Labindalawang handog, labindalawang buong tala

Ang “matapos” ay kallot sa Hebreo, ang pandiwa ng Genesis 2:2, nang tapusin ng Dios ang kaniyang gawa, at ng Exodo 40:33, nang tapusin ni Moises ang gawain. Inilalarawan sa Levitico 8:10–11 ang pagpapahid ng langis sa tabernakulo at sa dambana. Isang buwan bago ang pagbilang ng kabanata 1 ang petsang ito.

Tatlong paraan ang pagkilala sa mga prinsipe: mga pangulo ng sangbahayan ng mga magulang, mga prinsipe sa mga lipi, at ang mga “namamahala roon sa nangabilang”, ang mga lalakeng tumayo sa tabi ni Moises sa pagbilang. Sinunod ni Rashi ang midrash at itinuring silang mga Hebreong tagapamahala na pinalo ng mga tagapagpaatag ni Faraon sa Exodo 5:14.

Ang “karitong may takip” ay eglot tsav; bihira ang tsav, at ginamit ito ng Isaias 66:20 para sa mga duyan o kalesa, kaya maaaring may bubong ang mga kariton. Anim na kariton para sa labing dalawang prinsipe: bawat pares ay naghati sa isa, habang bawat isa ay nagbigay ng sariling baka.

Dinala ng mga prinsipe ang mga kariton bago pa magkaroon ng anumang utos. Pagkatapos na lamang dumating ang tagubilin ng Panginoon, na tanggapin ang kusang-loob nilang inihandog.

Ang “Tanggapin mo sa kanila” ay pagsang-ayon sa kaloob matapos itong maibigay. Inilalaan ang mga kariton sa paglilingkod ng mga Levita “ayon sa kanikaniyang paglilingkod”, kaya agad naging kasangkapan sa gawain ang alay ng mga prinsipe.

Si Moises mismo ang namahagi ng mga kariton. Payak na tala ng paglilipat ang talata, mula sa mga pinuno ng mga lipi patungo sa liping magdadala ng santuario.

Sa dalawang kariton at apat na baka, may tig-dalawang bakang nakapamatok sa bawat kariton. Maramihan ngunit medyo magaan ang mga tabing at balat na dala ng mga Gersonita.

Dalawang ikatlong bahagi ng sasakyan ang napunta kay Merari, apat na kariton at walong baka, para sa mga tabla, barakilan, haligi at tungtungan. Si Ithamar, na nangasiwa sa mga pasanin ni Merari sa 4:33, ang nangangasiwa rin sa mga kariton.

Nang sa wakas ay dalhin ni David ang kaban sa Jerusalem, pinasan ito ng mga Levita sa kanilang mga balikat sa pamamagitan ng mga pingga, gaya ng iniutos ni Moises (1 Mga Cronica 15:15). Ang nauna niyang pagtatangka na may kariton ay nagwakas sa kamatayan ni Uzza.

Ang “pagtatalaga” ay chanukkah, at ang pariralang pagtatalaga sa dambana ang pinagmulan ng pangalan ng huling pista ng Hanukkah, na gumugunita sa muling pagtatalaga sa dambana ng templo noong 164 BC. Dinadala ang mga kaloob ng mga prinsipe “sa harap ng dambana”, ang mismong itinatalaga.

Sa Hebreo, dinodoble ang “bawa't prinsipe'y sa kaniyang kaarawan”: isang prinsipe sa isang araw, isang prinsipe sa isang araw. Mula sa Panginoon, hindi sa mga prinsipe, ang utos na ikalat ang mga kaloob sa labing dalawang araw.

Sa labing dalawa, si Naason lamang ang hindi tinawag na prinsipe sa pambungad ng kaniyang handog; dala ng labing isang iba ang titulo. Iminungkahi ng mga rabi na ipinagkait ang titulo sa una upang hindi siya magmalaki sa pagiging una.

Ang “handog na harina” ay ang handog na butil ng Levitico 2. Ang “pinggang” dito ay qe'arah, isang malalim na pinggan o bandehado, ang salitang ginamit sa mga pinggan sa dulang ng tinapay na handog (Exodo 25:29).

Ang “kutsarang” ay salin ng kaf, ang palad ng kamay: isang maliit na lalagyang hugis nakatikom na palad. Kamangyan ang laman nito, hindi harina, at ito lamang ang ginto sa buong kaloob.

