Ang puso, ang hapag, at ang di-inaasahang panauhin

Ito ang unang pangkat na sugo mula sa Jerusalem sa Aklat ni Mateo, ang kabisera na nagpapadala ng mga dalubhasa nang malayo pahilaga upang tanungin ang isang gurong taga-Galilea. Lampas isang daang kilometro ang lakad. Umakyat ang pagtatalo mula sa mga lokal na Fariseo tungo sa sentro.

Ang “sali't-saling sabi ng matatanda” ay ang kalipunan ng aral na binibigkas na lumago sa paligid ng nakasulat na kautusan, na kalaunan ay tinipon sa Mishnah noong mga AD 200. May isang buong bahagi itong tinatawag na Yadayim, mga Kamay. Usapin ng kalinisang panrituwal ang paghuhugas, hindi ng kalusugan. Paraang Hebreo ng pagsasabing kumain ang “nagsisikain sila ng tinapay”.

Ibinabalik ni Jesus ang kanilang tanong sa parehong hugis: itinanong nila kung bakit lumalabag ang kaniyang mga alagad, at itinatanong niya kung bakit “naman kayo'y nagsisilabag”. Laban sa sali't saling sabi ang kanilang paratang; laban sa utos ng Dios ang sa kaniya.

Ang ikalimang utos ang unang sinipi (Exodo 20:12), at ang Exodo 21:17 ang ikalawa. Sa Hebreo, kabed ang paggalang, literal na ituring na mabigat o may timbang, at qalal ang pagsumpa, ituring na magaan. Magkasalungat ang dalawang utos sa iisang larawan ng timbang.

Ibinibigay ng Marcos ang salitang Hebreo, Corban, handog na itinalaga sa Dios (Marcos 7:11). May takip ng ossuaryo mula sa unang siglo na natagpuan malapit sa Jerusalem na may nakasulat na nagpapahayag na korban sa Dios ang anumang mapakikinabangan ng tao mula rito. Ang pagpapahayag na “hain” ang ari-arian ay naglalayo rito sa abot ng mga magulang.

Naputol sa Griego ang pangungusap na nagsimula sa talatang 5, at tinatapos ito ng nakalimbag dito sa “Ay hindi niya igagalang ang kaniyang ama”. Ang “niwalan ninyong kabuluhan” ay pandiwang legal para sa pagpapawalang-bisa ng kasunduan, ang salitang ginamit ni Pablo sa tipang pinawalang-bisa (Mga Taga-Galacia 3:17).

Ang “mabuti” ay angkop, tumpak. Ang Isaias 29, na sisipiin ni Jesus, ay nakatuon sa Jerusalem, ang lungsod na tinatawag ni Isaias na Ariel, at kagagaling lamang ng mga nagtatanong sa Jerusalem. Nakatutok ang matandang orakulo sa parehong patutunguhan.

Ang Isaias 29:13 ang sinisipi. Ilang talata bago nito sa kabanatang iyon, inilalarawan ng propeta ang aklat na tinatakan na hindi mabasa ng taong marunong (Isaias 29:11–12). Pinagsasalungat ang mga labi at ang puso, ang buong paratang sa iisang linya.

Sa Hebreo ng Isaias, ang ikalawang kalahati ng linya ay ang kanilang takot sa Dios ay utos ng tao na itinuro. Malamang na nagmula ang “walang kabuluhan” ng Griego sa bahagyang ibang pagbasa ng isang salitang Hebreo. Sinusunod dito ang Griego, na nagpapatalas sa punto: walang kahahantungan ang pagsambang itinayo sa mga tuntunin ng tao.

Bumaling si Jesus mula sa mga dalubhasa sa karamihan at tinawag sila. Ang “Pakinggan ninyo, at unawain” ay ang dalawang pandiwang tumakbo sa kabanata ng mga talinghaga (13:13–15). Para sa lahat ang kasunod na kasabihan, hindi nakalaan sa mga iskolar.

Idinaragdag ng Marcos ang sarili niyang puna sa kasabihang ito, na nililinis ang lahat ng pagkain (Marcos 7:19), na binabasang ipinahayag ni Jesus na malinis ang lahat ng pagkain. Hindi ito isinama rito. Pagkaraan ng mga taon, nasabi pa rin ni Pedro na hindi pa siya nakakakain ng anumang karaniwan o marumi (Mga Gawa 10:14).

Ang Aklat ni Mateo lamang ang nagtatala ng palitang ito at ng dalawang kasunod na kasabihan. Nag-aalala ang mga alagad kung paano tinanggap ng mga maimpluwensiyang tao ang sinabi. Ang “nangagdamdam” ay muli ang pandiwa ng pagkatisod, ginamit ngayon sa mga Fariseo na natisod sa isang kasabihan.

Tinawag ang Israel na pananim ng PANGINOON (Isaias 60:21; 61:3), at tinawag ng pamayanan sa Qumran ang sarili na walang hanggang pananim. Ang “bubunutin” ay ang pandiwang ibig gamitin ng mga alipin sa mga pangsirang damo sa 13:29. Dito, sa Ama iniiwan ang pagbunot.

