Dito unang tinatawag ang kapistahan na shavuot, “mga sanglinggo,” mula sa pitong linggong binibilang mula sa pag-aani ng sebada hanggang sa trigo. Ang pariralang tequphat hashanah, na tumutukoy sa “katapusan” ng taon, ay may diwa ng pag-ikot o pagliko ng taon, kaugnay ng panahon ng taglagas at ng taunang siklo ng mga panahon.

Lumalaki ang buong titulo rito tungo sa “Panginoong Dios, na Dios ng Israel.” Inuulit sa Deuteronomio 16:16 ang tatlong taunang pagharap ng lahat ng lalaki. Doon ay idinaragdag na ang pagharap ay gagawin sa lugar na pipiliin ng Dios, kaya ang mga kapistahang ito ay nakaugnay sa isang itinakdang lugar ng pagsamba.

Ang pandiwang Hebreo para sa “pagnanasaan” ay chamad, ang parehong pandiwang ginagamit sa Exodo 20:17 sa pagbabawal ng pag-iimbot. Habang wala ang mga lalaki dahil umaakyat sila para sa mga kapistahan, ipinapangako ng Panginoon na pipigilan niya ang pagnanasa ng mga kalapit na bansa sa kanilang lupain, ang mismong uri ng pagnanasa na ipinagbawal din sa Israel.

Kakaiba ang pariralang tumutukoy sa “hain sa kapistahan ng paskua” sapagkat tinatawag nitong chag, isang kapistahang paglalakbay, ang Paskua. Ito rin ang salitang ginagamit para sa mga taunang kapistahang kaugnay ng pagharap sa Panginoon. Sa ibang pagkakahanay ng mga kautusan, ang Paskua ay binabanggit nang hiwalay sa tatlong taunang pagharap.

Sa Deuteronomio 26:1–10, ibinibigay ang mga salitang sasabihin kapag inilalagay ang sisidlan ng mga unang bunga sa harap ng Panginoon. Ang pagsasaysay doon ay bumabalik mula kay Jacob at sa pagbaba sa Egipto hanggang sa paglabas at pagdating sa lupain. Kaya ang handog ng unang bunga ay nakaugnay sa pag-alaala sa buong kasaysayan ng pagdadala ng Dios sa Israel.

Ang Hebreong al pi ay literal na may diwang “ayon sa bibig” ng mga salitang ito, kaya tumutukoy ito sa nilalaman o pahayag na siyang batayan ng tipan. Ang tipan ay sinasabing ginawa “sa iyo at sa Israel,” na inuuna si Moises. Mula pa sa Exodo 32, ang kaniyang pamamagitan ang naging mahalagang bahagi ng pagpapanatili ng ugnayan ng bayan sa Dios.

Sa Deuteronomio 9:18, inilalarawan ni Moises ang kaniyang pananatili sa harap ng Panginoon nang apatnapung araw at gabi sa pamamagitan para sa Israel. Binilang ni Rashi ang tatlong magkahiwalay na apatnapung araw: ang unang pag-akyat, ang panahon ng panalangin pagkatapos ng guya, at ang pag-akyat na ito kung kailan muling ibinigay ang mga tapyas.

Ang Hebreong qaran, na tumutukoy sa pagliwanag ng mukha ni Moises, ay kaugnay ng qeren, salitang maaaring mangahulugang sungay o sinag. Sa saling Latin ni Jerome, ginamit ang cornuta, na naunawaang “may sungay.” Dahil sa tradisyong iyon, ang bantog na estatwa ni Michelangelo kay Moises sa Roma ay naglalarawan sa kaniya na may mga sungay sa ulo.

Ang pagliwanag ng balat ng mukha ni Moises ay binabanggit sa talata 29, inuulit dito, at muling lilitaw sa talata 35. Dahil sa pag-uulit, nagiging kapansin-pansing tema ito sa pagtatapos ng kabanata. Ang unang natakot na lumapit ay si Aaron at ang bayan, na sa Exodo 32 ay humingi ng isang nakikitang dios.

Ang pagkakasunud-sunod ng pakikinig ay katulad ng Exodo 19:7 at 24:3: una ang mga pinuno, saka ang buong bayan. Sa pagpapanibago ng tipan, ginagamit muli ang paraang ginamit noong una itong ihayag. Si Moises ay nagsasalita muna sa mga namumuno sa kapisanan bago ihatid ang mga salita sa lahat ng Israel.

Ang bayang umatras mula sa tinig sa Exodo 20:18–21 ay lumalapit ngayon kay Moises kahit nagliliwanag ang kaniyang mukha. Ibinibigay niya sa kanila ang lahat ng iniutos ng Panginoon sa bundok. Ang mga tagubiling iyon ang magiging batayan ng aktuwal na paggawa at pagtitipon ng mga materyal na inilalarawan sa Exodo 35–40.

Ang salitang Hebreo para sa “lambong” ay masveh. Sa buong Biblia, sa tatlong talatang ito lamang sa Exodo 34 matatagpuan ang salitang iyon. Nang banggitin ni Pablo ang pangyayaring ito sa 2 Mga Taga-Corinto 3:13, gumamit siya ng karaniwang salitang Griego para sa isang pantakip sa mukha.

Malamang na ang toldang pinapasukan ni Moises ay ang tolda sa labas ng kampamento na binanggit sa Exodo 33:7. Kung gayon, inilalarawan ng mga talatang ito ang isang paulit-ulit na gawain: walang lambong si Moises sa harap ng Panginoon, wala rin itong takip habang ipinahahayag niya ang mga salita ng Dios, at saka lamang niya muling tinatakpan ang kaniyang mukha.

Nagtatapos ang kabanata sa muling pagbanggit sa nagliliwanag na mukha ni Moises. Sa Mateo 17:2, sa pagbabagong-anyo kung saan lumilitaw din si Moises kasama ni Elias sa isang bundok, si Jesus naman ang inilalarawang nagliliwanag ang mukha na gaya ng araw. Ang dalawang tagpo ay kapuwa nag-uugnay ng bundok, banal na kapahayagan, at pambihirang liwanag.