Ang handog na susunugin (olah, “ang umaakyat”) ay sinusunog nang buo sa dambana (Levitico 1:9). Ang “guyang toro” ay sa Hebreo toro na anak ng bakahan, at tumataas ang laki ng tatlong hayop mula kordero hanggang tupang lalake hanggang toro.

Ito mismong hayop, lalaking kambing, ang itinakda ng Levitico 4:22–23 para sa handog dahil sa kasalanan ng isang pinuno, at ang salita roon para sa pinuno ay nasi, ang salita ring isinasaling prinsipe sa buong kabanatang ito. Dinadala ng bawat prinsipe ang handog na nauukol sa kaniyang ranggo.

Labing pito sa dalawang pu't isang hayop ang handog tungkol sa kapayapaan, na kinakain ng mga naghandog matapos sunugin ang taba. Nagsasara ang tala sa muling pagbanggit sa pangalan: “ito ang alay ni Naason na anak ni Aminadab”, kaya nakabalangkas ang bawat kaloob sa nagbigay nito sa magkabilang dulo.

May midrash na nagsasabing ang Issachar, liping kilala sa pagkaunawa (1 Mga Cronica 12:32), ang nagpayo sa ibang mga prinsipe na dalhin ang mga kaloob na ito. Tinatawag na prinsipe si Nathanael sa kaniyang pambungad, hindi gaya ni Naason sa unang araw.

Ang kaloob lamang ni Nathanael ang nagbubukas sa “Kaniyang inihandog na pinakaalay niya”, inuulit ang pandiwa; ang ibang labing isa ay nagsisimula sa pagsasabing ang kaniyang alay ay ganito. Napansin ni Rashi ang pagkakaiba at kumuha ng aral mula rito; hindi ito ipinaliliwanag ng teksto mismo.

Halos salita sa salita na inuulit ng talatang ito ang talatang 14, at iisa rin ang Hebreo sa dalawang dako. Ang sangpung siklong ginto ay mga 115 gramo.

Ang “korderong lalake ng unang taon” ay sa Hebreo “anak ng kaniyang taon”, hayop na wala pang isang taong gulang. Ito ang pinakamaliit at pinakabata sa tatlong hayop ng handog na susunugin.

Ang “lalaking kambing” dito ay se'ir izzim. Ang se'ir ay “ang mabalahibo”, at sa anyong maramihan ito rin ang tawag sa mga diyos-kambing na ipinagbabawal ng Levitico 17:7.

Ang “kambing na lalake” sa handog tungkol sa kapayapaan ay attudim, mga barakong ganap na ang laki. Ginagamit din ang salita sa mga pinuno: tinatawag ng Isaias 14:9 ang mga patay na hari na mga pangulo ng lupa, literal na mga barakong kambing, at sinasabi ng Jeremias 50:8 sa mga bihag na lumabas na gaya ng mga barakong kambing sa unahan ng kawan.

Mula sa ikatlong araw, nagiging “prinsipe sa mga anak ni” ang anyo ng mga pambungad. Ang prinsipe ng Zabulon ang bumubuo sa kampamento sa silangan: nakapagbigay na ang tatlong liping mangunguna sa paglalakbay.

Ang “mangkok” ay mizraq, mula sa zaraq, iwisik o ihagis: isang palanggana na karaniwang sumasahod ng dugo upang iwisik sa dambana. Dito, dumarating ito na puno ng harina at langis, malinis para sa una nitong paggamit.

Sa Mga Awit 141:2, idinadalangin nang maglaon na maiharap ang panalangin sa harap ng Dios na gaya ng kamangyan, pinagsasama ang usok ng handog na ito at ang binibigkas na panalangin. Ang kutsarang ginto ng Zabulon ay may lamang ganoong kamangyan.

Walang kinakain sa handog na susunugin. Ang balat lamang nito ang napupunta sa saserdoteng naghahandog (Levitico 7:8); sinusunog ang lahat ng iba.

Hindi nangangahulugan ang handog dahil sa kasalanan sa pagtatalaga na may tiyak na kasalanang ginawa ang prinsipe. Iminungkahi ni Jacob Milgrom na mas angkop tawaging handog sa paglilinis ang chatta't: nililinis ng dugo nito ang santuario mismo.