Ilalarawan ni Pablo ang isang gurong Judio na tiwalang siya'y tagaakay ng bulag (Mga Taga-Roma 2:19). Ang “hukay” ay ang salita ring ginamit sa hukay na kinahulugan ng tupa sa Sabbath sa 12:11. Ang “Pabayaan ninyo sila” ay hayaan sila, huwag habulin ang kanilang pagsang-ayon.

Sinasabi ng Marcos na tinanong siya ng kaniyang mga alagad (Marcos 7:17); dito, si Pedro ang pinangalanang nagsalita. Ang “Ipaliwanag mo” ay ang pandiwang ginamit sa 13:36 sa pagpapaliwanag ng mga pangsirang damo. Tinatawag na “talinghaga” ang iisang kasabihan tungkol sa bibig, ang Hebreong mashal, na sumasaklaw sa anumang palaisipan o matalas na kasabihan.

Salin ang “pa rin” ng bihirang salitang Griego na nangangahulugang kahit ngayon, na dito lamang matatagpuan sa Bagong Tipan. Matapos ang dalawang kabanata ng pagtuturo at dalawang kahanga-hangang pagpapakain, kailangan pa ring ipaliwanag sa mga alagad ang pinakapayak na bagay. Inilalagay sila ng “nama'y” sa tabi ng mga Fariseo.

Palikuran o hukay ng dumi ang “daanan ng dumi”. Nang wasakin ni Jehu ang templo ni Baal sa Samaria, sinasabi ng Aklat ng Mga Hari na ginawa niya itong palikuran hanggang sa araw na iyon (2 Mga Hari 10:27). Sadyang makalupa ang larawan: pumapasok ang pagkain, natutunaw at lumalabas.

Iisang pintuan ang bibig sa dalawang direksiyon, ngunit iba ang pinagmumulan ng lumalabas dito. Nasabi na ito ni Jesus nang paratangan siyang nagpapalayas ng demonio sa pamamagitan ni Beelzebub: sa kasaganaan ng puso nagsasalita ang bibig (12:34).

Pagkatapos ng “masasamang pagiisip”, sinusunod ng talaan ang ikalawang kalahati ng Sampung Utos: pagpatay, pangangalunya, pagnanakaw, pagsaksi sa di katotohanan, ang ikaanim hanggang ikasiyam, na may pakikiapid na idinagdag sa tabi ng pangangalunya. Labintatlo ang nasa talaan ng Marcos (Marcos 7:21–22); pito rito.

Sinasagot ng huling sugnay ang tanong na talagang itinanong ng pangkat, tungkol sa paghuhugas ng kamay, at hanggang doon lamang. Pinananatili ng pangwakas na mga salita rito ang pasiya sa pinagtatalunan sa halip na hanguin ang mas malawak na konklusyon ng Marcos tungkol sa mga pagkain.

Ang dalawang lungsod na pinangalanan ni Jesus sa 11:21–22 bilang mga lugar na sana'y nagsisi ay nagiging kaniyang patutunguhan. Nagtungo rin si Elias sa Sarepta na sakop ng Sidon, at tinulungan doon ang isang balong Gentil (1 Mga Hari 17:9). Ang “lumigpit” ay muli ang pandiwa ng paglayo.

Tinatawag siya ng Marcos na isang Griega, taga-Sirofenicia ayon sa lahi (Marcos 7:26). Gumagamit dito ng matandang pangalan mula sa Matandang Tipan, “Cananea”, ang pangalan ng mga bayang pinalitan ng Israel, na matagal nang hindi ginagamit noon. Siya'y “lumabas” sa kaniyang lupain patungo sa kaniya, tumatawid sa hangganan mula sa kaniyang panig.

Ito lamang ang pagkakataon sa mga Evangelio na sinalubong ni Jesus ng katahimikan ang isang pakiusap ng tulong. Ang “Paalisin mo siya” ay maaari ring mangahulugang pagbigyan ang kaniyang hiling at paalisin, kaya maaaring hinihiling ng mga alagad na ibigay ang gusto niya upang mawala ang kaniyang ingay.

Sa mga alagad sinabi ang sagot, hindi sa kaniya; maaaring hindi man lamang ito sinadyang marinig niya. Ginagamit ng “Hindi ako sinugo” ang balintiyak kung saan ang Dios ang hindi pinangangalanang nagsugo. Ang parehong mga salita ang nagtakda ng hangganan sa misyon ng labindalawa sa 10:6.

Tatlong salita sa Griego ang “Panginoon, saklolohan mo ako”, kasing-ikli ng daing ni Pedro sa tubig (14:30). Nananalangin ang Mga Awit 109:26 na saklolohan siya ng PANGINOON na kaniyang Dios. Mula sa pagsigaw sa kanilang likuran, lumipat siya sa pagluhod sa harap ni Jesus.