Kailangang kainin sa loob ng dalawang araw ang handog tungkol sa kapayapaan (Levitico 7:16–18). Makapagpapakain ng napakalaking pulutong ang labing pitong hayop, kaya malamang nagtapos sa piging para sa buong lipi ang araw ng bawat prinsipe.

Si Ruben, ang panganay, ay nagbibigay sa ikaapat na araw, pagkatapos ng buong kampamento sa silangan. Binubuksan ng kaniyang prinsipe ang kampamento sa timog gaya ng pagbubukas nito sa hanay ng paglalakbay.

Mga isa't kalahating kilo ng pilak ang 130 siklo ng pinggan. Sa ikaapat na pagkakataon inuulit ang mga bigat, at hindi nagbabago ang anumang halaga sa pagitan ng mga lipi.

Nakapagbuwis na ng dalawang buhay ang kamangyan, nang maghandog sina Nadab at Abiu ng ibang apoy (Levitico 10:1–2). Ang kamangyang dinala sa gintong lalagyan ni Ruben ay para gamitin ng mga saserdote, hindi ng prinsipe.

Bago patayin ang handog na susunugin, ipinapatong ng naghahandog ang kaniyang kamay sa ulo nito (Levitico 1:4), upang ito'y tanggapin para sa kaniya. Tatlong ulit itong gagawin ng prinsipe sa kaniyang araw.

Apat na salita lamang sa Hebreo ang linya ng handog dahil sa kasalanan, isang lalaking kambing na handog dahil sa kasalanan, ang pinakamaikling linya sa bawat tala. Kasing-ikli ng iba ang kay Ruben.

Ang dalawang baka ang tanging bagay sa buong kaloob na dumarating nang pares. Ang lahat ng iba ay isa, lima, o magkakatugmang set.

Ipinakilala ng Talmud si Selumiel bilang si Zimri, ang prinsipeng taga Simeon na pinatay ni Phinees sa 25:14, bagaman ibang ama ang ibinibigay ng teksto kay Zimri, si Salu. Pagkilalang rabiniko ito, hindi bagay na sinasabi ng Mga Bilang.

Ang “mainam na harina” ay solet, ang pinakamahusay na harina ng trigo, sinala nang pino. Sinadya ng Aklat ng Mga Bilang ang pagkakaiba nito sa magaspang na harina ng sebada sa handog tungkol sa paninibugho sa 5:15: kaloob ito ng karangalan.

Bumabalik ang kamangyan sa kabanata 16 bilang pagsubok sa pagitan ng pangkat ni Core at ni Aaron. Namatay ang 250 lalakeng naghandog nito sa kanilang mga suuban, at ang kamangyan ni Aaron ang pumigil sa sumunod na salot (16:46–48).

Ang tatluhang toro, tupang lalake at kordero ang ubod ng mga hain sa mga pista na itinakda sa mga kabanata 28 at 29, kung saan nagbabago ang kanilang bilang sa bawat kapistahan.

Itinatala ng Levitico 10:16–20 ang isang pagtatalo tungkol sa kambing na handog dahil sa kasalanan: nagalit si Moises dahil sinunog ito ng mga anak ni Aaron sa halip na kainin sa dakong banal. Dapat kainin ng mga saserdote ang gayong laman bilang bahagi ng ritwal.

Ang pangalang shelamim ay kaugnay ng shalom, kapayapaan o kabuuan. Iniuugnay naman ito ng iba sa shillem, magbayad o tumupad, bilang handog na tumutupad ng panata. Alinman, ito ang hain na pinaghahatian ng dambana, ng saserdote at ng sumasamba.

Ang Gad ang nagsasara ng kampamento sa timog, sa kalagitnaan ng labing dalawang araw. Ang lipi ring ito ay sasama sa Ruben nang maglaon sa pagtatayo ng malaking dambana sa tabi ng Jordan (Josue 22:10), kopya ng dambanang ito, at kinailangang ipaliwanag na hindi ito para sa hain.

Ang “hinaluan” ay balal, maghalo o haluin. Ito ang pandiwang pinaglalaruan ng Genesis 11:9 sa pagpapangalan sa Babel, kung saan ginulo ng Panginoon ang wika.

Malamang na nagmula ang ginto ng mga lalagyang ito sa mga hiyas na hiningi ng mga Israelita sa mga Egipcio (Exodo 12:35), ang pinagkunan din ng gintong guya (Exodo 32:2–4). Hindi ito sinasabi ng teksto; hinuha lamang ito.

Tatlong uri ng handog na susunugin ang pinahihintulutan ng Levitico 1: mula sa bakahan, mula sa kawan, o mga ibon para sa hindi makakaya ng higit. Bakahan at kawan ang dinadala ng mga prinsipe, at walang ibon.

Pinakakilala ang kambing bilang handog dahil sa kasalanan sa Araw ng Pagtubos, nang dalhin ang dugo nito sa loob ng lambong (Levitico 16:15). Dito, pinapatay ang kambing sa looban, at napupunta ang dugo nito sa panlabas na dambanang itinatalaga.

Mula sa mga tupang lalake at kordero ng handog tungkol sa kapayapaan, sinusunog sa dambana ang buong matabang buntot kasama ng taba sa bato (Levitico 3:9). Ang mga tupa sa rehiyong iyon ay nag-iimbak ng malaking bahagi ng taba sa malalapad na buntot.

Kung sunod-sunod ang labing dalawang araw ng paghahandog, may isang tumapat sa sabbath. Ibinigay ito ng isang tradisyong rabiniko kay Elisama ng Ephraim sa ikapitong araw, at hinuha nilang nangibabaw ang kaloob na ito sa pamamahinga ng sabbath.

Binigyan ng midrash ng simbolikong kahulugan ang mga bigat: 130 para sa edad ni Adam nang ipanganak si Set (Genesis 5:3), 70 para sa mga bansang nakatala sa Genesis 10 (Bamidbar Rabbah). Ang mga bigat lamang ang ibinibigay ng Aklat ng Mga Bilang.

Kappot din ang tawag sa mga gintong kutsarang ginawa para sa templo ni Solomon sa 1 Mga Hari 7:50. Ang sisidlang ibinigay ng isang prinsipe ng lipi sa ilang ay naging karaniwang kasangkapan ng permanenteng bahay.

Ang “tupang lalake” ay ayil, salitang ginagamit din sa malalakas na lalake at mga pinuno: ang mga makapangyarihan ng Moab sa Exodo 15:15 ay literal na “mga tupang lalake ng Moab”. Naghahandog ang bawat prinsipe ng tupang lalake bilang lakas ng kaniyang lipi.

Inaalala ng Mga Hebreo 9:21 na winisikan ni Moises ng dugo ang tabernakulo at ang lahat ng sisidlan ng paglilingkod. Binabasa ng sulat ang pagtatalaga ng santuario bilang gawain ng dugo mula pa sa unang araw.

Ang mga unang handog tungkol sa kapayapaan sa tipan ay ang mga bakang inihandog ng mga binata sa paanan ng Sinai (Exodo 24:5), bago ang salu-salo ng tipan sa bundok. Inuulit ng pagtatalaga ng santuario ang salu-salong iyon sa bagong dambana.

Ang pangalan ng ama ni Gamaliel, Pedasur, ay “ang Malaking Bato ay tumubos”, gamit ang padah, ang pandiwa sa pagtubos ng mga panganay sa 3:46–51. Kay Manases, ang panganay ni Jose, ang ikawalong araw.

Ang siklo ng santuario ay isang pamantayang bigat na iniingatan sa santuario, na nagsasanggalang sa mga kaloob mula sa iba't ibang panimbang na ipinagbabawal ng Deuteronomio 25:13. Bawat pinggang pilak ay tinitimbang sa iisang batong panimbang.

Sinusunog ang kamangyan sa gintong dambana tuwing umaga at hapon, kapag inaayos at sinisindihan ang mga ilawan (Exodo 30:7–8). Ang isang lalagyang puno nito ay panustos sa araw-araw na paglilingkod sa loob ng tolda.

Ang toro ang pinakamahal na hayop na maihahandog ng isang Israelita. Sa unang pampublikong paglilingkod ng mga saserdote, naghandog si Aaron ng guya para sa kaniyang sarili, at ang bayan ng guya at kordero bilang handog na susunugin (Levitico 9:2–3); ngayon, isang ganap na toro ang dala ng bawat prinsipe.

Sa unang paglilingkod ng mga saserdote sa ikawalong araw ng kanilang pagtatalaga, lalaking kambing din ang handog ng bayan dahil sa kasalanan (Levitico 9:3, 15). Sinusunod ng mga prinsipe ang huwarang naitakda na.