Maliit na anyo ang salita para sa “mga aso” dito, mga tuta, ang uring nakatira sa ilalim ng hapag, hindi ang mga asong gala sa 7:6. Hindi nagkakasundo ang mga tagapagpaliwanag kung gaano pinalalambot ng maliit na salita ang insulto. Paminsan-minsang tinatawag ng mga Judio na aso ang mga Gentil. Ang “marapat” ay angkop o nararapat.

Payak na oo ang “Oo, Panginoon”. Sumasang-ayon siya at saka ginagamit ang sarili niyang larawan: may “panginoon” ang mga aso, at kyrioi ang salitang Griego para sa mga panginoon, ang salita ring itinatawag niya kay Jesus. Sa maykayang tahanan, inihuhulog sa mga aso ang tinapay na ipinampupunas ng daliri.

Sinasabi ni Jesus, “malaki ang pananampalataya mo”, isang kabanata lamang matapos sabihan si Pedro na kakaunti ang kaniyang pananampalataya sa tubig (14:31). Mariin at personal ang “Oh babae”. Ibinibigay ng “mangyari sa iyo ayon sa ibig mo” ang kaniyang hiningi, na nakabalangkas sa sarili niyang kalooban.

Sinasabi ng Marcos na bumalik si Jesus sa gitna ng mga hangganan ng Decapolis (Marcos 7:31), kaya dumaan ang ruta sa gilid ng lupaing Gentil. Inilalagay siya rito sa bundok, nakaupo, ang tindig sa 5:1. Nagiging lugar ng pagpapagaling ang gilid ng burol sa halip na ng pagtuturo.

Salita para sa baldado o pilipit na bahagi ng katawan ang “pingkaw”, iba sa “pilay”. Pandiwa ng paghahagis ang nasa likod ng “inilagay”, na nagpapahiwatig ng pagmamadali ng karamihan sa paglalagay ng mga maysakit sa kaniyang paanan. Isinasara ang pagpapagaling sa maikling “sila'y pinagaling niya”.

Binabaligtad ng talaan ng karamihan ang pagkakasunod sa naunang talata at idinaragdag ang bunga sa bawat kalagayan. Ang “Dios ng Israel” ay wika ng Mga Awit 72:18, na nagpupuri sa PANGINOONG Dios ng Israel na siya lamang gumagawa ng kababalaghan.

Sa unang pagpapakain, ang mga alagad ang nagbangon ng suliranin (14:15); dito, si Jesus mismo. Ang tatlong araw ay nangangahulugang ubos na ang anumang dalang pagkain ng mga tao. Ang “manganglupaypay” ay manghina, bumagsak sa daan pauwi, isang praktikal na takot para sa mga taong malayo ang nilakad.

Inaalingawngaw ng tanong ng mga alagad ang pagdaing ni Moises sa PANGINOON kung saan siya kukuha ng karne upang ibigay sa buong bayang ito (Mga Bilang 11:13). Ang tanong ay waring hindi nangyari ang unang pagpapakain.

Maliit na anyo ang “maliliit na isda”. Pinabibilang ng tanong na “Ilang tinapay mayroon kayo?” ang mga alagad sa kung ano ang mayroon sila sa halip na sa kung ano ang kulang. Pitong tinapay ngayon, dalawang higit kaysa dati, para sa mas maliit na karamihan.

Sa damuhan naupo ang unang karamihan (14:19); ang isang ito ay “sa lupa”. Maaaring tanda ito ng mas huling panahon, nang natuyo na ang damo ng tagsibol, o ng ibang uri ng gilid ng burol; hindi ito ipinaliliwanag. Nauuna ang utos na umupo bago pa makita ang anumang pagkain.

Eucharisteo ang “nagpasalamat”, ang pandiwang pinagmulan ng salitang Eucaristia, samantalang pinagpala ang nasa 14:19. Gagamitin ito ni Jesus sa saro sa Huling Hapunan (26:27). Pareho ang huwaran: kunin, magpasalamat, pagputolputulin, ibigay sa mga alagad, at ng mga alagad sa karamihan.

Iba ang salita para sa “bakol” dito kaysa sa 14:20: spyris, isang malaking basket. Sa ganito ibinaba si Pablo sa pader ng Damasco (Mga Gawa 9:25), kaya makapaglalaman ito ng isang taong may sapat na gulang. Pito ang napuno.

Ipaaalala pa ni Jesus sa mga alagad ang dalawang pagpapakain, kasama ang bilang, tinapay at bakol, sa 16:9–10. Muling hindi binilang ang mga babae at bata, kaya mas malaki ang buong karamihan kaysa sa bilang na ibinigay.

Magadan ang mababasa sa maraming manuskrito, isang lugar na hindi kilala sa iba; Dalmanuta ang nasa Marcos (Marcos 8:10). Ang Magdala, sa kanlurang baybayin, ay bayan ng pag-aasin ng isda, tahanan ni Maria Magdalena, at natuklasan doon noong 2009 ang isang sinagoga mula sa unang siglo.