Iwinisik sa mga gilid ng dambana ang dugo ng handog tungkol sa kapayapaan (Levitico 3:2). Sa mga unang araw ng paggamit sa dambana, dumaloy rito ang dugo ng labing pitong hayop ng bawat prinsipe.

Binubuo ng Benjamin ang kampamento sa kanluran sa ikasiyam na araw, at nakapagbigay na ang lahat ng inapo ni Raquel. Ang bunsong anak ni Jacob ay naghahandog bago ang tatlong mas matatandang kapatid, sina Dan, Aser at Nephtali.

Dalawang daang siklong pilak ang ibinibigay ng bawat prinsipe, apat na ulit ng limang pung siklong halaga ng isang ganap na lalake sa panata sa Levitico 27:3.

Inilalarawan ng Pahayag 5:8 ang matatandang may hawak na mga gintong mangkok na puno ng kamangyan, na siyang mga panalangin ng mga banal. Ang gintong sisidlang puno ng kamangyan ang nasa likod ng larawang iyon.

Ang tanong ni Isaac sa Moria, kung nasaan ang korderong handog na susunugin (Genesis 22:7), ay gumagamit ng gayunding pagpapares ng kordero at handog na susunugin. Doon, tupang lalake ang inilaan sa wakas; dito, kapuwa kordero at tupang lalake ang dinadala.

Kapag inihahandog ang kambing dahil sa kasalanan, inilalagay ang dugo ng handog ng isang pinuno sa mga sungay ng dambana ng handog na susunugin (Levitico 4:25). Sa loob lamang ng ilang araw mula nang pahiran ito ng langis, may ganitong mga marka na ang mga sulok ng bagong dambana.

Itinitiwalag ng Levitico 7:20 ang sinumang kumain ng laman ng handog tungkol sa kapayapaan habang marumi. Ipinatupad ang mga pagpapalabas ng 5:2 sa bawat isa sa mga piging na ito.

Binubuksan ng Dan ang kampamento sa hilaga sa ikasangpung araw. Ang liping nagbigay sa dambanang ito ay nagtayo nang maglaon ng sariling larawang inanyuan at pagkasaserdote (Mga Hukom 18:30), at naging dako ang Dan ng isa sa mga gintong guya ni Jeroboam (1 Mga Hari 12:29).

Ginto ang mga kasangkapan sa loob ng tolda; pilak naman ang mga kawit at gilid ng mga haligi sa looban (Exodo 27:10). Mukhang sinusunod ng mga pilak na pinggan ng mga prinsipe, na ginawa para sa panlabas na dambana, ang paghahating iyon, bagaman hindi ito ipinapahayag ng teksto.

Gumawa rin ng kappot para sa dulang ng tinapay na handog (Exodo 25:29, 37:16). Purong ginto ang sariling set ng dulang, gawa ni Bezaleel.

Dinadala sa labas ng kampamento sa isang malinis na dako ang abo ng mga handog na susunugin (Levitico 6:11). Pagsapit ng ikasangpung araw, marami na ang dalahin nito.

Nang muling italaga ni Ezechias ang templo matapos ang mga taon ng pagpapabaya, nagdala siya ng pitong barakong kambing bilang handog dahil sa kasalanan para sa kaharian, sa santuario at sa Juda (2 Mga Cronica 29:21). Magkasama ang pagtatalaga at paglilinis noon gaya rito.

Dalawang ulit lumilitaw ang kambing sa bawat kaloob sa magkaibang salita: batang kambing (se'ir) sa handog dahil sa kasalanan, at mga ganap na barako (attudim) sa handog tungkol sa kapayapaan. Iisang uri ng hayop ang naglilingkod sa dalawang layunin sa iisang araw.

Ang “ikalabing isang araw” ay gumagamit ng ashtei asar para sa labing isa, bihirang anyo ng bilang, sa halip ng karaniwang achad asar. Iilang dako lamang ito lumilitaw, kasama ang Deuteronomio 1:3.

Binabasa nang malakas ng mga pamayanang Judio ang kabanatang ito sa Hanukkah, isang prinsipe sa bawat araw ng pista. Ang pilak na pinggan at mangkok ng prinsipe ng Aser ay binibigkas sa mismong mga salitang ginamit sa Juda.

Katamtamang bigat lamang ang sangpung siklong ginto sa bawat lalagyan. Limang pung siklo ang bigat ng gintong ninakaw ni Achan sa Jerico (Josue 7:21).

Dapat ding “ng unang taon” ang korderong pampaskua (Exodo 12:5). Ilang araw na lamang ang layo ng Paskua ng 9:1–5 nang ihandog ang mga korderong ito.

Ang chatta't, handog dahil sa kasalanan, ay kaparehong salitang Hebreo ng kasalanan. Iisang termino ang ginagamit ng wika para sa pagkakamali at para sa haing tumutugon dito.

Ang “hain” dito ay zevach, ang salita para sa hayop na kinatay para sa isang salu-salo. Umakyat sa usok ang olah; ang zevach ay pinatay at kinain.

Isinasara ng Nephtali ang labing dalawang araw. Kung itinayo ang tabernakulo sa unang araw ng unang buwan, natapos ang mga kaloob sa ikalabing dalawa, dalawang araw bago ang Paskua sa ikalabing apat (9:3).

Hindi kailanman ibinibigay ang dami ng harina at langis sa mga pinggan, kundi puno lamang ang dalawa. Sinukat nang eksakto ang sebada sa handog tungkol sa paninibugho sa 5:15; dito, ang sisidlan ang panukat.

Takdang resipe ang kamangyan: estacte, onycha, galbano at kamangyan, tinimplahan ng asin at dalisay (Exodo 30:34–35). Ipinagbawal ang paggawa nito para sa pansariling gamit (Exodo 30:37–38).

Binabalatan ang handog na susunugin, pinagpuputol-putol, at hinuhugasan ang lamang-loob at mga paa bago sunugin (Levitico 1:6–9). Sa labing dalawang araw ng ganitong mga handog, walang tigil ang gawain ng mga saserdote sa dambana.

Sinasabi ng Mga Hebreo 10:4 na hindi maaaring alisin ng dugo ng mga toro at ng mga kambing ang mga kasalanan. Binabasa ng sulat ang mga handog na gaya nito bilang tumuturo sa lampas sa kanilang sarili.

Ito ang huling pangwakas na pormula ng labing dalawa. Sa “ito ang alay ni Ahira na anak ni Enan”, nagtatapos ang mga pinangalanang kaloob at nagsisimula ang pagtutuos.

Sinasaklaw ng “nang araw na pahiran ng langis” ang buong labing dalawang araw: ang araw dito ay ang okasyon, hindi iisang pagsikat at paglubog ng araw. Nagsisimula ang kabuuan sa mga sisidlan, labing dalawa sa bawat uri.

Dalawang libo at apat na raang siklong pilak, labing dalawang ulit ng dalawang daan. Ibinibigay ng kabuuan ang pinggan at mangkok na magkasama bilang iisang timbang ng pilak.

Isang daan at dalawang pung siklong ginto, mahigit isang kilo at ikatlong bahagi. Inuulit ang sangpung siklong bigat ng bawat lalagyan, kaya masusuri ng bumabasa ang kabuuan.

Tatlong pu't anim na hayop ang kabuuan ng handog na susunugin, at labing dalawang kambing dahil sa kasalanan. Idinadagdag ng kabuuan ang “mga handog na harina niyaon”, na hindi binanggit sa alinman sa labing dalawang tala. Nang italaga ng mga bumalik mula sa pagkabihag ang muling itinayong templo, naghandog sila ng labing dalawang barakong kambing ayon sa bilang ng mga lipi ng Israel (Ezra 6:17).

Umaabot sa 204 hayop ang mga handog tungkol sa kapayapaan, at 252 ang buong kaloob. Sinasabi ngayon ng kabanata ang “pagkatapos na mapahiran ng langis” gayong sa talatang 84 ay “nang araw”: nagpatuloy ang pagtatalaga matapos ang mismong pagpapahid.

Gumagamit ang “tinig na nagsasalita sa kaniya” ng anyong pabalik sa Hebreo, middabber, na maaaring mangahulugang nagsasalita ang tinig na parang sa sarili at narinig ito ni Moises. Ipinangako ng Exodo 25:22 na doon makikipagtagpo at makikipag-usap ang Dios kay Moises mula sa itaas ng luklukan ng awa. Ito ang pangakong tinupad.